31.10.2018 / Edward Pentin

Чаму каталіцкае вучэнне ўсё больш бянтэжыць лідараў Касцёла (частка 2)🕑 10 хвілін

“Галоўная рэч, пра якую трэба сказаць, заключаецца ў наступным: мы маем афіцыйную тэалогію, якая больш не разглядае ненавернутую прыроду свету як штосьці, што знаходзіцца пад панаваннем д’ябла і таму непазбежна ўступае ў духоўную вайну супраць Хрыста і Яго Касцёла”.

У першай частцы інтэрв’ю з Register прафесар Томас Пінк растлумачыў, чаму тое, што многія лідары Касцёла забыліся, што мы жывём ва ўпаўшым, ненавернутым свеце, які складаецца пераважна з неахрышчаных людзей, прывяло іх да памылковай веры ў тое, што Касцёл можа знайсці гармонію са светам і весці мірны дыялог з ім.

У другой частцы інтэрв’ю прафесар філасофіі ў Каралеўскім каледжы Лондана тлумачыць, што гэты феномен часткова паходзіць са зменаў у літургіі, а таксама з сучаснай упэўненасці ў тым, што ласка можа ўдзяляцца па-за бачнымі структурамі Касцёла.

Ён падкрэслівае, што гэты кампраміс з зямнымі каштоўнасцямі назіраецца не таму, што змяніўся Магістэрый, а з-за “афіцыйнай тэалогіі”, якая адышла ад настаўніцкага вучэння, каб дастасавацца да свету. На яго думку, гэты крызіс можа быць вырашаны толькі тады, калі мы “зразумеем карані афіцыйнай тэалогіі і пачнём змагацца з ёю інтэлектуальна”.

* * *

Калі падсумаваць тое, што вы сказалі ў першай частцы інтэрв’ю, то атрымліваецца, што мова ідзе пра памылковую прадпасылку, магчыма, пра надта аптымістычны погляд на людскую прыроду…

І на грэхападзенне таксама. Я скажу пра гэта больш, таму што, на жаль, мне здаецца, гэта цесна звязана з усім перыядам Другога Ватыканскага сабору.

Вы бачыце, якія змены адбыліся ў новай літургіі. Калі паглядзець на гістарычны абрад хросту ў Касцёле, то неахрышчанае дзіця там успрымаецца як чалавек, які літаральна жыве пад панаваннем д’ябла. Традыцыйны абрад уключае ў сябе серыю экзарцызмаў, у якіх гучыць пастаянны і вельмі яўны наказ д’яблу пакінуць дзіця, выйсці. Мне здаецца, многія сённяшнія каталікі знаходзяць гэта вельмі турботным, і гэтыя экзарцызмы, на жаль, былі выдалены з сучаснага абраду хросту. Аднак каталікі павінны ўсведамляць, што гэтыя экзарцызмы адлюстроўваюць дагматычнае вучэнне. Фларэнтыйскі сабор дагматычна навучае, што з-за грэхападзення дзеці нараджаюцца пад уладай д’ябла і што хрост з’яўляецца адзіным выратавальным сродкам.

Ненавернуты свет, неахрышчаны свет знаходзіцца пад панаваннем князя гэтага свету. І, вядома, калі вы глядзіце на ненавернуты свет у такіх катэгорыях, то вы не будзеце чакаць мірнага дыялогу, доўгатэрміновай гармоніі. Зразумела, з некаторымі часткамі свету прыйдзецца весці дыялог, каб была магчымасць суіснаваць, аднак вы не будзеце разглядаць такі дыялог як трывалую стратэгію пазбягання канфліктаў. Я нават не кажу пра той факт, што вы абавязаны вызваляць людзей з-пад улады д’ябла.

Але ці можа ласка дзейнічаць праз ненавернуты свет?

Тут ёсць іншая, звязаная з гэтым праблема: гэта сучасная ідэя, што ласка будзе надзейна дзейнічаць ананімным спосабам, гэта значыць у адрыве ад бачных структур Касцёла. Праблема, аднак, у тым, што гэтая ідэя не выглядае праўдзівай.

Вядома, заўсёды цяжка казаць, хто збаўлены, а хто не збаўлены. Немагчыма непасрэдна назіраць, якім чынам дзейнічае ўздымаючая ласка. Але тая ж ласка, што ўздымае, таксама аздараўляе — выпраўляе шкоду, нанесеную людскому розуму грэхападзеннем. І вось гэтае аздараўленне, гэтае выпраўленне прыроды вельмі бачнае. Адразу зразумела, калі яно не працуе. А не працуе яно тады, калі людзі трапляюць у сур’ёзную памылку ў адносінах да зместу натуральнага права.

