22.03.2019 / бп. Атаназіус Шнайдэр

Біскуп Атаназіус Шнайдэр. Да пытання Папы-ерэтыка🕑 28 хвілін

Біскуп Атаназіус Шнайдэр
Адмыслова для Rorate Caeli
20 сакавіка 2019 года

Да пытання Папы-ерэтыка

Пытанне таго, як справіцца з Папам-ерэтыком, ва ўсёй каталіцкай традыцыі пакуль яшчэ не разглядалася ў канкрэтных тэрмінах і такім чынам, каб гэта неяк набліжалася да сапраўднай агульнай згоды. Дагэтуль ані Папа, ані сусветны сабор не выносілі адпаведных дактрынальных пастановаў; не выдавалі яны і абавязковых кананічных нормаў адносна магчымай сітуацыі, калі трэба будзе штосьці рабіць з Папам-ерэтыком на працягу перыяду яго служэння.

Не існуе гістарычных выпадкаў, калі б Папа з-за ерасі або меркаванай ерасі страчваў папства падчас тэрміну свайго служэння. Папа Ганорый І (625–638) быў пасмяротна экскамунікаваны трыма сусветнымі саборамі (Трэцім Канстанцінопальскім саборам у 681 годзе, Другім Нікейскім саборам у 787 годзе і Чацвёртым Канстанцінопальскім саборам у 870 годзе) па прычыне таго, што ён падтрымліваў ерэтычнае вучэнне тых, хто распаўсюджваў монафеліцтва, такім чынам спрыяючы распаўсюджванню гэтай ерасі. Св. Леў ІІ (+682-683) у сваім лісце, якім ён пацвердзіў пастановы Трэцяга Канстанцінопальскага сабору, дэклараваў анафему Папы Ганорыя (“anathematizamus Honorium”), сцвердзіўшы, што ягоны папярэднік

“Ганорый замест ачышчэння свайго Апостальскага Касцёла спрабаваў забрудзіць беззаганную веру ганебнай здрадай” (Denzinger-Schönmetzer, n. 563).

Liber Diurnus Romanorum Pontificum — зборнік разнастайных формул, які выкарыстоўваўся ў папскай канцылярыі да ХІ ст. — утрымлівае тэкст папскай прысягі, згодна з якой пры распачацці свайго служэння кожны новы Папа павінен быў паклясціся, што “прызнае шосты Сусветны сабор, які пакараў вечнай анафемай пачынальнікаў гэтай ерасі (монафеліцтва) Сергія, Піра і г. д. разам з Ганорыем” (PL 105, 40–44).

У некаторых брэвіярыях да XVI ці XVIII стст. у чытаннях Ютрані 28 чэрвеня, у свята св. Льва ІІ, Папа Ганорый згадваўся як ерэтык:

“In synodo Constantinopolitano condemnati sunt Sergius, Cyrus, Honorius, Pyrrhus, Paulus et Petrus, nec non et Macarius, cum discipulo suo Stephano, sed et Polychronius et Simon, qui unam voluntatem et operationem in Domnino Jesu Christo dixerunt vel praedicaverunt”.

Захаванне гэтага чытання на працягу стагоддзяў паказвае, што многія пакаленні каталікоў не лічылі скандальным тое, што пэўны канкрэтны Папа ў вельмі рэдкім выпадку аказаўся вінаваты ў ерасі або ў падтрымцы ерасі. У тыя часы вернікі і іерархі Касцёла маглі лёгка адрозніваць непарушнасць каталіцкай веры, якую Бог гарантаваў настаўніцтву Пятровага Пасаду, ад нявернасці і здрады канкрэтнага Папы пры выкананні свайго настаўніцкага служэння.

У сваёй кнізе “The Condemnation of Pope Honorius” (“Асуджэнне Папы Ганорыя”, Лондан, 1907) кс. Джон Чэпмэн тлумачыць, што той жа Трэці Канстацінопальскі Сусветны сабор, які наклаў анафему на Папу Ганорыя, правёў ясную розніцу паміж памылкай канкрэтнага Папы і беспамылковасцю ў веры Апостальскай Сталіцы як такой. У лісце, скіраваным да Папы Агатона (678–681) з просьбай зацвердзіць рашэнні Сабору, Айцы Трэцяга Канстанцінопальскага сабору кажуць, што Рым мае непарушную веру, якую біскупы Апостальскай Сталіцы, наступнікі Пятра, аўтарытэтна абвяшчаюць усяму Касцёлу. Можна задаць пытанне: як жа мог Трэці Канстанцінопальскі сабор сцвярджаць такое і ў той жа самы час асуджаць Папу як ерэтыка? Адказ даволі ясны. Папа Ганорый І памыляўся, ён не меў рацыі, ён быў ерэтыком менавіта таму, што не абвяшчаў аўтарытэтна, як павінен быў гэта рабіць, Пятровай традыцыі Рымскага Касцёла. Да гэтай традыцыі ён не звяртаўся, а проста ўхваляў і пашыраў памылковае вучэнне. Абвергнутыя наступнікамі, гэтыя словы Папы Ганорыя І зноў сталі бясшкоднымі супраць факту беспамылковасці веры Апостальскай Сталіцы. Ім — як выказванню сваіх уласных, асабістых поглядаў — быў вернуты сапраўдны сэнс.

Св. Папа Агатон не дазволіў сабе трапіць у замяшанне і пахіснуцца з-за вартых шкадавання паводзінаў свайго папярэдніка Ганорыя І, які дапамагаў распаўсюджваць ерась. Нягледзячы на гэта Папа Агатон захоўваў свой звышнатуральны погляд на беспамылковасць Пятровага Пасаду ў навучанні веры. Ён пісаў імператарам Канстанцінопаля:

“Гэта правіла сапраўднай веры, якой Апостальскі Хрыстовы Касцёл (Рымскі Пасад), духоўная маці вашай як найбольш ціхамірнай імперыі, заўсёды трымаўся як у росквіце, так і ў бядотах і якую энергічна абараняў; ён, як пацвердзіцца, з ласкі Усемагутнага Бога ніколі не адхіляўся ад шляху апостальскай традыцыі і не ганьбіўся згодай з ерэтычнымі новаўвядзеннямі, але, напачатку атрымаўшы хрысціянскую веру ад сваіх заснавальнікаў, князёў Хрыстовых апосталаў, застаецца незабруджаным да канца, згодна з боскім абяцаннем самога Пана і Збаўцы, якое Ён прамовіў у святых Евангеллях да князя сваіх вучняў: “Сымоне, Сымоне, вось сатана дамагаўся прасеяць вас, як пшаніцу, але Я папрасіў за цябе, каб не знікла твая вера. І ты, калі вернешся, умацуй братоў сваіх” (Ep. “Consideranti mihi” ad Imperatores).

