Пра тое, што датычыцца “адзінай і выключнай ахвяры” Эўхарыстыі, Трыдэнцкі сабор навучаў наступнымі знакамітымі словамі (і загадаў прапаведаваць іх вернікам):

Таму хоць Ён, наш Бог і Пан, павінен быў праз сваю смерць аднойчы ахвяраваць сябе Богу Айцу на алтары крыжа, здабыўшы гэтым вечнае адкупленне, тым не менш, паколькі Яго святарства не павінна было знішчыцца Ягонай смерцю, на Апошняй Вячэры, у ноч здрады, каб сваёй узлюбленай Нявесце-Касцёлу пакінуць, як таго патрабуе людская прырода, бачную ахвяру, у якой была б прадстаўлена тая крывавая ахвяра, аднойчы здзейсненая на крыжы, памяць пра якую захоўвалася б аж да канца свету, а яе збаўчыя плёны прымяняліся для адпушчэння тых грахоў, якія мы штодзённа здзяйсняем, Ён, аб’явіўшы сябе святаром навекі, на ўзор Мельхізэдэка, ахвяраваў Богу Айцу свае ўласныя Цела і Кроў пад постацямі хлеба і віна. … Гэта, коратка кажучы, і ёсць тая ахвяра, якую прадказвалі розныя тыпы ахвяраў падчас перыяду прыроды і перыяду закону, бо яна ўтрымлівае ў сабе ўсе добрыя рэчы, якія сімвалізавалі тыя ахвяры і з’яўляецца выкананнем і ўдасканаленнем іх усіх (сесія 22, раздзел 1).

Далей Сабор кажа пра наступствы гэтай ахвяры:

І паколькі ў гэтай боскай ахвяры, якая цэлебруецца ў Імшы, утрымліваецца і некрывавым чынам ахвяруецца той самы Хрыстус, Які аднойчы ахвяраваў сябе крывавым чынам на алтары крыжа, святы Сінод навучае, што гэтая ахвяра сапраўды з’яўляецца ахвярай уміласціўлення і што менавіта таму наступае тое, што мы атрымліваем міласэрнасць і ласку неабходнай дапамогі, калі мы ў скрусе і пакаянні, са шчырым сэрцам і цвёрдай верай, са страхам і пашанай прыбягаем да Бога. … Таму яе справядліва і ў згодзе з традыцыяй апосталаў прыносяць не толькі за грахі, пакаранні, кампенсацыі і іншыя патрэбы жывых вернікаў, але таксама і за тых, якія адышлі ў Хрысце і яшчэ не да канца ачысціліся (сесія 22, раздзел 2).

Акрамя таго, каб супрацьстаяць памылкам пратэстантаў, той самы Сабор, не вагаючыся, пацвердзіў цудоўную Сапраўдную Прысутнасць нашага Пана Езуса Хрыста:

Найперш святы Сінод навучае і адкрыта і шчыра вызнае, што пасля кансэкрацыі хлеба і віна ў велічным сакрамэнце святой Эўхарыстыі сапраўдна, рэальна і сутнасна прысутнічае наш Пан Езус Хрыстус пад постацямі гэтых намацальных рэчаў (сесія 13, раздзел 1).

Сцвердзіўшы, што Эўхарыстыя была ўстаноўлена не толькі як духоўны спажытак, але і як успамін багаццяў Хрыстовай боскай любові, каб мы маглі ўшаноўваць Ягоную памяць і абвяшчаць Ягоную смерць, пакуль Ён не прыйдзе судзіць свет, Айцы Сабору працягваюць:

Усе верныя Хрысту могуць, згодна са звычаем, заўсёды прынятым у Каталіцкім Касцёле, богапакланеннем (latria) ушаноўваць гэты Найсвяцейшы Сакрамэнт, бо яно належыць сапраўднаму Богу. Бо не належыць яго ўшаноўваць менш з той прычыны, што ён быў устаноўлены Хрыстом Панам, каб яго прымалі, бо мы верым, што ў ім прысутнічае той самы Бог, пра Якога спрадвечны Айцец, уводзячы Яго ў свет, кажа: і няхай усе анёлы Божыя паклоняцца Яму; перад Якім у пакланенні падаюць мудрацы; Якому, нарэшце, як сведчыць Пісанне, пакланяліся апосталы ў Галілеі (сесія 13, раздзел 5).