Што паскарае гэты працэс?

Здаецца, людзі трапляюць ва ўсё большыя памылкі, звязаныя з натуральным правам, калі адыходзяць ад сапраўды пабожнага і адпаведнага ўдзелу ў бачных структурах Касцёла. Адпаведны ўдзел, напрыклад, азначае не проста легкадумнае прыняцце Камуніі, а ўдзел у споведзі і сапраўдную змену свайго жыцця. Як толькі мы рухаемся ад такой паставы да, так бы мовіць, менш паслухмяных частак Касцёла, дзе людзі не пераймаюцца споведдзю, але легкадумна і патэнцыйна нягодна прыступаюць да Камуніі, а затым пераходзім за межы Касцёла, то бачым усё большыя памылкі, звязаныя са зместам натуральнага права.

Такім чынам, існуе эмпірычны аргумент супраць ускладання надта вялікай надзеі на ананімнае дзеянне ласкі — на ласку, якая дзейнічае незалежна ад бачнага членства ў Касцёле і адпаведнага, пабожнага ўдзелу ў сакрамэнтах. Той эфект ласкі, які мы можам назіраць, яе аздараўляльнае дзеянне супраць шкоды, нанесенай грэхападзеннем, здаецца, вельмі залежыць менавіта ад гэтага членства і ўдзелу.

Вядома, калі прыняць погляд, што ласка дзейнічае незалежна ад бачных структур Касцёла, то тады бачнае жыццё Касцёла становіцца ўсяго толькі знакам таго, што і так паўсюдна адбываецца нябачным чынам. Касцёл перастае быць неабходным сродкам збаўлення, а становіцца нейкім тэатрам збаўлення. І такі погляд на Касцёл як на тэатр збаўлення затым становіцца часткай стратэгіі дасягнення гармоніі са светам без навяртання свету.

Таму, напрыклад, вы адмаўляецеся схіляць юдэяў да хросту, таму што гэта парушае гармонію. Навошта імкнуцца да нейкай рэчы, калі яна выклікае крыўду, калі гэта сапраўды тэатр, неабавязковы для самога збаўлення? Альбо вы перастаеце адмаўляць у Камуніі людзям у неўрэгуляваных адносінах, таму што гэта зноў жа парушае гармонію. Гэта ўносіць дысгармонію з секулярным светам і нават з пэўнымі больш дэзарыентаванымі часткамі Касцёла, таму што вы збіраецеся ажыццяўляць тыя законы, звязаныя з сужэнствам, якія з’яўляюцца вельмі турботнымі для людзей.

Навошта ўвогуле рабіць націск на сакрамэнтальную дысцыпліну Касцёла, калі вы больш не верыце, што нягоднае прыняцце Камуніі з’яўляецца сапраўды духоўна небяспечным? Бо цяпер вы лічыце, што збаўленне адбываецца і ласка дзейнічае пераважна ў адрыве ад структуры сакрамэнтаў.

Такая тэалогія з’яўляецца небяспечнай, таму што яна па сутнасці кажа, што Касцёл не патрэбны?

У пэўным сэнсе гэта сцвярджэнне, што Касцёл не патрэбны. Альбо што калі Касцёл і патрэбны, то толькі як нейкага роду знак — знак таго, што і так адбываецца нябачным чынам.

І так вы даходзіце да меркавання, што вам трэба евангелізаваць людзей, але не для таго, каб збаўляць іхнія душы, а для таго, каб паведаміць ім пра тое, што і так адбываецца. Таму місія становіцца знакам збаўлення, а не сродкам збаўлення. Менавіта так часцей за ўсё тлумачаць місійную дзейнасць. Насамрэч місія здзяйсняецца не для збаўлення людзей, а для абвяшчэння людзям, што яны збаўлены, а гэта зусім іншая рэч.

У дакументах Другога Ватыканскага сабору няма нічога, што навучала б, што структура сакрамэнтаў Касцёла з’яўляецца пэўным тэатрам, аднак афіцыйныя заявы і палітыка ў сучасным Касцёле ўсё больш даюць зразумець, быццам гэта так. Таму і крызіс з Amoris laetitia вельмі прадказальны.