А. Праспэр Геранжэ даў кароткае і празрыстае тэалагічнае і духоўнае тлумачэнне гэтаму канкрэтнаму выпадку Папы-ерэтыка, кажучы:

“Якая ж радасць пранеслася ў апраметнай, калі ў пэўны смутны дзень [Папа Ганорый] прадстаўнік Таго, хто ёсць само Святло, з’явіўся, каб на момант далучыцца да моцаў цемры і навесці воблака, якое зойме месца паміж небам і тымі Божымі гарамі, дзе Ён прабывае са сваім Намеснікам; вельмі верагодна, што ў гэты момант супольная моц заступніцтва аказалася слабейшай, чым павінна была быць” (“The Liturgical Year“, Лондан, 1900, т. 12, с. 377).

Акрамя таго, існуе важны факт: на працягу дзвюх тысяч гадоў не існавала выпадку, калі б падчас служэння нейкага Папы было абвешчана, што ён страціў сваю пасаду з-за злачынства ерасі. На Папу Ганорыя І анафема была накладзена толькі пасля смерці. Апошнім выпадкам Папы-ерэтыка або паўерэтыка быў выпадак Папы Яна ХХІІ (1316–1334), які навучаў сваёй тэорыі, што святыя атрымаюць асалоду шчаслівага бачання толькі пасля Апошняга суда пры другім прыйсці Хрыста. З гэтым канкрэтным выпадкам у тыя часы паступілі наступным чынам: гучалі публічныя заклікі (Універсітэт Парыжа, кароль Францыі Філіп VI), памылковыя папскія тэорыі абвяргаліся пры дапамозе тэалагічных публікацый, таксама адбылося братэрскае выпраўленне з боку кардынала Жака Фурнье, які пазней стаў наступнікам Яна ХХІІ, Папам Бенедыктам ХІІ (1334–1342).

У вельмі рэдкіх канкрэтных выпадках, калі Папа здзяйсняе сур’ёзныя тэалагічныя памылкі, Касцёл, несумненна, можа жыць з такім Папам. У практыцы Касцёла да гэтага моманту было прынята, што апошняе суджэнне наконт правячага Папы-ерэтыка пакідалася ягоным наступнікам або будучаму сусветнаму сабору, як было ў выпадку Папы Ганорыя І. Тое ж, верагодна, здарылася б з Папам Янам ХХІІ, калі б ён не адмовіўся ад сваёй памылкі.

Некалькі разоў у Папаў адбірала пасаду свецкая ўлада або крымінальныя кланы. Гэта адбывалася асабліва падчас так званых цёмных гадоў (Х і ХІ стст.), калі нямецкія імператары скінулі некалькіх нягодных Папаў не з-за ерасі, а з прычыны скандальнага, амаральнага жыцця і злоўжывання ўладай. Аднак іх ніколі не здымалі паводле кананічнай працэдуры, паколькі гэта немагчыма з-за боскай структуры Касцёла. Папа атрымлівае сваю ўладу непасрэдна ад Бога, а не ад Касцёла. Таму Касцёл не можа зняць яго са служэння ані з якой прычыны.

Догматам веры з’яўляецца тое, што Папа не можа абвесціць ерась, калі навучае ex cathedra. Гэта Божая гарантыя таго, што брамы пекла не перамогуць cathedra veritatis, якою з’яўляецца Апостальская кафедра св. апостала Пятра. Кс. Джон Чэпмэн, эксперт у даследаванні гісторыі асуджэння Папы Ганорыя І, піша: “Беспамылковасць — гэта нібы вяршыня піраміды. Чым больш урачысты характар маюць прамовы Апостальскага Пасаду, тым больш мы можам быць упэўненыя ў іх праўдзівасці. Калі яны дасягаюць максімальна ўрачыстага характару, гэта значыць калі яны прамаўляюцца ex cathedra ў сціслым значэнні, магчымасць памылкі цалкам адсутнічае. Да аўтарытэту Папы, нават у тых выпадках, калі ён не з’яўляецца беспамылковым, трэба безумоўна прыслухоўвацца і шанаваць яго. Аднак вера і гісторыя паказваюць, што магчымы выпадак, калі гэты аўтарытэт апынецца на няправільным баку” (“The Condemnation of Pope Honorius”, Лондан, 1907, с. 109).

Калі Папа распаўсюджвае дактрынальныя памылкі або ерасі, боская структура Касцёла ўжо мае проціяддзе: у такім выпадку месца ў разломе займае замяшчальнае служэнне прадстаўнікоў епіскапату і непераможны sensus fidei вернікаў. У гэтай справе колькасны фактар не мае вырашальнага значэння. Дастаткова мець прынамсі пару біскупаў, якія абвяшчаюць цэласнасць веры і такім чынам выпраўляюць памылкі Папы-ерэтыка. Дастаткова таго, каб біскупы навучалі сваю аўчарню і абаранялі яе ад памылак Папы-ерэтыка, а іхнія святары і бацькі ў каталіцкіх сем’ях рабілі тое самае. Акрамя таго, паколькі Касцёл таксама з’яўляецца звышнатуральнай рэальнасцю і таямніцай, унікальным звышнатуральным арганізмам, Містычным Целам Хрыста, біскупы, святары і свецкія вернікі павінны, акрамя выпраўленняў, заклікаў, вызнанняў веры і публічнага супраціву, прыносіць Божай велічы таксама акты кампенсацыі і адплаты за ерэтычныя дзеянні Папы. Згодна з дагматычнай канстытуцыяй Lumen gentium Другога Ватыканскага сабору (пар. 12), уся супольнасць вернікаў не можа памыліцца ў справах веры, калі, пачынаючы ад біскупаў аж да апошняга са свецкіх вернікаў, яна праяўляе сваю ўсеагульную згоду ў пытаннях веры і звычаяў. Калі нават Папа распаўсюджвае тэалагічныя памылкі і ерасі, вера Касцёла як цэлага застаецца некранутай дзякуючы абяцанню Хрыста наконт асаблівай дапамогі і пастаяннай прысутнасці Духа Святога, Духа праўды, у Ягоным Касцёле (пар. Ян 14:17; 1 Ян 2:27).

