20.09.2017 / Martin Mosebach

Сакральная руціна: таямніца паўтарэння🕑 16 хвілін

У гэтым годзе споўніцца трыста гадоў з дня нараджэння аднаго з найбольш уплывовых навукоўцаў у сферы мастацтва з тых, хто калі-небудзь жыў. Іаган Ёахім Вінкельман, які нарадзіўся ў 1717 годзе ў горадзе Штэндалі, быў адным з тых інтэлектуалаў, чыя праца стварае новую эпоху, новы густ, новы светапогляд. Пасля смерці такіх людзей свет больш не выглядае такім, якім ён быў перад імі; яны нібы даюць сваім сучаснікам новыя вочы. Уплыў Вінкельмана няможна пераацаніць; ён працягваецца і па сённяшні дзень. Без Вінкельмана, які ўславіў старажытнае грэцкае мастацтва і ўзнёс белы мармур яго статуй — не ўсведамляючы, што ў старажытнасці яны былі памаляваныя ў разнастайныя колеры, — у нас бы не толькі не было класіцызму: мы не мелі б таксама і Баўхаўса. Пэўныя прынцыпы густу Вінкельмана, які адкідваў не толькі барока і маньерызм, але таксама і сярэднявечнае мастацтва, жывуць дагэтуль, асабліва сярод людзей, які ніколі пра яго не чулі. Пэўныя віды магутнага ўплыву ўсмоктваюцца нібы осмасам. Хоць надзвычай неверагодна, каб хтосьці з тых, хто складаў саборную канстытуцыю Sacrosanctum concilium, чытаў Вінкельмана, тым не менш яны былі адукаванымі людзьмі і ведалі многія рэчы па-за межамі тэалогіі і літургіі. Калі мы чытаем пачатак параграфа 34 гэтай канстытуцыі: “Абрады павінны адзначацца высакароднай прастатой”, немагчыма не ўзгадаць адзін з ключавых сказаў працы Вінкельмана “Разважанні пра імітацыю грэцкіх прац ў жывапісе і скульптуры”, напісанай у 1755 годзе: “Выключнай і універсальнай рысай грэцкіх твораў мастацтва з’яўляецца высакародная прастата і ціхая веліч”. Хоць Вінкельман стаў каталіком і дапамагаў аднаму рымскаму кардыналу набываць працы мастацтва, ён, несумненна, быў бы заспеты знянацку, калі б даведаўся, што яго прынцыпы будуць уведзеныя ў афіцыйны дакумент пра літургію Касцёла. Сапраўды, мы можам спытацца, ці быў бы ўвогуле такі ўплыў удалым. Хоць і можа быць так, што ў сферы эстэтыкі любую памылку ў дачыненні да гістарычнага факту можна апраўдваць да той пары, пакуль яна прыносіць мастацкі плён — а памылкі Вінкельмана напэўна спарадзілі нязмерна вялікія плёны, — у сферы літургіі сітуацыя можа быць супрацьлеглай, хоць яна і звязана з мастацтвам.

Нельга сказаць, што ў прымяненні да традыцыйнай літургіі канцэпцыя “высакароднай прастаты” была цалкам па-за крытыкай. Улічваючы вельмі складаную структуру, якую літургія набыла на самых ранніх стадыях развіцця, якія меры можна было прыняць, каб дасягнуць “высакароднай прастаты”? Калі яшчэ на момант спыніцца на прыкладзе Вінкельмана, то ў яго выпадку мова не ішла пра тое, каб дасягаць гэтай “высакароднай прастаты” шляхам знішчэння барочных завіткоў і спіраляў, распрананнем іх з прыгожага ўбрання, заменай скрыўленых ліній простымі і зняццем арнаментаў. Гэта не было пытаннем выпраўлення і рэдукцыі. Гэта было пошукам цалкам іншага духа, які цалкам па-іншаму натхніць людскую форму і людское асяроддзе. Для Айцоў Сабору ж, наадварот, не стаяла і не магло стаяць пытання стварэння цалкам іншай літургіі. Літургія не была зборам даступнага матэрыялу, які можна было паперакройваць, а тым больш стварыць нанова. Яе законнасць паўставала з яе традыцыі. Калі б яе трэба было перафармаваць паводле новых эстэтычных і тэалагічных прынцыпаў, каб яна ўжо больш не была тым, чым яна была, то рэформа правалілася б. Мы павінны памятаць, што ў хрысціянстве, у рэлігіі Уцелаўлення, тэалогія і эстэтыка неразрыўна звязаны адна з адной. Сёння пра гэты закон часта забываюцца.

