30.07.2018 / Ks. Franciszek Gomułczak SAC

Кс. Францішак Гамулчак SAC. (5) “Маліцеся аб перамозе крыжа над штатывам”🕑 11 хвілін

Казанне, прамоўленае 17 ліпеня 2018 года на майстэрні Ars Celebrandi ў Ліхэні. Гл. таксама аўдыёзапіс.

Адной з самых сур’ёзных перашкод у эфектыўным прапаведаванні Евангелля для Касцёла з’яўляецца тое, што я называю “зняволеннем языка”. У многіх колах даверыліся погляду, які кажа, што варта пазбягаць адназначных ацэнак, вострых фармулёвак, катэгарычнага суджэння, бо нібыта такі цяпер “дух часу”. Мы баімся абвінавачванняў у фанатызме, адсталасці і прымітывізме. Амаль сталася догматам, што належыць лічыцца з чаканнямі навакольных людзей, з людскімі пачуццямі, імкненнямі і больш іх “суправаджаць”, чым фарміраваць. У заходнім свеце з’явілася перасцярога, што абвяшчэнне Евангелля з намерам навярнуць слухача, імкненне да таго, каб ён пакінуў свой шлях, не згодны з Евангеллем, можа лічыцца за спробу навязвання “сваіх” поглядаў і гвалт над сумленнем. У казаннях і гаміліях прапаведнікі часта стараюцца падбіраць словы, прыемныя для вуха, якія не выклікаюць у слухачоў псіхічнага ўзрушэння, не кажучы ўжо пра метафізічнае. Як вынік, мы атрымліваем моцна псіхалагізуючае, лёгкае прапаведаванне, у якім мова ідзе пра ўсё і ні пра што. Калі ж мы паглыбімся ў чытанне Евангелля, калі паглядзім хаця б на святога Паўла, то заўважым, што там не перабіраюць словы, але ніхто з тагачасных слухачоў не казаў, што гэта мова нянавісці. Сёння б такое абвінавачванне Апосталу народаў, напэўна, дасталося б.

Паглядзім на Пана, Які выганяе перакупшчыкаў са святыні. Ягоны гнеў скіраваны не супраць іх, а супраць таго, што яны робяць, і выкліканы клопатам аб святасці Божага дома, бо гэта менавіта і ёсць Божы дом. Ён дбае перадусім пра пашану, належную Богу, і гэты гнеў пабуджае Пана Езуса да радыкальных дзеянняў. Ствараецца ўражанне, быццам Яму не залежыць, што людзі пакрыўдзяцца на Яго. А можа, Ён зрабіў гэта з думкай пра нас, каб мы таксама клапаціліся пра гонар і пашану да Божай велічы? Святы гнеў не павінен быць невядомы апосталам Пана. Памятаеце гамілію св. Яна Паўла ў Кельцах? Мы бачым там разгневанага і абуранага Папу. Чым выкліканы гэты гнеў, калі не клопатам пра Божую славу і Божы лад у чалавеку, а значыць і пра самога чалавека як такога і яго збаўленне? Не пра добрае самаадчуванне і псіхічны камфорт чалавека, а пра збаўленне. Вядома, Пан Езус не злоўжывае гэтым сродкам; не злоўжываў ім і Ян Павел ІІ, але запомнім ягоны святы гнеў, калі ён пагражаў сіцылійскай мафіі вечным асуджэннем і калі, абураны, рабіў заўвагу сандынісцкаму міністру-манаху ў аэрапорце Манагуі, а потым правакатарам на святой Імшы.

Столькі кажуць пра правы чалавека, аднак ажно хочацца спытацца: а што з правамі Бога на пашану і нашую паслухмянасць? Хто сёння кажа пра тое, што Ён наш Стварыцель і Пан, што Ён дыктуе ўмовы, а не ўзгадняе іх з намі, і што гэта Яму належыць пашана і паслухмянасць, а па-над нашымі “правамі” і нашым “сумленнем” стаіць Ён са сваім Правам? Пан Езус не пазбягае адназначнасці: “Хто паверыць і ахрысціцца, будзе збаўлены, а хто не паверыць, будзе асуджаны”. “Думаеце, што тыя васемнаццаць, на якіх упала сілаамская вежа і забіла іх, былі больш вінаватыя за ўсіх людзей, якія жылі ў Ерузалеме? Не, кажу вам; але калі не пакаецеся, усе таксама загінеце”. “Калі справядлівасць ваша не пераўзыдзе справядлівасці кніжнікаў і фарысеяў, то вы не ўвойдзеце ў Валадарства Нябеснае”.