Калі з неспасцігальнага Божага дазволу ў пэўны момант гісторыі і ў вельмі рэдкіх выпадках Папа праз сваё штодзённае і звычайнае небеспамылковае навучанне распаўсюджвае памылкі і ерасі, Божы провід у той жа час абуджае сведчанне некаторых членаў калегіі біскупаў, а таксама вернікаў, каб кампенсаваць часовыя памылкі папскага магістэрыя. Трэба сказаць, што такая сітуацыя з’яўляецца вельмі рэдкай, аднак не з’яўляецца немагчымай, што паказвае гісторыя Касцёла. Касцёл насамрэч з’яўляецца адзіным арганічным целам, і калі галава цела (Папа) мае нейкую няспраўнасць або недахоп, то астатняе цела (вернікі) або значныя часткі цела (біскупы) кампенсуюць часовыя памылкі Папы. Адзін з найбольш знакамітых і трагічных прыкладаў такой сітуацыі здарыўся падчас арыянскага крызісу ў IV ст., калі чысціню веры, як гэта сцвердзіў бл. Джон Генры Ньюмэн, падтрымлівала не столькі ecclesia docens (Папа і епіскапат), колькі ecclesia docta (вернікі).

Тэорыя ці меркаванне наконт страты папскага служэння праз зняцце або дэкларацыя страты служэння ipso facto падсвядома атаясамліваюць Папу з усім Касцёлам і паказваюць нездаровую паставу папацэнтрызму або нават папапаклонства. Прыхільнікі такога меркавання (асабліва некаторыя святыя) праяўлялі перабольшаны ультрамантанізм або папацэнтрызм, робячы з Папы нейкага паўбога, які не можа дапускаць памылак, у тым ліку па-за сферай папскай беспамылковасці. Таму факт існавання Папы, які дапускае дактрынальныя памылкі, што тэарэтычна і лагічна ўключае ў сябе таксама верагоднасць допуску найбольш сур’ёзнай дактрынальнай памылкі — ерасі, для прадстаўнікоў такога меркавання (аб зняцці Папы або аб страце служэння з-за ерасі) з’яўляецца нязносным і неверагодным, нават калі Папа дапускае такія памылкі ў сферы, якая знаходзіцца па-за межамі папскай беспамылковасці.

Тэорыі або тэалагічнае меркаванне, што Папа-ерэтык можа быць зняты з пасады або можа страціць яе, у першым тысячагоддзі не існавала. Яна ўзяла пачатак толькі ў Высокім Сярэднявеччы, у той час, калі папацэнтрызм дасягнуў пэўнага максімуму і калі Папа падсвядома атаясамліваўся з Касцёлам як такім. У сваіх вытоках гэта была свецкая пастава абсалютнага ўладара, які кіраваўся слоганам “L’État, c’est moi!” або, у касцёльных тэрмінах, “Касцёл — гэта я!”

Меркаванне, згодна з якім Папа-ерэтык ipso facto страчвае сваё служэнне, пашырылася паміж пачаткам Высокага Сярэднявечча і XII ст. Яно застаецца тэалагічным меркаваннем і не з’яўляецца вучэннем Касцёла, і таму яно як такое не можа змагацца за прыналежнасць да пастаяннага і спрадвечнага вучэння Касцёла, бо ніводзін сусветны сабор і ніводзін Папа яўным чынам не падтрымаў гэтага меркавання. Касцёл, аднак, асуджаў Папу-ерэтыка, але толькі пасмяротна, а не падчас тэрміну яго служэння. Хоць нават некаторыя святыя дактары Касцёла (напрыклад, св. Роберт Белармін, св. Францішак Сальскі) трымаліся такога меркавання, гэта не даказвае яго пэўнасці або факту агульнай дактрынальнай згоды. Як вядома, нават дактары Касцёла маглі памыляцца, як было ў выпадку св. Тамаша Аквінскага з пытаннямі пра Беззаганнае Зачацце, святарскае пасвячэнне або сакрамэнтальны характар біскупскага пасвячэння.

У Касцёле, напрыклад, быў перыяд, калі існавала аб’ектыўна памылковае тэалагічнае меркаванне, што матэрыяй сакрамэнту святарскага пасвячэння з’яўляецца перадача святога начыння. Гэтае меркаванне, аднак, не прэтэндавала на старажытнасць або ўніверсальнасць, але на працягу нейкага часу яго падтрымліваў Папа (Яўген IV у сваёй пастанове), а таксама літургічныя кнігі (хоць і нядоўгі час). Гэтае агульнае меркаванне, аднак, было пазней выпраўлена Піем ХІІ ў 1947 годзе.

Тэорыя зняцця Папы-ерэтыка або страты папскага служэння ipso facto з-за ерасі з’яўляецца толькі тэалагічным меркаваннем, якое не выконвае неабходных тэалагічных крытэрыяў старажытнасці, універсальнасці і кансэнсусу (“semper, ubique, ab omnibus”). Не існуе выказванняў універсальнага звычайнага магістэрыя або папскага магістэрыя, якія б падтрымлівалі тэорыю зняцця Папы-ерэтыка або страты папскага служэння ipso facto з-за ерасі. Згодна з сярэднявечнай кананічнай традыцыяй, якая пазней была сабрана ў Corpus iuris canonici (кананічнае права, якое дзейнічала ў Лацінскім Касцёле да 1918 года), Папу можна было судзіць у выпадку ерасі: “Papa a nemine est iudicandus, nisi deprehendatur a fide devius”, г. зн. “Папа не можа нікім судзіцца, калі не будзе знойдзена, што ён адхіляецца ад веры” (Decretum Gratiani, Prima Pars, dist. 40, c. 6, 3. pars). Кодэкс кананічнага права 1917 года, аднак, выдаліў тую норму Corpus iuris canonici, якая казала пра Папу-ерэтыка. Не ўтрымлівае такой нормы і Кодэкс кананічнага права 1983 года.

