24.10.2018 / Edward Pentin

Чаму каталіцкае вучэнне ўсё больш бянтэжыць лідараў Касцёла (частка 1)🕑 10 хвілін

У першай частцы гэтага інтэрв’ю прафесар філасофіі Томас Пінк тлумачыць, чаму многія лідары Касцёла забыліся, што мы жывем ва ўпаўшым, няверуючым свеце, які складаецца пераважна з неахрышчаных людзей, і памылкова паверылі, што Касцёл можа весці з ім мірны дыялог.

На працягу апошніх дзесяцігоддзяў некаторыя лідары Касцёла сталі як ніколі маўклівымі ў тым, што датычыцца каталіцкага вучэння, асабліва калі мова ідзе пра маральнасць.

Вельмі рэдка гэтыя іерархі абараняюць з амбоны жыццё ненароджаных дзяцей, асуджаюць зло штучнай кантрацэпцыі і выказваюцца супраць аднаполых “шлюбаў”, бо гэтыя тэмы гарантавана прывядуць да канфлікту з сучасным светам.

Гэта можна бачыць таксама на цяперашнім сінодзе, прысвечаным моладзі, дзе маральнае вучэнне Касцёла амаль не згадваецца, хіба што ў сэнсе таго, што трэба пазбягаць маралізатарства.

Замест гэтага ўвага пераважна надаецца бяспечным пытанням сацыяльнай справядлівасці: змаганню з беднасцю, міграцыі, кліматычным зменам і прасоўванню мэтаў устойлівага развіцця ААН.

На думку прафесара Томаса Пінка, выкладчыка філасофіі ў Каралеўскім каледжы Лондана, так адбываецца з-за няздольнасці сучаснага Каталіцкага Касцёла прызнаць непазбежны духоўны канфлікт у адносінах з пераважна неахрышчаным, секулярным светам.

Пінк лічыць, што хоць Касцёл павінен абавязкова весці дыялог з упаўшым светам, “не трэба чакаць жыцця ў спакоі” з ім “да таго часу, пакуль ён не навернецца”.

Ён сцвярджае, што лідары Касцёла ў большасці забыліся пра гэтую праўду, і гэта непазбежна прывяло да таго, што многіх біскупаў і вышэйшых іерархаў вучэнне Касцёла “ўсё больш бянтэжыць”. Затым з-за гэтага адбываюцца пэўныя змены ў “афіцыйнай тэалогіі”, якія з’яўляюцца несумяшчальнымі з настаўніцкім вучэннем Касцёла і нават супярэчаць яму.

У гэтым інтэрв’ю з Register у Рыме прафесар Пінк тлумачыць, якім чынам і чаму мы дайшлі да такой сітуацыі і што можна зрабіць, каб вярнуцца да “рэалістычнага чакання канфлікту, не пераймаючыся гэтым”.

Прафесар Пінк, пачнем з вашага погляду на дыялог з неахрышчанымі: які ваш галоўны тэзіс у гэтых адносінах і чаму вас непакоіць, што Касцёл спрабуе весці дыялог з неахрышчанымі?

У дыялогу няма нічога кепскага, і насамрэч гэта непазбежная частка людскога жыцця. Ты пастаянна імкнешся шукаць сферы паразумення, каб дасягнуць супрацоўніцтва там, дзе яно неабходна для цячэння нармальнага людскога жыцця. Ніхто не жадае канфлікту, тым больш дзеля самога канфлікту. Аднак там, дзе мова ідзе пра фундаментальныя каштоўнасці, дыялог без пэўнай долі канфлікту не заўсёды магчымы. Вядома, канфлікт не абавязкова павінен быць гвалтоўны. Ён можа быць духоўны. Вельмі, вельмі важны аспект хрысціянскай веры заключаецца ў тым, што мы знаходзімся ў стане духоўнага канфлікту, але не з іншымі людскімі істотамі як такімі, бо з імі мы павінны знаходзіцца ў адносінах любові. Мы знаходзімся ў духоўным канфлікце з упаўшым бокам людской прыроды, як у саміх сабе, так і ў іншых людзях. Акрамя таго, гэта, безумоўна, абсалютна бескампрамісны духоўны канфлікт з д’яблам.

Як гэта праяўляецца ў цяперашняй сітуацыі ў Касцёле?