Ці ж, пазбягаючы ў прапаведаванні “цяжкіх” пытанняў, як агню, мы напэўна паслужым збаўленню душ? А нашыя святыні? Ці служаць яны выключна Божаму культу? Ці не дазваляем мы надта паспешліва тыя рэчы, якія не адпавядаюць характару і пашане месца культу? Адкуль потым здзіўленне, што людзі трацяць адчуванне сакральнага, што не бачаць розніцы паміж святыняй і канферэнц-залай?

Учора, кажучы пра алтар, я забыўся пра адну важную дэталь. Жахам ці нейкім болем напаўняе від мікрафонаў на штатывах, якія робяць нашы алтары такімі брыдкімі. Я трохі вандрую па краіне, дык бачу і такія, што нагадваюць партовыя або будаўляныя пад’ёмныя краны. На іх не хапае толькі маленькай малпы для ўпрыгожвання. А стаяць яны на месцы крыжа, які павінен там быць. Бо сёння ж можна купіць сабе маленькі мікрафон, прычапіць да арната, скрыначка з батарэяй не такая ўжо цяжкая, а на алтары можа быць прыгожа. Таму вы, любімыя, калі хтосьці з вас там слухае, маліцеся аб перамозе крыжа над штатывам.

Трэба вучыцца, каб любоў было адчуваць у нашых словах, у прапаведаванні, у штодзённых паводзінах, вучыцца гэтаму пры табернакулюме, падчас духоўнага чытання, у разважаннях; не варта вучыцца блытаць сляды, бо гэта непрыстойна. Возьмем у якасці прыкладу першы раздзел Паслання св. апостала Паўла да Рымлянаў. Там мы знаходзім адназначнае асуджэнне гомасэксуалізму і ўказанне яго негатыўных наступстваў для вечнасці. Пяцідзясятніцкі пастар у Швецыі за цытаванне гэтых слоў трапіў у турму. Кожны прапаведнік Евангелля павінен пастаянна задаваць сабе пытанне, што з’яўляецца сапраўднай праявай любові да чалавека: казаць яму праўду ў імя ратавання для збаўлення або ўмацоўваць яго ў граху? Гэта зноў жа пытанне для абаронцаў веры у Германіі і не толькі.

Другая праблема — гэта зняволенне адносна мэты і звязаны з гэтым перагіб у бок гарызанталізму. Будуецца вобраз Бога як разумеючага сябра і толькі. Ці ж Бог не з’яўляецца маім сябрам? З’яўляецца! Толькі што сяброўства трэба заслужыць. Бог апрануты ў элегантны гарнітур святасці, і калі я прыйду да яго ў лахманах граху і скажу, што гэта ўсё, на што мяне хапіла, то ці напэўна Ён захоча працягваць са мною сяброўства? Бог ёсць любоў, а хто любіць, той ставіць патрабаванні. Хто заўсёды кажа табе, што з табою ўсё ў парадку, таму, напэўна, залежыць не на табе, а на таннай папулярнасці або на тым, каб перарабіць цябе ў абы-што. Бог з’яўляецца заканадаўцам. Гэта Ён дыктуе ўмовы, якія не падлягаюць абмеркаванню, бо “гэта кажа Пан” і “так кажа Пан”. Ягоныя прыказанні — гэта не прапановы, а менавіта прыказанні. Бог нам нічога не павінен і нічога ад нас не чакае, акрамя нашай любові. Бог не дэмакрат, Ён Пан!

І тут ёсць адна праблема. Яна называецца “дэмакратыя”, якая сёння лічыцца каштоўнасцю сама па сабе. Не ставяць яе пад пытанне таксама і ў сучасным Касцёле. Дэмакратыя — воля народу. А што, калі воля народу становіцца поперак волі Бога? Большасць абсалютна не абавязкова мае рацыю, ды і праўда большасцю галасоў не ўстанаўліваецца. Мы жывем у пайдвойнай рэчаіснасці: Божай і бязбожнай, якую для ўкрытасці называюць свецкай, і мы вучымся жыць адначасова ў абедзвюх. Адсюль паўстае пэўнага роду шызафрэнія. Цяжка адначасова знаходзіцца ў свеце евангельскіх каштоўнасцяў і ў свеце каштоўнасцяў свецкіх, якія часам цяжка пагадзіць паміж сабою. Ці можна ў адной сітуацыі паводзіць сябе, як каталік, а ў іншай хаваць сваё каталіцкае паходжанне? Ці напэўна гэта каталіцкія паводзіны? Ці можа каталік жыць паводле законаў евангельскага свету і супрацьлеглага яму свету? Бо гэта забівае духоўнае жыццё. Гэта вучыць шызафрэнічнай паставе і духоўнасці.