Касцёл заўсёды навучаў, што нават ерэтычная асоба, якая з’яўляецца аўтаматычна экскамунікаванай з-за фармальнай ерасі, тым не менш можа сапраўдна ўдзяляць сакрамэнты і што святар-ерэтык або фармальна экскамунікаваны святар у крайнім выпадку можа выконваць нават акт юрысдыкцыі, удзяляючы пенітэнту сакрамэнтальнае адпушчэнне грахоў. Нормы, якія дзейнічалі да Паўла VI ўключна, прызнавалі, што нават экскамунікаваны кардынал можа ўдзельнічаць у выбарах Папы і можа сам быць выбраны Папам:

“Ніводзін кардынал-выбаршчык не можа быць выключаны з актыўнага і пасіўнага ўдзелу ў выбарах Вярхоўнага Пантыфіка з-за або пад зачэпкай экскамунікі, суспенсіі, інтэрдыкту ці іншай касцёльнай перашкоды. Любыя падобныя цэнзуры ў тым, што датычыцца вынікаў выбараў, неабходна лічыць прыпыненымі” (Павел VI, апостальская канстытуцыя Romano Pontifice eligendo, 35).

Гэты тэалагічны прынцып павінен таксама прымяняцца да выпадку біскупа-ерэтыка або Папы-ерэтыка, якія нягледзячы на свае ерасі могуць сапраўдна здзяйсняць акты касцёльнай юрысдыкцыі і таму з-за ерасі не страчваюць ipso facto свайго служэння.

Тэорыя або тэалагічнае меркаванне, якія дапускаюць зняцце Папы-ерэтыка або страту служэння ipso facto з-за ерасі, на практыцы з’яўляюцца нежыццяздольнымі. Калі б яны прымяняліся на практыцы, гэта стварыла б сітуацыю, падобную да сітуацыі Вялікай схізмы, якую Касцёл ужо жахліва перажываў у канцы XIV і пачатку XV стст. Сапраўды, заўсёды будзе існаваць частка калегіі кардыналаў і значная частка сусветнага епіскапату, а таксама вернікаў, якія будуць не згаджацца наконт класіфікацыі канкрэтнай папскай памылкі (памылак) як фармальнай ерасі (ерасяў), і, адпаведна, яны будуць працягваць лічыць правячага Папу адзіным законным Папам.

Фармальная схізма, калі на папскі трон будуць прэтэндаваць два ці больш людзей — а яна непазбежна наступіць нават у выніку кананічна здзейсненага зняцця Папы — абавязкова нанясе Касцёлу як цэламу больш шкоды, чым адносна кароткі і вельмі рэдкі перыяд, калі Папа распаўсюджвае дактрынальныя памылкі або ерасі. Сітуацыя з Папай-ерэтыком заўсёды будзе адносна кароткай у параўнанні з дзвюма тысячамі гадоў існавання Касцёла. У такім рэдкім і далікатным выпадку права на ўмяшальніцтва неабходна пакінуць Божаму провіду.

Спроба зняцця Папы-ерэтыка любым коштам — гэта прыкмета надта людскіх паводзінаў, якая па вялікім рахунку адлюстроўвае нежаданне несці часовы крыж Папы-ерэтыка. Гэтая спроба таксама можа адлюстроўваць надта людскую эмоцыю гневу. Ва ўсякім выпадку, гэта будзе надта людскім рашэннем, якое чымсьці нагадвае тое, што робіцца ў палітыцы. Касцёл і папства — гэта не толькі чыста людскія рэаліі, але таксама і Божыя. Крыж Папы-ерэтыка — нават непрацяглы — гэта найбольш цяжкі крыж з усіх магчымых для ўсяго Касцёла.

Іншая памылка ў намеры або спробе зняць Папу-ерэтыка заключаецца ва ўскосным або падсвядомым атаясамліванні Касцёла з Папам або ва ўспрыманні Папы як фокусу штодзённага жыцця Касцёла. Гэта незаўважна і ў рэшце рэшт вядзе да нездаровага ультрамантанізму, папацэнтрызму і папапаклонства, г. зн. культу асобы Папы. Насамрэч у гісторыі Касцёла былі перыяды, калі Пасад Пятра значны час заставаўся вакантным. Напрыклад, з 29 лістапада 1268 года да 1 верасня 1271 года Папы не было і ў той жа час не было ніякага антыпапы. Таму каталікі не павінны рабіць Папу і ягоныя словы і дзеянні фокусам свайго штодзённага жыцця.

Дзяцей сям’і можна пазбавіць спадчыны. Аднак нельга пазбавіць спадчыны бацьку сям’і, які б вінаваты ён ні быў або як бы жахліва ён сябе ні паводзіў. Гэта закон іерархіі, які Бог устанавіў нават у стварэнні. Тое самае датычыцца Папы, які падчас тэрміну свайго служэння з’яўляецца духоўным бацькам для ўсёй Хрыстовай сям’і на зямлі. Калі бацька крымінальнік або звер, дзеці павінны адысці ад яго і пазбягаць кантакту з ім. Але яны не могуць сказаць: “Мы выберам сабе новага, добрага бацьку нашай сям’і”. Гэта было б супраць здаровага сэнсу і супраць натуры. Той жа прынцып павінен прымяняцца да пытання зняцця Папы-ерэтыка. Папу не можа зняць ніхто — толькі Бог можа ўмяшацца, і Ён зробіць гэта ў свой час, таму што Бог не памыляецца ў сваім провідзе (“Deus in sua dispositione non fallitur”). Падчас Першага Ватыканскага сабору біскуп Дзінэлі, рэлятар саборнай камісіі па справах веры, сказаў наступныя словы пра магчымасць існавання Папы-ерэтыка: “Калі Бог дазволіць такое вялікае зло (г. зн. Папу-ерэтыка), сродкаў для вырашэння гэтай сітуацыі не будзе бракаваць” (Mansi 52, 1109).

Зняцце Папы-ерэтыка са служэння ў рэшце рэшт паспрыяе ерасі канцыліярызму, седэвакантызму і ментальнай паставе, падобнай да той, што характэрна для чыста людской ці палітычнай супольнасці. Таксама яно паспрыяе ментальнасці, падобнай да сепаратызму пратэстанцкага свету або да аўтакефалізму ў супольнасці праваслаўных Цэркваў.

Тэорыя або меркаванне, якія дапускаюць зняцце са служэння або страту служэння, у сваіх найглыбейшых вытоках аказваюцца таксама — хоць і несвядома — пэўным “данатызмам” у адносінах да папскага служэння. Данатызм амаль што атаясамліваў святароў і біскупаў з маральнай чысцінёй самога Хрыста, патрабуючы, адпаведна, для сапраўднасці іхняга служэння адсутнасці маральных памылак і маральных хібаў у іхнім грамадскім жыцці. Згаданая тэорыя падобным чынам выключае магчымасць таго, што Папа можа рабіць дактрынальныя памылкі, г. зн. ерасі, дэкларуючы, што самім гэтым фактам ягонае служэнне робіцца несапраўдным, а пасад вакантным. Падобна ж рабілі і данатысты, якія заяўлялі, што служэнне святара або біскупа з’яўляецца несапраўдным або вакантным з-за памылак у яго маральным жыцці.

