09.06.2018 / Thomas G. Weinandy OFMCap

Гнастыцызм сёння🕑 5 хвілін

Сёння вядзецца шмат дыскусій наконт прысутнасці ў Каталіцкім Касцёле новага гнастыцызму. Некаторыя з напісаных рэчаў сапраўды карысныя, аднак шмат з таго, што апісваюць як адраджэнне гэтай ерасі, мае мала супольнага са сваім старажытным продкам. Акрамя таго, прыпісванне гэтай старажытнай ерасі розным групам людзей у межах сучаснага каталіцтва зазвычай мае няправільны накірунак. Каб унесці некаторую яснасць у дыскусію наконт неагнастыцызму, неабходна спачатку ясна зразумець яго старую форму.

Старажытны гнастыцызм меў розныя формы і выразы, часта даволі заблытаныя, аднак у іх можна вылучыць некаторыя галоўныя прынцыпы:

♦ Па-першае, гнастыцызм трымаецца радыкальнага дуалізму: “матэрыя” з’яўляецца крыніцай усялякага зла, а “дух” — гэта боскае паходжанне ўсяго, што з’яўляецца добрым.

♦ Па-другое, людскія істоты складаюцца як з матэрыі (цела), так і з духа (які адкрывае доступ да боскага).

♦ Па-трэцяе, “збаўленне” заключаецца ў асягненні сапраўдных ведаў (gnosis), прасвятлення, якое дазваляе перайсці з матэрыяльнага свету зла да духоўнай рэальнасці і, нарэшце, да еднасці з нематэрыяльным найвышэйшым боствам.

♦ Па-чацвёртае,  існавалі розныя “гнастычныя збаўцы”, кожны з якіх заяўляў, што мае такія веды і можа адкрыць доступ да гэтага “збаўчага” прасвятлення.

У святле вышэйсказанага ўсе людскія істоты падзяляюцца на тры катэгорыі: 1) саматыкі, або цялесныя людзі, настолькі моцна зняволеныя ў матэрыяльным, цялесным свеце зла, што яны не здольныя атрымаць “збаўчыя веды”; 2) псіхікі, або душэўныя людзі, часткова прывязаныя да цялеснага свету, а часткова ініцыяваныя ў духоўную сферу (“хрысціянскі гнастыцызм” адносіць сюды тых, хто жыве проста “верай”, бо яны не валодаюць паўнатою боскіх ведаў, яны не прасветленыя цалкам і таму мусяць пакладацца на тое, у што “вераць”); 3) нарэшце, існуюць гностыкі — людзі, здольныя асягнуць поўнае прасвятленне, бо яны маюць паўнату боскіх ведаў. Дзякуючы гэтым збаўчым ведам яны могуць цалкам вызваліць сябе са злога матэрыяльнага свету і ўзысці да свету боскага.

Яны жывуць і збаўляюцца не “верай”, а “ведамі”.

Тое, што сёння ў межах сучаснага каталіцтва прапаноўваецца лічыць неагнастыцызмам, выглядае ў параўнанні са старажытным гнастыцызмам, паблытаным і неадназначным, а таксама няправільна скіраваным. Некаторых каталікоў абвінавачваюць у неагнастыцызме, таму што яны нібыта лічаць, што збавяцца, таму што трымаюцца нягнуткіх і амярцвелых “дактрын” і строга захоўваюць жорсткі і неміласэрны “маральны кодэкс”. Яны заяўляюць, што “ведаюць” праўду і, адпаведна, патрабуюць, каб гэтай праўды трымаліся і, што яшчэ больш важна, ёй падпарадкоўваліся. Гэтыя “неагнастычныя каталікі” нібыта не з’яўляюцца адкрытымі на свежы подых Духа ў сучасным Касцёле. Апошні таксама часта называюць “новай парадыгмай”.

Трэба прызнаць, што ўсе мы ведаем каталікоў, якія ўзвышаюцца над іншымі і выстаўляюць напаказ сваё больш глыбокае разуменне дагматычнай ці маральнай тэалогіі, абвінавачваючы іншых у слабасці. Такое грэшнае ўзвышэнне дакладна падпадае пад катэгорыю пыхі, аднак само па сабе яно не з’яўляецца формай гнастыцызму.

Назваць гэта неагнастыцызмам можна было б толькі ў тым выпадку, калі б абвінавачаныя прапаноўвалі нейкія “новыя збаўчыя веды”, новае прасвятленне, якое адрозніваецца ад традыцыйнага разумення Пісання і ад таго, чаму аўтэнтычна навучае жывая традыцыя Магістэрыя.