Як толькі “высакародная прастата” пасялілася ў людскіх розумах, то без парушэння сакральнага статусу літургіі было цяжка знайсці прыклады, дзе яна не адпавядала б гэтай максіме. Як вынік, з’явілася пэўная збянтэжанасць, паколькі шуканай прастаты можна было дасягнуць, як выдавалася, толькі пры дапамозе абкройвання і рэдукцыі. Адпаведна, параграф 34 пастанавіў, што абрады павінны быць “пазбаўленыя бескарысных паўтораў”. Гэтая на першы погляд зразумелая інструкцыя заключала ў сабе цяжкасць, якая пры бліжэйшым разглядзе аказалася невырашальнай. Што такое “бескарысны”?

Нават у штодзённым жыцці такое пытанне выклікае праблемы. Стол зазвычай мае чатыры нагі, але ці з існавання трохногіх сталоў вынікае, што чацвёртая нага ў чатырохногім стале бескарысная? Сімона Вэйль часта цытуе адказ, які прыпісваюць Талейрану: Калі да міністра падышоў жабрак, які сказаў, што яму ўсё ж трэба неяк выжываць, міністр рэзка адказаў: “Я не бачу ў гэтым неабходнасці”. Хтосьці мог бы сказаць, што нішто не з’яўляецца неабходным; альбо таксама можна было б сказаць, што ўсё існуючае з’яўляецца неабходным, бо інакш яно б не існавала ўвогуле. Дыяген, які хацеў пазбавіцца ад усяго, што было бескарысным і меў пры сабе адзін толькі кубак для піцця, нарэшце выкінуў і яго, калі пабачыў пастуха, які піў з рукі.

Фактычна, людская культура заключаецца ў вытворчасці бескарысных рэчаў; але ў той самы час мы можам сказаць, што ўсе гэтыя бескарысныя рэчы як найбольш карысныя, каб выразіць людскую годнасць. У сферы мастацтва і літаратуры — а сфармуляваныя малітвы належаць да пэўнай катэгорыі літаратуры — на пытанне таго, што з’яўляецца карысным, а што бескарысным, так і не даецца адказаць радыкальным чынам. Не тое каб паэзія не ведала, што такое “бескарыснае” (што робіць справу яшчэ больш заблытанай), але рашэнне таго, што ў паэме з’яўляецца карысным, а што бескарысным, можа распаліць гарачыя дыскусіі, якія ў розныя стагоддзі прывялі б да розных адказаў — альбо не былі б вырашаны ніколі.

У традыцыйнай літургіі “Kyrie, eleison” [Пане, змілуйся] спяваецца тры разы, пасля чаго ідзе падобны блок з трайнога “Christe, eleison” [Хрыстэ, змілуйся], а затым зноў трайное “Kyrie, eleison”. Рэформа скасавала па адной просьбе ў кожным блоку, несумненна, каб паследаваць інструкцыі Айцоў Сабору і пазбегнуць “бескарысных паўтораў”. Але ці гэтага было дастаткова? У якім сэнсе двайны паўтор менш бескарысны, чым трайны паўтор? Напэўна, у гэтым месцы можна было лёгка зрабіць больш радыкальную змену? “Kyrios” і “Christus” разумна было б аб’яднаць, паколькі абодва гэтыя словы датычацца адной Асобы; ці не было б дастаткова аднаго “Kyrie Christus eleison”?

Таксама можна было б прыбрацца ў “Gloria” — малітве, якая яднае анёльскі спеў і імправізацыі, зробленыя св. Аўгустынам і св. Амброзіем. Гэтыя два святыя яўна надта моцна паддаліся энтузіязму, натхнёнаму гэтай працай! Езус называецца “Сынам” двойчы — ці не было б дастаткова аднаго? Словы “qui tollis peccata mundi” [Які бярэш на сябе грахі свету] сустракаюцца двойчы, і словы “miserere nobis” [змілуйся над намі] — таксама двойчы, калі не лічыць іншых перабораў у тэксце. Напэўна, можна было б падрыхтаваць спрошчаную версію, не страціўшы зместу? А што наконт святарскага прывітання “Dominus vobiscum” [Пан з вамі]? Яно праўда робіць такое слабое ўражанне на забыўчы народ, што яго трэба пастаянна паўтараць на працягу Імшы? Ужо не кажучы пра “бескарысныя” паўторы ў “Agnus Dei” і “Sanctus”, якія не дадаюць да зместу нічога істотнага.