Можна паразважаць, што ў будучыні найвышэйшая ўлада Касцёла (Папа або сусветны сабор) магла б выставіць у якасці ўмовы наступныя або падобныя кананічныя нормы на выпадак ерэтычнага або адкрыта неартадаксальнага Папы:

  • Папа не можа быць змешчаны са служэння ў ніякай форме і з ніякай прычыны, нават з прычыны ерасі.
  • Кожны новаабраны Папа пры прыняцці свайго служэння абавязаны на падставе свайго служэння найвышэйшага настаўніка Касцёла прыняць прысягу дзеля абароны ўсёй аўчарні Хрыста ад небяспекі ерасі і пазбягаць у сваіх словах і ўчынках любога выгляду ерасі ў адпаведнасці са сваім абавязкам умацоўваць у веры пастыраў і вернікаў.
  • Папа, які распаўсюджвае відавочныя тэалагічныя памылкі або ерасі або дапамагае распаўсюджванню ерасяў сваімі справамі і занядбаннем павінен быць абавязкова выпраўлены ў братэрскай і прыватнай форме дэканам калегіі кардыналаў.
  • Пасля няўдалых прыватных выпраўленняў дэкан калегіі кардыналаў абавязаны зрабіць сваё выпраўленне публічным.
  • Разам з публічным выпраўленнем дэкан калегіі кардыналаў павінен зрабіць заклік аб малітве за Папу, каб ён зноў вярнуўся да адназначнага ўмацавання ў веры ўсяго Касцёла.
  • У той жа час дэкан калегіі кардыналаў павінен апублікаваць формулу вызнання веры, у якой будуць адкінуты тэалагічныя памылкі, якім навучае або да якіх талерантна ставіцца Папа (не абавязкова называючы Папу па імені).
  • Калі дэкан калегіі кардыналаў занядбае або не зможа зрабіць выпраўленне, звярнуцца з заклікам да малітвы, апублікаваць вызнанне веры, гэта павінен зрабіць любы кардынал, біскуп або група біскупаў, або, калі нават кардыналы і біскупы не зробяць гэтага, любы член сярод каталіцкіх вернікаў або любая група каталіцкіх вернікаў.
  • Дэкан калегіі кардыналаў або кардынал, або біскуп, або група біскупаў, або верны каталік, або група вернікаў, якія зробяць выпраўленне, звернуцца з заклікам да малітвы і апублікуюць вызнанне веры, не могуць быць паддадзены з гэтай прычыны аніякім кананічным санкцыям або пакаранням або абвінавачаны ў непавазе да Папы.

У надзвычай рэдкім выпадку Папы-ерэтыка духоўную сітуацыю Касцёла можна апісаць словамі св. Грыгорыя Вялікага (590–604), які называў Касцёл сваіх часоў “старым караблём, жахліва пабітым; вада набіраецца з усіх бакоў, а вузлы ад штодзённых удараў шторму ўсё больш ржавеюць і прадвяшчаюць крушэнне” (Registrum I, 4, Ep. ad Ioannem episcopum Constantinopolitanum).

Фрагменты Евангелля пра нашага Пана, Які суцяшае бурнае мора і ратуе Пятра, калі той тоне ў вадзе, вучаць нас, што нават у найбольш драматычнай і па-людску адчайнай сітуацыі Папы-ерэтыка ўсе пастыры Касцёла і вернікі павінны верыць і мець спадзяванне, што Бог у сваім провідзе ўмяшаецца і што Хрыстус суцішыць магутны шторм і верне наступнікам Пятра, сваім намеснікам на зямлі, здольнасць умацоўваць усіх пастыраў і вернікаў у каталіцкай і апостальскай веры.

Св. Папа Агатон (678–681), які меў перад сабою складаную задачу абмежаваць шкоду, якую Папа Ганорый І нанёс цэласнасці веры, пакінуў жывыя словы гарачага закліку да кожнага наступніка Пятра, які заўсёды павінен памятаць пра свой сур’ёзны абавязак захоўваць незабруджанай дзявочую чысціню дэпазіту веры:

“Гора мне, калі я занядбаю прапаведаванне праўды майго Пана, якую шчыра прапаведавалі мае папярэднікі. Гора мне, калі схаваю цішынёю тую праўду, якую я абавязаны перадаваць, гэта значыць навучаць хрысціянскі люд і напаўняць яго ёю. Што я скажу на будучым судзе Хрыстовым, калі — барані Божа! — пасаромеюся прапаведаваць тут праўду Ягоных словаў? Якую адплату змагу я даць за сябе і за душы, даручаныя мне, калі Ён будзе патрабаваць суровую справаздачу са служэння, якое я атрымаў?” (Ep. “Consideranti mihi” ad Imperatores).

Калі святы Пётр, першы Папа, знайходзіўся ў фізічных кайданах, увесь Касцёл прасіў аб яго вызваленні: “Так Пятра вартавалі ў вязніцы, а Касцёл рупліва маліўся за яго да Бога” (Дз 12:5). Калі Папа распаўсюджвае памылкі і нават ерасі, ён знаходзіцца ў духоўных кайданах або ў духоўнай вязніцы. Таму ўвесь Касцёл павінен маліцца аб яго вызваленні з гэтай духоўнай вязніцы. Увесь Касцёл павінен мець звышнатуральную трываласць у такой малітве і звышнатуральную веру ў тое, што менавіта Бог, а не Папа кіруе сваім Касцёлам.

Калі Папа Ганорый І (625–638) прыняў двухсэнсоўную паставу адносна распаўсюджвання новай ерасі монафеліцтва, св. Сафроній, патрыярх Ерузалемскі, паслаў біскупа з Палесціны ў Рым, сказаўшы яму наступныя словы: “Ідзі да Апостальскага Пасаду, дзе знаходзіцца аснова святога вучэння, і не пераставай маліцца, пакуль Апостальскі Пасад не асудзіць гэтую новую ерась”.

Маючы справу з трагічным выпадкам Папы-ерэтыка, усе члены Касцёла, пачынаючы ад біскупаў і да простых вернікаў, павінны выкарыстоўваць усе законныя сродкі, такія як прыватнае і публічнае выпраўленне памылак Папы, пастаянныя і гарачыя малітвы і публічныя вызнанні праўды, каб Апостальская Сталіца магла зноў з яснасцю вызнаваць Божыя праўды, якія Пан даверыў Пятру і ўсім яго наступнікам.