Чаму так?

Настаўніцкае вучэнне пра сужэнства — вучэнне самога Хрыста — вельмі бескампраміснае. Людзі ў секулярным свеце лічаць, што жыць паводле гэтага вучэння вельмі цяжка, таму што, вядома, паводле яго не ўдасца жыць без дапамогі Божай ласкі. І гэтае вучэнне стварае канфлікт з людзьмі, якія не жывуць па ім і не хочуць жыць па ім. І гэты канфлікт можа расцягнуцца да самой камунійнай балюстрады. Калі вы лічыце, што адмаўленне людзям у Камуніі звязана не з тым, каб пазбегнуць духоўна разбуральных наступстваў, а кіруецеся ў сваёй палітыцы больш пазбяганнем дысгармоніі, то тады, вядома, вы пачынаеце раздаваць цукеркі.

Гэтая афіцыйная тэалогія ўплывае на новую літургію. Згодна з настаўніцкім вучэннем, калі вы прымаеце Камунію ў стане смяротнага граху, гэта толькі дадае да вашага асуджэння. Нягоднае прыняцце Камуніі з’яўляецца духоўнай смерцю. Пра гэта напісана ў секвенцыі на Божае Цела “Lauda Sion”. Сёння ў новым абрадзе “Lauda Sion” — гэта толькі опцыя, і пачуць поўны тэкст, мне здаецца, можна толькі на Імшы ў старым абрадзе. У новым абрадзе людзям гэтую секвенцыю не спяваюць увогуле або прынамсі прапускаюць радкі, якія вучаць, што нягоднае прыняцце Камуніі з’яўляецца смерцю для грэшніка, а жыццё можа атрымаць толькі той, хто знаходзіцца ў стане ласкі. У новым абрадзе з Паслання да Карынцянаў у Вялікі чацвер і на Божае Цела прыбралі якраз тыя вершы, якія вучаць гэтай жа праўдзе.

Атрымліваецца, што гэтае вучэнне спіхваюць убок толькі таму, што яно цяжкое?

Афіцыйная тэалогія і палітыка ўсё больш трактуюць удзяленне сакрамэнтаў і сакрамэнтальную дысцыпліну так, быццам яны не адыгрываюць непасрэднай ролі ў нашым збаўленні або проста з’яўляюцца нейкім знакам таго, што і так адбываецца.

Таму няма нічога дзіўнага ў тым, што каталіцкае духавенства абмяркоўвае, ці можна ўдзяляць Камунію пратэстантам, не пераймаючыся тым фактам, што пратэстанты зазвычай не ўдзельнічаюць у сакрамэнтальна сапраўднай форме споведзі. Яны, магчыма, ахрышчаныя, але з большага яны ніколі не спавядаліся. Вось жа, відавочна, пратэстанты не валодаюць імунітэтам супраць смяротнага граху, аднак чамусьці гэтае духавенства лічыць, што гэта не мае значэння.

Здаецца, яны ўвогуле не збіраюцца настойваць, каб умовай удзелу пратэстанта ў Камуніі быў папярэдні ўдзел у споведзі. Ім не прыходзіць у галаву, што прыняцце Камуніі без споведзі можа паставіць пратэстанта ў духоўную небяспеку. Удзяленне Камуніі зрабілася справай гасціннасці, ветлівасці, а прыярытэтам з’яўляецца пазбяганне духоўнага канфлікту і дысгармоніі.

І ўсё ж, атрымліваецца, што з-за такой палітыкі старое настаўніцкае вучэнне спіхваюць убок?

Так, праблема не ў тым, што існуе новае настаўніцкае вучэнне, якое яўна супярэчыць гістарычнаму настаўніцкаму вучэнню пра Камунію. Тое, з чым мы маем справу, гэта афіцыйныя падыходы і афіцыйныя тлумачэнні гэтых падыходаў, якія фактычна не звяртаюць увагі на гэтае гістарычнае вучэнне — проста зазвычай яны пра гэта не кажуць.

Я думаю, можна сказаць, як гэта робяць некаторыя крытыкі прымянення Amoris laetitia, што змянілася пастырская практыка, так што цяпер яна не адпавядае настаўніцкаму вучэнню Касцёла. Менавіта тут ляжыць гэтая розніца: паміж пастырскай практыкай і вучэннем?