Гэтыя дагматы бяруць маюць сваёй крыніцай і падтрымліваюць той спосаб ахвяравання Імшы, які развіўся на Захадзе задоўга да Трыдэнцкага сабору і ўключаў, у прыватнасці, ціхі Канон і ўзняцці святых Постацяў. Цішыня і ўзняцці дазваляюць яднацца з таямніцамі і ўшаноўваць іх дзеля іх саміх, таму што ім належыць усялякае пакланенне, і ў іх адлюстроўваецца і суміруецца нашае збаўленне. Дзякуючы гэтаму мы можам бачыць яшчэ адну важную мэту ўдзелу ў Імшы, акрамя прыняцця Камуніі: нам даецца магчымасць далучыцца да нябеснага пакланення Ягняці, да старцаў і анёлаў, якія падаюць перад Ягоным тронам, альбо да мудрацоў, якія падаюць перад яслямі. Транссубстанцыяцыя з’яўляецца літургічнай аналогіяй Уцелаўлення. Гэта прэтэнзія на пэўную частку матэрыяльнага свету Божага Валадарства. Як хтосьці аднойчы сказаў, Бог устанаўлівае плацдарм на тэрыторыі ворага, адкрывае для нас калідор, па якім мы можам духоўна ўзысці да нябесных месцаў. Мы прагнем шатроў Пана і просім Яго завесці нас туды, пра што можна пачуць у многіх малітвах пасля Камуніі.

Калі Імша цэлебруецца больш як вячэра, тварам да люду, без цішыні, без сур’ёзных узняццяў і двайных укленчванняў, з акламацыяй, якая перарывае нашыя акты пакланення, і ў цэлым у нефармальнай абстаноўцы, такія рэчы падрываюць згаданыя дагматы Трыдэнцкага сабору і аслабляюць sensus fidelium. У такіх абставінах нядзіўна, што святая Камунія становіцца найвышэйшай кропкай набажэнства, прычым сапраўды толькі кропкай; а калі хтосьці не прымае Камунію, то ён застаецца “за бортам”. Бо навошта тады ісці на Імшу?

Але, калі ў цэнтры ўвагі знаходзіцца прынашэнне святаром Найсвяцейшай ахвяры як акт цноты пабожнасці, праз які Бог у сваёй справядлівасці атрымлівае годнае пакланенне, якое Яму належыць і якое кожны чалавек пастаянна абавязаны прыносіць Яму незалежна ад свайго стану і становішча, тады ў кожнага ёсць глыбокая, сур’ёзная і непазбежная прычына пайсці на Імшу. Фактычна, Імша з’яўляецца адзіным спосабам, якім мы можам выканаць перад Богам свой абавязак прыносіць Яму прыемнае пакланенне, ды і то незалежна ад таго, прымаем мы ці не прымаем духоўную ежу ў святой Камуніі.

Падыходзячы да пытання з такога боку, мы пачынаем разумець адзін агіяграфічны акт, які спачатку можа здавацца нам дзіўным, а менавіта што многія святыя ўдзельнічалі ў Імшы двойчы ў дзень і нават яшчэ часцей, хоць маглі і не прымаць Камунію. Святы Тамаш Аквінскі служыў Імшу, на якой прыслугоўваў ягоны сакратар Рэджынальд; потым яны мяняліся месцамі, і Тамаш прыслугоўваў на Імшы Рэджынальда. Святы кароль Людовік “слухаў Імшу” (як тады казалі) двойчы ў дзень. Такія паводзіны становяцца цалкам зразумелымі, калі мы паглядзім на іх з перспектывы Трыдэнцкіх дагматаў. Паколькі Імша з’яўляецца сапраўднай і правільнай ахвярай, бясконца прыемнай Богу сама па сабе, то прысутнічаць на ёй і яднаць сваю ўнутраную пашану з пашанай святара — гэта дасканалае выкананне найвышэйшай з усіх маральных цнотаў, цноты пабожнасці, дзякуючы якой мы ўшаноўваем Бога, як нам наказвае першая запаведзь; і паколькі Пан Езус Хрыстус рэальна, сапраўдна і сутнасна прысутнічае пад выглядам хлеба і віна, мы таксама аказваемся ў самім тронным пакоі Караля каралёў і Уладара ўладароў, каб аказаць яму такое ўшанаванне і пакланенне, якога Ён заслугоўвае і жадае.