“Бо Дух Святы быў абяцаны наступнікам Пятра не для таго, каб яны маглі пад Яго адкрыццём распаўсюджваць нейкае новае вучэнне, а каб дзякуючы Яго дапамозе яны маглі пабожна абараняць і верна выкладаць аб’яўленне, або дэпазіт веры, перададзены апосталамі” (Першы Ватыканскі сабор, дагматычная канстытуцыя Pastor aeternus, раздз. 4).

Кожны Папа і ўсе члены Касцёла павінны памятаць мудрыя і заўсёды актуальныя словы, якія сусветны сабор у Канстанцы (1414–1418) прамовіў пра Папу як пра першага чалавека ў Касцёле, якога абавязвае вера і які павінен скрупулёзна ахоўваць цэласнасць веры:

“Паколькі Рымскі Пантыфік карыстаецца настолькі вялікай уладай сярод смяротных людзей, справядліва, каб ён больш за ўсіх быў звязаны бясспрэчнымі повязямі веры і тымі абрадамі, якія павінны выконвацца ў дачыненні да сакрамэнтаў Касцёла. Таму, каб у будучым Рымскім Пантыфіку паўната веры магла заззяць выключнай яснасцю ад самых першых момантаў таго, як ён стане Папам, мы пастанаўляем і загадваем, каб адгэтуль кожны, хто будзе абраны Рымскім Пантыфікам, зрабіў наступнае публічнае вызнанне і дэкларацыю” (сесія 39 ад 9 кастрычніка 1417, зацверджана Папам Марцінам V).

На той жа сесіі Канстанцкі сабор пастанавіў, што кожны новаабраны Папа павінен даваць прысягу веры, прапанаваўшы наступную формулу, з якой мы працытуем найбольш важныя фрагменты:

“Я, N., абраны Папам, як сэрцам, так і вуснамі вызнаю і пацвярджаю ўсемагутнаму Богу, што я цвёрда веру і трымаюся каталіцкай веры, згодна з традыцыямі апосталаў, паўсюдных сабораў і іншых святых айцоў. Я захаваю гэтую веру нязменнай да апошняй кропкі і буду пацвярджаць, абараняць і прапаведаваць яе да моманту смерці і да праліцця сваёй крыві, а таксама буду выконваць і ўсяляк захоўваць перададзены абрад касцёльных сакрамэнтаў Каталіцкага Касцёла”.

Наколькі своечасовая гэтая папская прысяга і наколькі важна неадкладна ўвесці гэтую прысягу ў практыку, асабліва ў нашыя дні! Папа не з’яўляецца абсалютным манархам, які можа рабіць і казаць, што яму падабаецца, або змяняць вучэнне ці літургію па сваім меркаванні. На жаль, у мінулыя стагоддзі — насуперак апостальскай традыцыі ў старажытныя часы — паводзіны Папаў як абсалютных манархаў або паўбагоў сталі настолькі агульнапрынятымі, што гэта сфармавала тэалагічныя і духоўныя погляды пераважнай большасці біскупаў і вернікаў, а асабліва пабожных людзей. Той факт, што Папа мусіць быць першым у Касцёле, хто павінен пазбягаць новаўвядзенняў, узорна падпарадкоўваючыся традыцыі веры і літургіі, часамі выпадала са свядомасці біскупаў і вернікаў з-за сляпога і пабожнага прыняцця пэўнага папскага абсалютызму.

Папская прысяга з Liber Diurnus Romanorum Pontificum лічыла галоўным абавязкам і найбольш выразнай якасцю новага Папы ягоную непарушную вернасць Традыцыі, перададзенай яму ўсімі ягонымі папярэднікамі:

“Nihil de traditione, quod a probatissimis praedecessoribus meis servatum reperi, diminuere vel mutare, aut aliquam novitatem admittere; sed ferventer, ut vere eorum discipulus et sequipeda, totis viribus meis conatibusque tradita conservare ac venerari”. (“Ні ў што з Традыцыі, якую ахоўвалі мае мілыя Богу папярэднікі, не ўмешвацца, нічога не змяняць і не дапускаць ніякай навізны, але з запалам, як яе сапраўдны вучань і наступнік, усёй сваёй сілай і найбольшым высілкам перададзенае дабро захоўваць і шанаваць”.)

Гэтая ж згаданая папская прысяга ў канкрэтных тэрмінах называе вернасць lex credendi (закону веры) і lex orandi (закону малітвы). Што датычыцца правіла веры, тэкст прысягі кажа:

“Verae fidei rectitudinem, quam Christo autore tradente, per successores tuos atque discipulos, usque ad exiguitatem meam perlatam, in tua sancta Ecclesia reperi, totis conatibus meis, usque ad animam et sanguinem custodire, temporumque difficultates, cum tuo adjutorio, toleranter sufferre.” (“Абяцаю з усіх сваіх сіл, нават да моманту смерці і праліцця крыві, трымацца цэласнасці сапраўднай веры, аўтарам якой з’яўляецца Хрыстус, якая праз Тваіх наступнікаў і вучняў была перададзена маёй сціплай асобе і якую я знайшоў у Тваім Касцёле. Абяцаю таксама цярпліва зносіць цяжкасці часу”.)

Наконт lex orandi папская прысяга кажа:

“Disciplinam et ritum Ecclesiae, sicut inveni, et a sanctis praecessoribus meis traditum reperi, illibatum custodire.” (“Абяцаю захоўваць некранутай дысцыпліну і літургію Касцёла ў тым выглядзе, у якім я знайшоў іх і ў якім яны былі перададзены маімі святымі папярэднікамі”.)

За апошнія сто гадоў з’явіліся некаторыя прыклады пэўнага папскага абсалютызму, звязанага са зменамі ў літургічнай традыцыі Касцёла. Калі мы паглядзім на lex orandi, то знойдзем драматычныя змены, зробленыя Папамі Піем Х, Піем ХІІ і Паўлам VI, а таксама — у сферы lex credendi — Папам Францішкам.