Адна з праблем у сённяшняй сітуацыі ў Касцёле — і, на маю думку, яна глыбока звязана з цяперашнім крызісам вакол [паслясінадальнай апостальскай адгартацыі Папы Францішка пра сям’ю] Amoris laetitia — гэта тое, што Касцёл пачаў баяцца прызнаваць неабходнасць духоўнага канфлікту, асабліва ў публічнай сферы. Гэта пачалося з апошняга сабору, Другога Ватыканскага сабору. Я не буду сцвярджаць, што ў сцісла настаўніцкім навучанні Другога Ватыканскага сабору існуе штосьці праблематычнае. Я не кажу, што нешта такое ёсць, хоць я шмат часу вывучаў адну канкрэтную дэкларацыю — Dignitatis humanae, дэкларацыю пра рэлігійную свабоду, пра якую многія людзі з традыцыйнага боку Касцёла казалі, што яна супярэчыць папярэдняму вучэнню Касцёла.

Dignitatis humanae не кажа пра аўтарытэт Касцёла або пра тое, што павінна рабіць дзяржава, калі яна дзейнічае як памочнік Касцёла, таму тут няма супярэчнасці з папярэднім настаўніцкім вучэннем.

Праблема не ў настаўніцкім вучэнні Другога Ватыканскага сабору, а ў афіцыйнай тэалогіі, якая яму спадарожнічае.

Што вы маеце на ўвазе пад афіцыйнай тэалогіяй?

Касцёл можа выдаць настаўніцкае вучэнне, якое абапіраецца на аўтарытэт Касцёла і на абавязак вернікаў прымаць яго на аснове гэтага аўтарытэту. Але Касцёл на афіцыйным узроўні можа таксама рабіць заявы, якія хоць і з’яўляюцца афіцыйнымі, аднак самі па сабе не з’яўляюцца настаўніцкім вучэннем. Гэта афіцыйныя заявы, іх робяць адпаведныя службовыя асобы, але яны проста тлумачаць, што азначае настаўніцкае вучэнне або якім з’яўляецца мекаванне і практыка Касцёла, прытым гэтыя заявы не патрабуюць ад вернікаў абавязковай веры ў іх.

Гэта сучаснае адрозненне?

Афіцыйная тэалогія далёка не сучасная, яна існавала ў Касцёле заўсёды, і насамрэч неабходна, каб яна існавала. Касцёл павінен умець тлумачыць сябе на афіцыйным узроўні, не абарочваючы кожнае такое тлумачэнне ў замацаванае настаўніцкае вучэнне.

Афіцыйная тэалогія часта змяняецца з часам і не заўсёды ў тым самым напрамку. Ваганні наконт лёсу неахрышчаных дзяцей [вучэнне пра лімб] паказвае, што афіцыйная тэалогія аднаго часу можа супярэчыць афіцыйнай тэалогіі іншага часу. І, калі папярэдняя афіцыйная тэалогія Касцёла магла памыляцца, то можа таксама і сучасная афіцыйная тэалогія.

Здараецца, што сучасная афіцыйная тэалогія можа супярэчыць нават гістарычнаму настаўніцкаму вучэнню. Калі такое здараецца, то ў нас, несумненна, праблемы — і тады нам неабходна верыць менавіта ў гістарычнае настаўніцкае вучэнне, а не ў больш сучасную афіцыйную тэалогію.

Значыць, вы кажаце, што тыя, хто падтрымлівае радыкальную інтэрпрэтацыю Amoris laetitia, у пэўным сэнсе маюць рацыю, таму што вучэнне развіваецца?

Калі вы кажаце пра дактрынальнае развіццё, вы маеце на ўвазе настаўніцкае вучэнне — дактрыну, а не проста афіцыйную тэалогію. А настаўніцкае вучэнне не развіваецца шляхам адмаўлення папярэдняга настаўніцкага вучэння — гэта было б дактрынальнае супярэчанне, а не развіццё.

Здаецца, што Amoris laetitia напісалі так, каб пазбегнуць адназначнага і прамога супярэчання ранейшаму настаўніцкаму вучэнню. Але да яе далучылася шмат афіцыйнай тэалогіі, часта з боку вышэйшых іерархаў Касцёла, якая заяўляе, што мае на мэце растлумачыць змест Amoris laetitia, і якая тлумачыць яго такім спосабам, які супярэчыць папярэдняму настаўніцкаму вучэнню. Гэта вельмі праблематычна. Выглядае, што мы павінны адкінуць гэтую тлумачальную афіцыйную тэалогію як памылковую.

Як вырашыць праблему памылкі ў афіцыйнай тэалогіі?

Ну, я думаю, што неабходна вярнуцца і паглядзець у корань гэтай афіцыйнай тэалогіі. Праблему не вырашыш падскокамі і крыкамі, што Папа ерэтык, таму што гэта нікога не пераканае. А неабходна вярнуцца і паглядзець, што магло прывесці да гэтай сітуацыі. Трэба разгледзець працы афіцыйнай тэалогіі і куды вядуць іх карані. І тады, паколькі мы не маем непасрэднага абавязку верыць у яе, мы інтэлектуальным чынам крытыкуем гэтую афіцыйную тэалогію, каб паглядзець ці сапраўды яна мае сэнс і працуе.