Толькі з гэтых двух прычын — каб мы маглі рэалізаваць цноту пабожнасці і каб мы маглі пакланяцца нашаму Пану ў незвычайна блізкіх да Яго ўмовах — удзел у Імшы з’яўляецца найлепшай справай, якую можа здзейсніць каталік. Вядома, трэба ўраўнаважваць рэлігійныя практыкі і свае жыццёвыя абавязкі, але калі св. Тамаш, які напісаў 50 фаліянтаў, і св. Людовік ІХ, які кіраваў дзяржавай і крыжовымі выправамі, маглі знайсці час для дзвюх Імшаў у дзень, то нам прыйдзецца пастарацца, каб знайсці дастатковую прычыну, каб не паўдзельнічаць прынамсі ў адной (пры ўмове, што сапраўды малітоўныя і пабожныя Імшы даступны, чаго, на жаль, сёння нельга прымаць як дадзенае). І ўсё гэта яшчэ перад тым, як мы разгледзелі найбольш цудоўную і найбольш міласэрную з усіх літасцяў Пана да нас, калі Ён дазваляе нам, а нават запрашае нас, калі мы маем адпаведны стан, са страхам і трымценнем набліжацца да алтара “поўнай, канчатковай ахвяры” і ўдзельнічаць у найсвяцейшых і жыццядайных таямніцах Хрыста, у саміх Целе і Крыві Бога.

У нашыя часы замяшання здаецца надзвычай важным не пераблытаць належны парадак усіх гэтых элементаў.

1. Імша — гэта найперш прынашэнне праз ахвяру Хрыста рэлігійнага пакланення, якое мы павінны прыносіць трыадзінаму Богу дзеля Яго самога, таму што Ён годны такога пакланення, і мы шкодзім сабе, калі годным чынам не скіроўваем да Яго нашыя сэрцы і думкі [1]. Як кажа св. Тамаш, Бог абражаецца нашымі грахамі не таму, што яны наносяць Яму раны, а таму што Яны наносяць раны разумнаму стварэнню, якое Ён любіць (і якому Ён жадае дабра). Гэтае пакланенне ўключае ў сябе акты, звязаныя з ахвярай Імшы, а менавіта ўшанаванне, скруху, просьбу, падзяку і праслаўленне, якія праяўляюцца як знешне, так і ўнутрана, пра што св. Тамаш падрабязна піша ў другой частцы другой часткі “Суммы тэалогіі”.

2. Па-другое, паколькі Імша з’яўляецца найшляхетнейшай ахвярай Хрыста, мы становімся ў непасрэднай прысутнасці боскага Збаўцы, “Ягняці забітага”, Які “годны прыняць моц, і багацце, і мудрасць, і сілу, і пашану, і хвалу, і благаслаўленне” (Ап 5:12). Менавіта таму Аўгустын кажа, што перад прыняццем Камуніі мы павінны пакланіцца: калі мы не паклонімся, мы зграшым [2].

3. Па-трэцяе, Імша з’яўляецца ахвярнай вячэрай Ягняці, у якой мы прымаем удзел у Яго Целе і Крыві дзеля нашага асвячэння і збаўлення пры ўмове, што мы не ўсведамляем за сабой смяротнага граху, да якога залічваецца і жыццё ў становішчы, не дазволеным Божым законам.

4. У якасці далёкага чацвёртага пункту можна казаць пра тое, што Імша з’яўляецца сацыяльнай падзеяй, дзе люд Божы разглядаецца як адзіны народ, у якім прадстаўлена і выконваецца еднасць Касцёла і ў якім мы рэалізуем нашыя пэўныя супольнасныя патрэбы.

Але ў апошнія пяцьдзясят гадоў мы бачылі дакладны пераварот гэтых чатырох пунктаў, так што Імша найперш разглядалася як сацыяльная падзея; прыняцце святой Камуніі ставілася на другое месца; ідэя пакланення апускалася на трэцяе месца, а ўспрыманне Імшы як ахвяры ўміласціўлення і ўпрошвання была настолькі чужой, што яна была ўвогуле незразумелай.