Пій Х стаў першым Папам у гісторыі Лацінскага Касцёла, які зрабіў такую радыкальную рэформу ў парадку псальмодыі (cursus psalmorum), што ў сэнсе размеркавання псальмаў яна прывяла да стварэння новага тыпу Божага Афіцыя. Наступны выпадак звязаны з Папам Піем ХІІ, які зацвердзіў для літургічнага выкарыстання радыкальна змененую лацінскую версію тысячагадовага і меладычнага тэкста Псалтыра з Вульгаты. Новы лацінскі пераклад — так званы “Псалтыр Папы Пія” — быў штучна сфабрыкаваны навукоўцамі і з-за гэтай штучнасці яго цяжка было вымавіць. Новы лацінскі пераклад, які дарэчна крытыкуецца словамі “accessit latinitas, recessit pietas”, затым быў фактычна адкінуты ўсім Касцёлам падчас пантыфікату Папы Яна ХХІІІ. Таксама Папа Пій ХІІ змяніў літургію Вялікага тыдня — тысячагадовы літургічны скарб Касцёла — увёўшы ў яго нанова вынайдзеныя абрады. Беспрэцэдэнтныя ж літургічныя змены былі зроблены Папам Паўлам VI ў межах рэвалюцыйнай рэформы абраду святой Імшы і абрадаў усіх іншых сакрамэнтаў — літургічнай рэформы, якую ніводзін Папа дагэтуль не праводзіў з такім радыкалізмам.

Рэвалюцыйная тэалагічная змена была зроблена Папам Францішкам тады, калі ён ухваліў практыку некаторых мясцовых Касцёлаў, якія пачалі ў выключных выпадках дапускаць сэксуальна актыўных чужаложнікаў (якія сумесна жывуць у так званых “неўрэгуляваных саюзах”) да святой Камуніі. Хоць нават гэтыя нормы не адлюстроўваюць агульную норму ў Касцёле, яны тым не менш паказваюць адмаўленне на практыцы Божай праўды пра абсалютную неразрыўнасць сапраўдна заключанага і завершанага сакрамэнтальнага сужэнства. Іншая ягоная змена ў дактрынальных пытаннях заключаецца ў змене біблейскага і пастаяннага двухтысячагадовага вучэння наконт прынцыпу легітымнасці смяротнага пакарання. Наступная дактрынальная змена заключаецца ў зацвярджэнні Папам Францішкам выразу з міжрэлігійнага дакумента, падпісанага ў Абу-Дабі 4 лютага 2019 года, які сцвярджае, што разнастайнасць палоў, таксама як разнастайнасць расаў і разнастайнасць рэлігій, адпавядае мудрай Божай волі. Такая фармуліроўка сама па сабе патрабуе афіцыйнага папскага выпраўлення, інакш яна відавочна супярэчыць першаму прыказанню Дэкалога і беспамылковаму і яўнаму навучанню нашага Пана Езуса Хрыста, адпаведна, супярэчачы Божаму Аб’яўленню.

На гэтым фоне ўражвае і прымушае задумацца эпізод, які апавядаюць пра Папу Пія ІХ, які на просьбу групы біскупаў зрабіць невялікую змену ў Каноне Імшы (увесці туды імя святога Юзафа) адказаў: “Я не магу зрабіць гэтага. Я ўсяго толькі Папа!”

Асабліва ў нашы часы кожнаму Папу і кожнаму верніку трэба нястомна маліцца наступнай малітвай а. Праспэра Геранжэ, у якой ён праслаўляе св. Папу Льва ІІ за яго актыўную абарону цэласнасці веры пасля крызісу, выкліканага Папам Ганорыем І:

“Святы Леў, падтрымлівай у кожныя часы пастыра, які кіруе Хрыстовым Касцёлам, каб ён трымаўлся ўбаку ад цёмных, імглістых выпарэнняў зямлі; захоўвай заўсёды жывой сярод вернай аўчарні тую моцную малітву, якую Касцёл павінен пастаянна і няспынна за яго ўзносіць (пар. Дз 12:5), і тады Пётр, нават калі яго закуюць у кайданы ў глыбінях самай цёмнай вязніцы, будзе асветлены Сонцам справядлівасці і ясна ўбачыць свой шлях у гэтым чыстым промні, і тады будзе ажыўлена ўсё цела Касцёла. Бо Езус сказаў, што светачам цела з’яўляецца вока. Калі вока будзе чыстым, то і ўсё цела будзе светлае (Мц 6:22). Мы больш поўна разумеем моц скалы, на якой стаіць Касцёл; мы ведаем, што брамы пякельныя ніколі яго не перамогуць (Мц 16:18). Напэўна, моцы духаў цемры ніколі так не стараліся, як у гэтым смутным крызісе [Папы Ганорыя], якому ты паклаў канец і які, аднак, не быў іх перамогай, якім бы вялікім і супярэчным Божаму абяцанню ён ні здаваўся. Бо нястомная дапамога Духа Святога гарантавана вучэнню Пятра, а не ягонаму [Папы Ганорыя] маўчанню [і ягонай падтрымцы ерасі]” (“The Liturgical Year“, Лондан, 1900, т. 12, с. 377–378).

Надзвычай рэдкі выпадак ерэтычнага або паўерэтычнага Папы трэба ператрываць і знесці ў святле веры ў боскі характар і неразбуральнасць Касцёла і Пятровага служэння. Св. Леў Вялікі сфармуляваў гэтую праўду, кажучы, што годнасць св. Пятра не аслабляецца ў ягоных наступніках, наколькі нягоднымі б яны ні былі: “Cuius dignitas etiam in indigno haerede non deficit” (Serm. 3, 4).

Магла б здарыцца сапраўды бязглуздая сітуацыя, калі б Папа практыкаваў сэксуальныя злачынствы ў дачыненні да непаўналетніх або ватыканскіх падначаленых. Што павінен быў бы зрабіць Касцёл у такой сітуацыі? Ці павінен Касцёл цярпець Папу, які робіць сэксуальныя злачынствы з непаўналетнімі і падначаленымі? Як доўга Касцёл павінен быў бы цярпець такога Папу? Ці павінен ён страціць папства ipso facto з-за гэтых злачынстваў з непаўналетнімі і падначаленымі? У такой сітуацыі магла б паўстаць новая кананічная або тэалагічная тэорыя ці меркаванне, якія б дазволілі зняць Папу або дэклараваць страту служэння з-за пачварных маральных злачынстваў (у дадзеным выпадку сэксуальных злачынстваў у дачыненні да непаўналетніх і падначаленых). Такое меркаванне было б двайніком меркавання, што Папу можна зняць са служэння або што ён страчвае служэнне з-за ерасі. Аднак такая новая тэорыя або меркаванне (пра зняцце Папы са служэння і страту служэння з-за сэксуальных злачынстваў) напэўна не адпавядала б шматвекавому мысленню і практыцы Касцёла.