Чым з’яўляецца ўдзел веруючага чалавека ў рэферэндуме па пытанні абортаў, а тым больш голас “так”? Ці мы ўжо не здольныя давесці людзей да пераканання, што для нас можа існаваць толькі свет Божых каштоўнасцяў, каб чалавек усведамляў, што робіць або не робіць чагосьці з-за любові да праўды і вечнага збаўлення? Менавіта тут і праяўляецца праблема згаданага гарызанталізму. Мы змагаемся за мір, змагаемся з беднасцю, кажам пра неабходнасць паяднання паміж людзьмі, нават пра тое, што ў гэтым дапамагае вера. Мы праводзім разнастайныя тэрапіі, кансультацыі, інтэграцыйныя сустрэчы, таксама з верай на вуснах. Але ці мы не абмяжоўваемся сёння ў Касцёле да бачання справаў гэтага свету выключна ў зямной перспектыве? Ці не забываемся мы пра найважнейшае — абвяшчэнне неабходнасці навяртання як умовы вечнага збаўлення? Гэтую памылку рабіла і хіба што робіць далей так званая тэалогія вызвалення, якая трактуе Евангелле вельмі інструментальна і выкарыстоўвае марксізм для тлумачэння рэчаіснасці, лічачы, што не заўсёды дастаткова малітвы, бо часам патрэбна ўзяць гранату. Гэтая тэалогія няшмат кажа пра вечнае збаўленне і ўвогуле не хоча зрабіць бедных багатымі, а зводзіць усіх да нястачы як сіноніму роўнасці і справядлівасці, а гэта відавочная ілюзія.

У гэтым кантэксце варта згадаць яшчэ пра штосьці. Сёння шмат кажуць пра “Касцёл для бедных”, пра “выбар на карысць бедных”, а само слова “бедны” скланяюць ва ўсіх склонах. Задам простае пытанне: а што з багатымі? Для іх няма месца ў Касцёле? Ім трэба так і сказаць? А на якой падставе? Вядома, што не кожны жабрак святы і не кожны багач нягоднік. Напэўна, вы ведаеце многіх людзей у добрым становішчы і адначасова рэлігійных, якія здабылі сваю маёмасць стараннай працай і вынаходлівасцю. Цікава, як яны адчуваюць сябе, пастаянна слухаючы пахвалу беднасці, якую часта блытаюць з нястачай. Вядома, багацце можа засланіць Пана Бога, і тады лепш пазбыцца яго, калі чалавек не здольны ім распарадзіцца, але само па сабе багацце не з’яўляецца грахом, а беднасць не з’яўляецца адзінаццатым прыказаннем. Пан Езус у прыпавесцях згадваў банкаўскія аперацыі і сам хадзіў на вячэры да людзей заможных. Беднасць з’яўляецца пахвальнай, калі гэта свядомы выбар чалавека, таму людзям, якія не хочуць жыць у беднасці, належыць дапамагчы выйсці з яе, але гэта роля дзяржаўных структур — Касцёл можа выконваць толькі дапаможную функцыю, не забываючыся пра сваю галоўную мэту — абвяшчэнне збаўлення. Мала сёння ў прапаведаванні Бога Бібліі і зашмат Бога “моднага”, пра якога свет хоча сёння чуць. У некаторых пратэстанцкіх сектах модны бывае “Езус здароўя, эканамічнага і прафесійнага поспеху, а таксама добрага псіхічнага стану”. Каб толькі мы не паддаліся такому вобразу, бо, як мы ўжо згадвалі, вобраз хрысціянства без нясення крыжа, таксама і крыжа цярпення, гэта фальшывы вобраз.

“Насіце цяжары адзін аднаго і так выканаеце закон Хрыстовы”. Касцёл не з’яўляецца толькі сукупнасцю адзінак, якія стаяць побач. Гэта супольнасць братоў і сясцёр. Таму зямны лёс, а тым больш вечны лёс таго, хто жыве побач са мною, не можа быць для мяне абыякавы. Любоў заахвочвае нас да харытатыўных справаў, да ўваходу на прастору матэрыяльнай нястачы. У гэтай сферы Касцёл, таксама і ў нашыя часы, мае вялікі дасягненні, несучы суцяшэнне ў цярпенні людзям, якія знаходзяцца па-за ім самім. Тым больш мы не можам быць абыякавымі да іхняга вечнага лёсу. Учынкі міласэрнасці да душы бліжняга кажуць нам настаўляць грэшнікаў і даваць параду тым, хто сумняецца. На жаль, таксама і ў сэрцы каталікоў пранікае спакуса індывідуалізму як паказчыка поўнай свабоды, зразуметай, на жаль, перадусім як “свабода ад”. Індывідуалізм жа вядзе ў бок радыкальнага эгаізму. Лічыцца “я” і “маё”. Мае правы, таксама і тыя, якія я сам здабуду або ствару. Інтарэс бліжняга перастае лічыцца. Вернасць, ахвярнасць, уражлівасць адыходзяць на другі план. На першае месца выходзіць суб’ектывізм: тое, што мне прыносіць карысць, хоць і часовую, з’яўляецца добрым. Тое, што патрабуе высілкаў, самаадрачэння, ахвярнасці, з’яўляецца кепскім. (Напрыклад, змяшчэнне кагосьці ў хоспіс патрабуе з боку яго бліжніх менавіта высілку, а таму гэта горшае вырашэнне, чым эўтаназія. Таму на Захадзе не будуюць хоспісаў.) Божыя прыказанні таксама выстаўляюць чалавека на моманты самаадрачэння і страту свабоды, а таму гэтыя прыказанні адкідваюць. У выніку гэта даводзіць чалавека да страшнай самотнасці. Свецкія медыя, вядома, папулярызуюць такія паставы, пераробліваючы розумы людзей і спрыяючы ўмацаванню такіх паставаў. Калі сем’і, школы і Касцёл не адкажуць на гэта эфектыўнай рэакцыяй, праз пару гадоў і ў нас можа быць тое самае. А тым часам… вечнасць чакае.