Але не забывайцеся, што пастырская практыка будзе суправаджацца праграмнымі заявамі і тлумачэннямі, якія будуць афіцыйнымі і тэалагічнымі і якія будуць выглядаць для непадрыхтаваных так, быццам яны з’яўляюцца настаўніцкім вучэннем, нават калі яны ім не з’яўляюцца.

Ці можна сказаць, што гэта такі спосаб абысці настаўніцкае вучэнне?

Так. Настаўніцкае вучэнне Касцёла ўсё больш бянтэжыць многіх біскупаў і вышэйшых іерархаў. І, вядома, калі гэты працэс запускаецца, можна зразумець, чаму людзі пачынаюць непакоіцца пра вераадстуніцтва часткі іерархіі Касцёла. Бо раней ці пазней некаторыя біскупы і вышэйшыя іерархі перастануць рабіць выгляд, што гэта проста змены ў пастырскіх падыходах, і пачнуць адкрыта заяўляць, што насамрэч змянілася само вучэнне.

Некаторыя лічаць амаль неаспрэчным, што Касцёл рухаецца ў бок вераадступніцтва, таму што бачаць, як ён ідзе разам са светам, прасоўвае погляды, якія не падтрымліваюцца ласкай, хростам, і ўвогуле следуе за светам, які не ідзе ў напрамку збаўлення. Ці сходзіць Касцёл з правільнага шляху?

На ўзроўні афіцыйнай тэалогіі, безумоўна, так. Я стараюся пазбягаць такіх словаў, як “вераадступніцтва”, таму што Касцёл не можа памыляцца. Касцёл не можа адысці ад Касцёла, у чым і заключалася б вераадступніцтва. Гэта фактычна адыход ад Касцёла.

Таму як каталікі мы павінны бачыць, што фундаментальныя структуры Касцёла і настаўніцкае вучэнне не змяняюцца. Але таксама мы можам бачыць, што існуюць значныя і нарастаючыя адыходы ад настаўніцкага вучэння ў афіцыйнай тэалогіі і практыцы.

З-за чаго зацямняецца само настаўніцкае вучэнне…

Так. Усё ж звычайны вернік не чытае энцыклік або дэкрэтаў папярэдніх сабораў. Звычайны каталік проста слухае тое, што кажа пробашч, тое, што святара навучылі казаць у семінарыі, або тое, што ён ці ягоны сабрат лічаць правільным… Усё гэта справа афіцыйнай тэалогіі, а не самога настаўніцкага вучэння. Праблема сёння ў тым, што вельмі вялікая частка афіцыйнай тэалогіі не зважае на настаўніцкае вучэнне або нават супярэчыць яму.

Таму гэта істотны крызіс, які можа быць вырашаны толькі тады, калі мы зразумеем карані афіцыйнай тэалогіі і пачнём змагацца з ёю інтэлектуальна. На мой погляд, галоўная рэч, пра якую трэба сказаць, заключаецца ў наступным: мы маем афіцыйную тэалогію, якая больш не разглядае ненавернутую прыроду свету як штосьці, што знаходзіцца пад панаваннем д’ябла і таму непазбежна ўступае ў духоўную вайну супраць Хрыста і Яго Касцёла. Касцёл гістарычна навучаў, што ва ўпаўшым свеце людская прырода будзе дэградаваць, так што гэта павінна непазбежна прывесці да духоўнага канфлікту з Касцёлам. Гэтае гістарычнае вучэнне здаецца правільным, але афіцыйная тэалогія не прызнае непазбежнасці гэтага канфлікту і яго каранёў у грэхападзенні.

І гэта абсалютна не тое, што кажуць, так бы мовіць, прыхільнікі прагрэсу: што свет насамрэч паляпшаецца, што справы наладжваюцца. Гэта не так?

Не, і справа не выглядае так, быццам у знешнім свеце і незалежна ад бачнага Касцёла існуе нейкае нябачнае дзеянне ласкі, якое надзейна выпраўляе шкоду, нанесеную грэхападзеннем. Адзіны сапраўды надзейны спосаб уратавацца ад грэхападзення і збавіцца заключаецца ў бачным удзеле ў жыцці Касцёла згодна з настаўніцкім вучэннем Касцёла, якое з’яўляецца вучэннем Хрыста.


Аўтар: Edward Pentin
Крыніца: National Catholic Register
Ілюстрацыя: YouTube

Тэкст перакладзены з англійскага арыгінала і апублікаваны з дазволу аўтара.

Пакінуць каментар

Scroll Up