Успрыманне Папы-ерэтыка як крыжа не азначае пасіўнасці або ўхвалення ягоных кепскіх справаў. Неабходна рабіць усё магчымае, каб выправіць сітуацыю Папы-ерэтыка. Несці крыж Папы-ерэтыка ні ў якім выпадку не азначае згаджацца з ягонымі ерасямі або быць пасіўным. Гэта як людзям прыходзіцца зносіць, напрыклад, жахлівы або атэістычны рэжым як свой крыж (колькі каталікоў жыло пад такім рэжымам у Савецкім Саюзе і зносіла гэтую сітуацыю як крыж у духу адплаты) альбо як бацькам прыходзіцца зносіць як крыж дарослае дзіця, якое стала няверуючым або амаральным, альбо як членам сям’і прыходзіцца несці крыж, напрыклад, бацькі-алкаголіка. Бацькі не могуць “ссунуць” свае заблукалае дзіця з членства ў сям’і, падобна як дзеці не могуць “ссунуць” свайго марнатраўнага бацьку з членства ў сям’і або з “пасады бацькі”.

Больш надзейны шлях, калі Папу-ерэтыка не здымаюць з пасады, адпавядае звышнатуральнаму погляду на Касцёл. Такі шлях са сваімі практычнымі і канкрэтнымі контрмерамі і супрацьдзеяннем ні ў якім разе не азначае пасіўнасці або супрацоўніцтва з папскімі памылкамі, а хутчэй адданасць і сапраўднае спачуванне Касцёлу, які ў часы ерэтычнага або паўерэтычнага Папы перажывае свае гадзіны Галгофы. Чым больш Папа распаўсюджвае дактрынальную неадназначнасць, памылкі і нават ерасі, тым больш ярка ззяе чыстая каталіцкая вера малых членаў Касцёла: вера нявінных дзяцей, законных сясцёр, вера асабліва схаваных каштоўных камянёў Касцёла — клаўзуровых сясцёр, вера гераічных і цнатлівых свецкіх вернікаў з усіх сацыяльных слаёў, вера паасобных святароў і біскупаў. Чыстае полымя каталіцкай веры, якое часта падтрымліваецца актамі ахвярнасці і адплаты, будзе гарэць больш ярка, чым баязлівасць, нявернасць, духоўная зацвярдзеласць і слепата Папы-ерэтыка.

Касцёл мае такі асаблівы боскі характар, што на працягу пэўнага часу ён можа жыць і існаваць нягледзячы на панаванне Папы-ерэтыка якраз дзякуючы праўдзе пра тое, што Папа не з’яўляецца сінонімам Касцёла і не ідэнтыфікуецца з ім. Касцёл мае такі асаблівы боскі характар, што нават Папа-ерэтык не здольны разбурыць яго, нават калі ён нанясе вялікую шкоду жыццю Касцёла; ягоныя дзеянні абмежаваны ў часе. Вера ўсяго Касцёла большая і мацнейшая, чым памылкі Папы-ерэтыка, і гэтая вера не можа быць знішчана нават Папам-ерэтыком. Пастаянства ўсяго Касцёла большае і больш трывалае, чым адносна кароткая катастрофа Папы-ерэтыка. Сапраўдная скала, на якой заснавана незнішчальнасць веры Касцёла і святасць — гэта сам Хрыстус, а Папа — толькі Ягоны інструмент, як кожны святар або біскуп з’яўляецца толькі прыладай Хрыста, Найвышэйшага Святара.

Як паказваюць бл. Джон Генры Ньюмэн і гісторыя, дактрынальнае і маральнае здароўе Касцёла не залежыць выключна ад Папы, таму што Божае права ў надзвычайных сітуацыях Папы-ерэтыка гарантуе Касцёлу дактрынальнае і маральнае здароўе дзякуючы навучанню біскупаў і, нарэшце, вернасці ўсёй супольнасці свецкіх вернікаў. Дактрынальнае і маральнае здароўе Касцёла не залежыць ад адносна кароткажывучых дактрынальных памылак аднаго Папы ў такой ступені, што гэта робіць Папскі Пасад вакантным. Як Касцёл можа трымацца на працягу нейкага перыяду без Папы, як ужо бывала ў гісторыі на працягу некалькіх гадоў, так Касцёл, паводле Божага ўстанаўлення, настолькі моцны, што ён таксама вытрывае кароткі час пры Папе-ерэтыку.

Акт зняцця Папы з-за ерасі або дэкларацыя вакантнасці Папскага Пасаду з-за страты папства ipso facto былі б рэвалюцыйнай навінкай у жыцці Касцёла; да таго ж, яна датычыцца вельмі важнай справы, звязанай з уладкаваннем і жыццём Касцёла. У такой далікатнай справе — нават калі яна мае практычны, а не сцісла дактрынальны характар — неабходна рухацца больш пэўным шляхам (via tutior) адвечнага разумення Касцёла. Нягледзячы на той факт, што тры чарговыя сусветныя саборы (Трэці Канстанцінопальскі сабор у 681 годзе, Другі Нікейскі сабор у 787 годзе і Чацвёрты Канстанцінопальскі сабор у 870 годзе) і св. Леў ІІ ў 682 годзе экскамунікавалі Папу Ганорыя І з-за ерасі, яны нават няяўным чынам не дэкларавалі, што Ганорый І страціў сваё папства ipso facto з-за ерасі. Насамрэч пантыфікат Папы Ганорыя І лічыўся сапраўдным нават пасля таго, як ён у 634 годзе падтрымаў ерась у сваіх лістах да патрыярха Сергія, паколькі ён уладарыў пасля гэтага яшчэ чатыры гады да 638 года.

Калі мова ідзе пра такі вельмі далікатны і рэдкі выпадак Папы-ерэтыка, кіравацца варта наступным прынцыпам, які — хоць і ў іншым кантэксце — сфармуляваў св. Папа Стэфан І (+257): “Nihil innovetur, nisi quod traditum est”, г. зн. “Няхай не ўводзіцца нічога новага, акрамя таго, што было перададзена”.

+Атаназіус Шнайдэр, дапаможны біскуп Архідыяцэзіі Найсвяцейшай Панны Марыі ў Астане


КрыніцаRorate Caeli
Ілюстрацыйнае фота: Fr. Lawrence Lew, OP (CC BY-NC-ND).

Пакінуць каментар

Scroll Up