Калі мы разгледзім шматлікія паўторы ў Рымскім Імшале дапытлівым вокам, мы натуральным чынам пачнем здагадвацца, што мы маем справу не з буйнымі разрастаннямі і скажэннямі, а са старанна прадуманымі элементамі, якія следуюць пэўнаму стылістычнаму прынцыпу. Да падобных думак мы прыйдзем таксама, калі разгледзім малітоўныя практыкі найбольш старажытных часоў, нават па-за хрысціянствам. Як Езус навучыў нас, нябесны Айцец ведае, што нам трэба, таму публічная малітва не з’яўляецца сродкам перадачы інфармацыі і не мусіць быць перагружана ідэямі. Тое самае датычыцца і цывілізацый, якія папярэднічалі хрысціянству і якія ўносілі пэўныя элементы ў яго малітоўныя формы. Несумненна, медытатыўныя малітвы Індыі са сваімі бясконцымі паўторамі аднаго складу з’яўляюцца папярэднікамі іншых найбольш важных малітваў. Грэцкае праваслаўе пашырыла гэта ў Езусавай малітве; яна складаецца з пастаяннага паўтарэння словаў “Езу Хрыстэ, Сыне Божы, змілуйся нада мною”, пакуль гэтая малітва не ўвойдзе ў малітоўную практыку чалавека, зліўшыся з яго дыханнем і біццём сэрца, і не стане бясконцым акампанементам да яго свядомага маўлення ці дзеяння.

Хоць ружанец, магчыма, і не мае такой самай моцы ў перайначванні ўсяго людскога існавання, як Езусава малітва, ён ідзе ў тым самым накірунку. Вялікія літаніі Касцёла, такія як літанія да ўсіх святых, якія зрабіліся элементам канкрэтных літургій, напрыклад, Пасхальнай вігіліі альбо святарскага пасвячэння, яўным чынам адзначаюцца паўторамі. Як і народныя песні, яны маюць пэўнае чаргаванне заклікаў і рэфрэна: асоба, уцягнутая ў гэты малітоўны паўтор, хоча, каб ён працягваўся бясконца.

Тут наказ святога Паўла “няспынна маліцца” знайшоў свой адзіны магчымы адказ; як жа па-іншаму малітва можа быць “няспыннай”, калі толькі не коштам паўтораў? Ясна, як дзень: насуперак аўтарам канстытуцыі пра літургію з іх надта інтэлектуальным падыходам не існуе супярэчнасці паміж “высакароднай прастатою” і паўторамі. Праўдзівым з’яўляецца адваротнае: прастата патрабуе паўтораў — як у паэзіі, так і ў малітве. Сёння мы дагэтуль можам здзіўляцца, як адукаваныя Айцы Сабору маглі не быць знаёмымі з гэтым эстэтычным законам, які таксама датычыцца і духоўнай сферы.

Відавочна, што ў сваім старанні знішчыць непатрэбныя паўторы літургісты выдалі на свет рэчы, якія не маюць сэнсу. Напрыклад, святарскае вызнанне грахоў напачатку Імшы, дзе святар просіць сабраных маліцца за яго, мае на ўвазе, што народ будзе маўчаць і слухаць яго, каб потым адказаць на яго малітву словамі “misereatur” [няхай змілуецца]. Падобна, і святар павінен слухаць споведзь народа, каб потым прачытаць у адказ малітву адпушчэння грахоў. Калі святар і народ гавораць у той самы час, яны не могуць адначасова быць адрасатамі адпаведнай малітвы аб прабачэнні. Каб усё было паслядоўна, рэформа павінна была выразаць словы “et vos fratres” [і вас, браты], але гэта сапсавала б пажаданы дэмакратычны акцэнт.