І вось яшчэ адна справа. Ці чуем мы сёння ў каталіцкім навучанні казанні пра суд, вечнасць, пакаранне? Разважанні пра тое, што гэта не Бог карае, а насамрэч чалавек сам выбірае пакаранне сваім жыццём, з’яўляюцца лішнімі. Важна ўсведамляць людзям наступствы жыцця, далёкага ад Бога, наступствы яўнага супраціву Ягонай волі і адкідання Ягонай любові. Вобраз Суда, які паказаў наш Пан, гэта не казка для непаслухмяных дзяцей, а прадстаўленне страшных вечных наступстваў адмаўлення Бога, сказання сябе на вечнасць без Яго, вечнасць без святла і любові, вечнасць адзіноты і нязгаснага, балючага суму па любові, вечнасць бяздоннай роспачы ў моры нянавісці.

Так, “усе мы станем перад судовым пасадам Бога”, так, “страшная справа трапіць у рукі Бога жывога”, так, “расплата за грэх — смерць”, і “якая будзе карысць чалавеку, калі ён здабудзе ўвесь свет, а душы сваёй пашкодзіць”? Усе мы стаім у чарзе на могілкі, і што яшчэ горш, з гэтай чаргі выбіраюць наўгад. Ці сёння Касцёл даносіць гэта да людзей? Ці рыхтуе іх на добрую смерць і шчаслівую вечнасць? Як казаць пра смерць, калі нават на пахаваннях спяваюць вясёлыя велікодныя песні? Колькі казанняў пра суд і пекла вы чулі за апошні год? Ці кажуць сёння моладзі пра зняволенні, апантанні і іншую небяспеку? Ці хутчэй мы дазваляем шатану пры дапамозе сваіх анёлаў, прысутных на гэтым свеце, пад выглядам клопату пра свабоду, правы чалавека пустой, фальшывай дабратою здабываць душы і губіць іх у пекле? Калі мы занядбоўваем гэта, то навошта іншыя высілкі? Які сэнс мае кожная іншая дзейнасць Касцёла, калі мы не дбаем пра найважнейшае? “Не бойцеся тых, хто забівае цела, душы ж не могуць забіць; а больш бойцеся таго, хто можа душу і цела загубіць у геене”.

Наша Айчына знаходзіцца ў небе. Да яе мы імкнемся, а калі мы з’яўляемся людзьмі чыстага сэрца, мы пэўным чынам ужо знаходзімся ў ёй. Мы павінны глядзець далей, чым гарызонт, і дапамагаць іншым людзям убачыць, што свет на гарызонце не заканчваецца. Але каб пераканаць у гэтым, чалавек не можа поўзаць, бо ў такой паставе бачанне света абмежаванае. Свабодны чалавек можа і павінен лятаць, высока ўзносіцца на крылах веры і розуму, каб ахапіць зрокам сэрца Божы свет, у якім нам падрыхтавана жытло. Таму будзем вучыцца лятаць, будзем пастаянна вучыцца сапраўднай свабодзе, дзеля якой нас вызваліў Хрыстус. Памолімся, пасузіраем, а потым з любоўю пойдзем у свет з запаленымі светачамі, каб асвятліць дарогу згубленым і дапамагчы ім ісці да Таго, які быў, які ёсць і які прыходзіць, — да Езуса Хрыста, адзінага і сапраўднага Збаўцы свету, магутнага Бога ў Тройцы Асобаў.

Амэн.


Кс. д-р Францішак Гамулчак SAC (нар. 1957) — выкладчык гісторыі Касцёла ў семінарыі ордэна палатынаў.
Крыніца: arscelebrandi.pl

Тэкст перакладзены з польскай мовы і апублікаваны з дазволу арганізатараў Ars Celebrandi.

Пакінуць каментар

Scroll Up