У святле гэтай поўнага перавароту, ці не варта нам зноў звярнуцца да правакацыйнай прапановы Ёзафа Ратцынгера пра “эўхарыстычны пост”: магчыма, існуюць часы, калі дзеля таго, каб пазбегнуць небяспекі ўспрымання Найсвяцейшага Сакрамэнту як чагосьці гарантаванага альбо з-за салідарнасці з іншымі, мы маглі б ўстрымлівацца ад яго прыняцця, хоць гэта і было б нам дазволена? Ці ж не варта нам часам узмоцніць наш эўхарыстычны голад і так прымусіць сябе пераступіць праз руціну, адцягванне ўвагі і баналізацыю? Гэта не трэба разглядаць як супярэчнасць заахвоце св. Пія Х да частай Камуніі альбо таму факту, што святая Эўхарыстыя была ўстаноўлена як наш духоўны пасілак: “Хто спажывае Маё Цела і п’е Маю Кроў, трывае ўва Мне, а Я ў ім”; “Калі не будзеце спажываць Цела Сына Чалавечага і піць Крыві Ягонай, не будзеце мець у сабе жыцця”. Зазвычай тыя, хто мае адпаведны стан, прымаюць Камунію: сасмаглы чалавек у пустыні павінен піць ваду, якую яму даюць. Несумненна, Ратцынгер згадзіўся б з гэтым.

Галоўная ж думка, якую мы абараняем, заключаецца ў тым, што ў святой Ахвяры Імшы па сутнасці злучаюцца некалькі таямніцаў і што яны, як вельмі зразумела акрэсліў Трыдэнцкі сабор, павінны ўмацоўваць нашае разуменне прыроды святой літургіі і нашага ўдзелу ў ёй. Гэта nexus mysteriorum, сетка таямніцаў, у якой адна таямніца — згодна з пэўным парадкам — пралівае святло на іншую і адначасова залежыць ад яе [3]. Форма літургіі і майстэрства цэлебрацыі святара альбо будуць верна адлюстроўваць і ўмацоўваць гэтыя таямніцы, што пойдзе на карысць хрысціянскім вернікам, альбо ўвядзе непаразуменні, няўважлівасць, бар’еры і нават памылкі ў адносінах да іх, што акажа шкоднае ўздзеянне на ўвесь ваюючы Касцёл.

ЗАЎВАГІ

[1] Таму будзе памылкай казаць, што Імша — гэта найперш вячэра альбо што гэта настолькі ж вячэра, наколькі і ахвяра. Гэта ахвярапрынашэнне, у ахвяры якога нам дазволена прымаць удзел, падобна як існавалі ахвяры старога запавету, мяса якіх святары маглі есці. Сама па сабе вячэра ахвярай не з’яўляецца, але ахвяра можа быць вячэрай. Менавіта таму Імша з’яўляецца не паўторным здзяйсненнем Апошняй Вячэры, як лічаць многія пратэстанты (і некатэхізаваныя каталікі), а хутчэй упрысутненнем прынашэння Божага Сына на крыжы ў Вялікую пятніцу. Менавіта таму падкрэсліваць стол Цела і Крыві Хрыста настолькі ж альбо нават больш, чым алтар, на якім сакрамэнтальна забіваецца ахвяра, і цэлебраваць літургію так, што характар вячэры будзе пераважаць над характарам ахвярапрынашэння, з’яўляецца не толькі падманам, але і ерассю. Існавала добрая прычына, чаму Трыдэнцкі сабор, акрэсліваючы Імшу, пастаянна называе яе ахвярай, а толькі потым кажа пра яе выкарыстанне чалавекам як ежы і леку.

[2] Enarr. in Ps. 98:9 (CCSL 39:1385).

[3] Картузіянскі метад удзелу ў Імшы, які нядаўна на NLM прадставіў Грэгары Дзіпіпа, жыва ілюструе гэты nexus mysteriorum, бо ён праводзіць удзельніка Імшы праз яе розныя часткі і малітвы і паказвае яму, як трэба яднацца з Хрыстом падчас кожнай з іх. Гэта дазваляе разглядаць усю Імшу як працяглую Камунію нават да таго, як чалавек падыходзіць да алтара, каб прыняць гостыю.


Аўтар: Peter Kwasniewski
Крыніца: New Liturgical Movement
Ілюстрацыйнае фота: Joseph Shaw (CC BY-NC-SA).

Тэкст перакладзены з англійскага арыгінала і перадрукаваны з дазволу аўтара.

Калі вы знайшлі арфаграфічную памылку, калі ласка, вылучыце яе і націсніце Ctrl+Enter.

Пакінуць каментар