Каб зразумець, як атрымаўся цяперашні крызіс вакол Amoris laetitia, я думаю, мы павінны вярнуцца да Другога Ватыканскага сабору і паглядзець на штосьці такое, як Dignitatis humanae, разгледзеўшы не проста непасрэдна настаўніцкае вучэнне, але і афіцыйную тэалогію, якая за ім стаіць. Менавіта там і знаходзяцца карані гэтага крызісу: не толькі ў цяперашнім пантыфікаце, але і ў той афіцыйнай тэалогіі, якія стаіць за апошнім саборам.

Фундаментальным з’яўляецца агульны погляд, што Касцёл можа жыць у спакоі з ненавернутым светам. Жак Марытэн быў вельмі ўплывовым філасофам і тэолагам, які дапамог натхніць Dignitatis humanae і прымяніў такі погляд да палітыкі. На яго думку, Касцёл можа жыць у спакоі і гармоніі з дзяржавай, якая з’яўляецца рэлігійна нейтральнай і таму ненавернутай.

На маю думку, гэта няпраўда. Папы ХІХ стагоддзя вельмі ясна казалі пра гэта. Яны казалі, што дзяржава павінна быць хрысціянскай і сапраўды каталіцкай. Дзяржава павінна яднацца з Касцёлам у адзіную хрысціянскую супольнасць і весці жыццё ў ласцы на палітычным узроўні, а не толькі на ўзроўні асабістага жыцця грамадзянаў. Інакш Касцёл і дзяржава апынуцца ў глыбокім канфлікце.

Чаму так?

Ну, мы жывем у сапсаваным свеце… Грэхападзенне не толькі выгнала нас з раю, але і забрало ў нас паўнату прыроды. Грэхападзенне зрабіла нас няздольнымі весці поўнае натуральнае людское жыццё нават на гэтай зямлі, таму што яно закранула наш розум… Яно пашкодзіла нашу здольнасць разумець і жыць паводле натуральнага права, якое з’яўляецца правам розуму, што кіруе людской прыродай.

Вось чаму ў сапсаваным свеце, хоць людзі не страчваюць цалкам маральнасць і адчуванне натуральнага права, яны вельмі часта кепска разумеюць яго канкрэтнае прымяненне. Таму ім прыходзяць вельмі цікавыя ідэі пра тое, што гладыятарскія баі — гэта вельмі добра, або, калі паглядзець на паганскі свет, што забіваць дзяцей правільна, або, у нашым сённяшнім свеце, што можна жаніцца на асобе таго ж полу. Або наколькі гэта правільна і нават абавязкова выводзіць людзей з цярпення праз эўтаназію.

Таму Божая ласка робіць дзве рэчы. Яна ўздымае нас да неба. Яна ўздымае нас над тым узроўнем, на які здольная чалавечая прырода. Але таксама яна вылечвае. Яна выпраўляе шкоду, нанесеную людской прыродзе і дазваляе нам, сярод іншага, разумець змест натуральнага права ў яго паўнаце і жыць у згодзе з вучэннем Касцёла, прымаючы сакрамэнты, прыступаючы да споведзі і вызнаючы грахі, якія псуюць нашае сяброўства з Богам і адбіраюць у нас ласку.

Выходзіць, па вашых словах, дыялог з упаўшым светам — гэта добра, але толькі тады, калі вы вядзеце яго да хросту, да навяртання.

Весці дыялог з упаўшым светам можна — нават неабходна. Але не трэба чакаць жыцця ў спакоі з упаўшым светам да таго часу, пакуль ён не навернецца.

Значыць, дыялогу — так, але з канчатковай мэтай хросту.

Ведаеце, цяжка чакаць духоўнага спакою з людзьмі, якія не прынялі хрост і не навярнуліся.

Хрост неабходны як знак любові да гэтых людзей, бо без хросту яны не могуць быць збаўлены. Я кажу “не могуць быць збаўлены”, таму што Касцёл заўсёды пакідаў прастору для Божага дзеяння па-за бачнымі сакрамэнтамі… Пачытайце Mystici Corporis Пія ХІІ. Ён вельмі ясна кажа пра гэта. Хоць людзі могуць атрымаць збаўленне па-за бачнымі структурамі Касцёла, пакуль яны не далучацца да гэтых бачных структур праз навяртанне, яны будуць сустракацца з многімі перашкодамі для збаўлення.