Такую заяву нельга рабіць супраць “дактрын”, якія, далёка не з’яўляючыся амярцвелымі і абстрактнымі праўдамі, цудоўна выказваюць галоўныя рэаліі каталіцкай веры: Тройцу, уцелаўленне, Святога Духа, рэальную прысутнасць Хрыста ў Эўхарыстыі, закон Езуса пра любоў да Бога і бліжняга, адлюстраваны ў дзесяці запаведзях, і г. д. Гэтыя “дактрыны” вызначаюць, чым Касцёл быў, ёсць і будзе. Гэта вучэнні, якія робяць Касцёл адзіным, святым, каталіцкім і апостальскім.

Акрамя таго, гэтыя вучэнні і прыказанні не з’яўляюцца нейкім эзатэрычным стылем жыцця, які занявольвае чалавека, падпарадкоўваючы яго ірацыянальным і неміласэрным законам, накладзеным звонку тыранічнай уладай. Наадварот, гэтыя прыказанні ў сваёй міласэрнай любові даў чалавецтву Бог, каб даць яму магчымасць жыць святым, боскім жыццём.

Езус, уцелаўлёны Сын Айца, яшчэ глыбей раскрыў нам спосаб жыцця, які мы павінны прыняць у чаканні Яго валадарства. Калі Бог кажа нам, чаго мы ніколі не павінны рабіць, Ён ахоўвае нас ад зла, якое можа зруйнаваць нашае жыццё, створанае на Божы вобраз і падабенства.

Сваёй мукай, смерцю і ўваскрасеннем Езус збавіў нас ад спусташэння грахом, а таксама Ён выліў на нас свайго Святога Духа, каб даць нам сілы жыць сапраўдным людскім жыццём. Абвяшчаць такі спосаб жыцця не азначае прапаноўваць новае збаўчае вучэнне. У старажытным гнастыцызме людзі веры — біскупы, святары, тэолагі і свецкія — называліся б псіхікамі. Гностыкі паглядалі б на іх звысоку менавіта таму, што яны не валодаюць унікальнымі ці эзатэрычнымі “ведамі”. Яны змушаны жыць верай у Божае адкрыццё так, як гэта разумее і верна перадае Касцёл.

Тыя, хто памылкова абвінавачвае іншых у неагнастыцызме, прапануюць людзям пры сутыкненні з практычнымі дактрынальнымі і маральнымі праблемамі рэальнага жыцця шукаць тое, чаго Бог хацеў бы ад іх асабіста. Людзей заахвочваюць самастойна распазнаваць найлепшы спосаб дзеяння з улікам маральнай дылемы, з якой яны сустракаюцца ў межах свайго экзістэнцыяльнага кантэксту; распазнаваць, якім чынам яны могуць найлепш паступіць у індывідуальных асабістых абставінах. Тое, чаму навучае Пісанне, што сцвярджаў Езус і што перадае ў сваёй жывой настаўніцкай традыцыі Касцёл, пераважваецца вышэйшымі “ведамі”, прасунутым “натхненнем”.

Калі ў Касцёле сёння і існуе нейкая новая гнастычная парадыгма, то яна, здаецца, знаходзіцца тут. Той, хто прапаноўвае гэтую новую парадыгму, фактычна заяўляе, што ён сапраўды “ў курсе”, што ён мае адмысловы доступ да таго, што Бог кажа нам як індывідуальным асобам тут і цяпер, нават калі гэта выходзіць за межы і можа нават супярэчыць таму, што Ён аб’явіў усім астатнім у Святым Пісанні і Традыцыі.

Ніхто з тых, хто прэтэндуе на такія веды, прынамсі не павінен высмейваць як неагностыкаў тых людзей, што жывуць проста “верай” у Божае адкрыццё, перададзенае Традыцыяй Касцёла.

Спадзяюся, гэта ўнясе некаторую яснасць ў сённяшнюю касцёльную дыскусію вакол сучаснага “каталіцкага” гнастыцызму, змясціўшы яе ў правільны гістарычны кантэкст. Гнастыцызм няможна выкарыстоўваць у якасці эпітэту супраць тых “непрасветленых” вернікаў, якія проста імкнуцца з дапамогай Божай ласкі дзейнічаць так, як заклікае іх натхнёнае Богам навучанне Касцёла.


Аўтар: Thomas G. Weinandy OFMCap
Крыніца: The Catholic Thing
Ілюстрацыя: Луі Жанмо, “Кепскі шлях” (з цыкла “Паэма душы”), 1854 (PD).

Тэкст перакладзены з англійскага арыгінала і апублікаваны з дазволу рэдактара The Catholic Thing.

Пакінуць каментар

Scroll Up