Таму жыццё ў межах бачнага Касцёла неабходна для выпраўлення той шкоды, якую нам зрабіла грэхападзенне, і для нашага ўваходжання ў неба. Калі людзі не знаходзяцца ў межах Касцёла, вы вядзеце з імі дыялог, аднак таксама вы шукаеце спосаб ахрысціць іх, як дзеля іх уласнага дабра, так і цалкам разумеючы, што пакуль яны застаюцца ненавернутымі, гэта стварае духоўны канфлікт. Гэта не выключае адносінаў любові, якія вы маеце з імі, аднак пры гэтым неабходна быць гатовым да пастаяннай канфрантацыі з тым, у што яны вераць.

Ці лічыце вы, што гэтае нежаданне канфрантацыі з ненавернутым светам аслабляе Касцёл?

Я думаю, што гэта так. І я думаю, што прычына, чаму Касцёл у дадзены момант не настолькі жадае ўступаць у духоўны канфлікт з ненавернутым светам, як жадаў калісьці, заключаецца ў тым, што цяперашняя афіцыйная тэалогія лічыць, што гэта непатрэбна. Афіцыйная тэалогія лічыць, што гармоніі паміж Касцёлам і светам можна дасягнуць без навяртання свету. Гэта, як я казаў, было часткай палітычнай тэалогіі Марытэна. Аднак, як паказваюць адносіны з дзяржавамі, гэта няпраўда, бо як толькі здараецца палітычная секулярызацыя, вы адразу атрымліваеце канфлікт паміж Касцёлам і дзяржавай, бо дзяржава адкідае важныя элементы натуральнага права. Гэта здараецца пастаянна і выліваецца ў канфлікты па законах, звязаных з абортамі, сужэнствам, эўтаназіяй — па цэлым шэрагу пытанняў пры пастаянным пашырэнні гэтага фронту, і гэтаму не бачна канца.

Калі б Марытэн меў рацыю, гэтага б не здаралася. Палітычная секулярызацыя дазволіла б існаванне доўгатэрміновай гармоніі паміж Касцёлам і ненавернутай, рэлігійна нейтральнай дзяржавай, якая трымаецца агульнай адданасці натуральнаму праву. Але такой гармоніі не было, а натуральнае права аказалася фактарам раздзялення, а не еднасці. Папы ХІХ ст. абсалютна дакладна прадказалі сённяшнюю рэчаіснасць. У энцыкліцы Quanta cura Пій ІХ кажа, што там, дзе аўтарытэт Езуса Хрыста выдалены з палітычнай супольнасці, там страчваецца натуральнае права і натуральная справядлівасць.

Ці неабходна нам, магчыма, вярнуцца да таго навучання?

Менавіта. Мы не створым каталіцкай дзяржавы, але прынамсі ў нашым Касцёле мы будзем рэалістычна чакаць канфлікту, не пераймаючыся гэтым. Таму што, калі вы атрымліваеце канфлікт, а думаеце, што павінна быць гармонія, і не разумеце, чаму гармоніі няма, то ўзнікае праблема, і пэўныя рэчы могуць пайсці не ў той бок.

Таму Касцёл і мае канфлікт з ненавернутым светам — менавіта таму, што свет не навернуты. Але афіцыйная тэалогія больш не прымае непазбежнасці гэтага канфлікту. Афіцыйная тэалогія сёння лічыць, што гармонія павінна быць магчымай нават тады, калі свет не навярнуўся.

Тая ж афіцыйная тэалогія тады схільная думаць, што паколькі праблемай не можа быць проста тое, што свет не навярнуўся, то праблема, верагодна, нейкім чынам знаходзіцца ў Касцёле. Афіцыйная тэалогія пастараецца выправіць гэты канфлікт — але з боку Касцёла. Перадусім яна пастараецца прыбраць настаўніцкае вучэнне Касцёла як крыніцу канфлікту.

Афіцыйная тэалогія часта будзе адмаўляць, што ў настаўніцкім вучэнні адбылася нейкая змена. Гэта будзе так, таму што многія біскупы і тэолагі ўсё яшчэ з вялікай неахвотай хацелі б супярэчыць папярэдняму настаўніцкаму вучэнню, прынамсі настолькі адкрыта. Хоць гэтая неахвота, на жаль, больш не з’яўляецца паўсюднай.

Гэтая змена будзе спачатку прадстаўляцца не як змена ў вучэнні, а як змена ў пастырскім прымяненні. Мэта ж змены — размыць або прыбраць канфліктную розніцу паміж тым, як пакліканы жыць каталікі, і тым, як жадаюць жыць людзі ў ненавернутым свеце.


Аўтар: Edward Pentin
Крыніца: National Catholic Register
Ілюстрацыя: YouTube

Тэкст перакладзены з англійскага арыгінала і апублікаваны з дазволу аўтара.

Пакінуць каментар

Scroll Up