Нам трэба разгледзець сапраўдную матывацыю, якая стаіць за паўторам як характэрнай рысай, свядома ўключанай у публічную малітву Касцёла. Зусім не адсутнасць фантазіі і не пачуццё самазадаволенасці заахвоцілі аўтара кнігі Апакаліпсісу прыпісаць чатырохкрылым істотам перад Божым тронам словы “Sanctus, Sanctus, Sanctus”. Вельмі верагодна, што рытарычны прыём паўтору, які перадае спеў хвалы, што адбіваецца рэхам далёка за межамі гістарычнай сферы, быў свядомы. Музыка дае нам зразумець сэнс паўтору меншай колькасцю словаў і яшчэ меншай колькасцю нотаў. Я прыгадваю “Vespro della Beata Vergine” Клаўдзіа Мантэвердзі і мадрыгал для двух тэнараў: “Due seraphim clamabant alter ad alterum: Sanctus, Sanctus, Sanctus” (Два серафімы ўсклікалі адзін аднаму: Святы, Святы, Святы). Гэты твор быў складзены для касцёла св. Марка ў Венецыі, у якім месцы для хора знаходзяцца па абодва бакі ад цэнтральнага алтара; два хоры адказваюць адзін аднаму, як горныя пастухі клічуць адзін аднаго праз глыбокую даліну. У музыцы Мантэвердзі “Sanctus”, здаецца, раствараецца ў чыстым рэху. Калі можна выкарыстаць аптычную аналогію, гэта як адзінае “Sanctus”, якое памнажаецца ў калідоры з люстраў, ствараючы бясконцыя грані, якія, аднак, паходзяць ад аднаго арыгінала. Трайное “Sanctus” імкнецца зрабіць не што іншае, як выказаць вечнасць інструментамі часу.

Вечнасць няможна сабе ўявіць, аднак мы пастаянна схіляемся да таго, каб лічыць яе бясконца доўгім часам, — а гэта не так. Яна не з’яўляецца пашыранай, выцягнутай, бо тады яе можна было б змераць, тады як фундаментальна яе змераць нельга. Гэта “цяпер” без руху, “цяпер” без мінулага і будучыні. Здаецца, візіянеры адчуваюць гэта, калі кажуць пра “падзенне, у якім няма накірунку”, альбо пра агонь, які цалкам ахінае іх, але не мае прасторавых межаў.

Мова па сваёй прыродзе павінна рухацца наперад, і таму яна выкарыстоўвае паўторы, каб імітаваць статычны стан, не-развіццё, якое з’яўляецца атрыбутам вечнасці, дзе адзінае “Sanctus” ніколі не згасае, быццам гэта бясконцае рэха аднаго ўдару звана. Згадваючы оперу Вагнера “Парсіфаль” — “Вось, Прастора становіцца Часам” — мы можам (як ні парадаксальна) апісаць вечнасць як бясконцую прастору, у якой усё, што здарылася, прысутнічае ў той самы час і ў тым самым месцы. Таму трайное “Kyrie” азначае яго бясконцае паўтарэнне. У некаторым сэнсе, гэта адзіная малітва, бо яна ўтрымлівае сутнасць усёй нашай веры. У грэцкім праваслаўі “Kyrie” з’яўляецца сапраўдным стрыжнем літургіі: уся літургія трымаецца разам — у стане “цяпер”, які хоча працягвацца вечна, — пры дамамозе пастаяннага паўтарэння нізак “Kyrie”. Рымская літургія не забылася пра гэта: яе “тры разы па тры” — гэта нібы помнік гэтай бясконцасці, якая сімвалізуе вечную адзінкавасць. Падобным чынам, трайны заклік “Agnus Dei” звязаны з вечнасцю “шлюбу Ягняці”, які святкуецца ў бясконцым “цяпер” у нябесным Ерузалеме і з якім нашыя літургіі, што цэлебруюцца ў часе, з’яўляюцца адзінымі.

Здаецца, што нелюбоў да “бескарысных паўтораў”, упісаная ў канстытуцыю пра літургію, гэта не што іншае, як спроба адвярнуцца ад эсхаталагічнага аспекту літургіі. Несумненна, не ўсе Айцы думалі пра гэты непазбежны вынік, аднак гэтая рэальнасць, хочаш не хочаш, закранула многія літургіі, якія цэлебруюцца паводле Novus Ordo.

Ва ўсёй шчырасці мы не можам не згадаць пра адну магчымую інтэрпрэтацыю гэтай забароны “бескарысных паўтораў”, хоць, здаецца, яна надта спецыфічная, каб знайсці месца ў такім базавым дакуменце. Трыдэнцкая рэформа Імшы прадпісвала цэлебранту маліцца ўсімі малітвамі Імшы, якую ён цэлебраваў, нават калі спевакі спявалі ўласныя і сталыя часткі і нават калі дыякан і субдыякан чыталі чытанні. У той час, калі на фоне Рэфармацыі літургія ў многіх месцах выйшла з-пад кантролю, гэтае правіла мела на мэце забяспечыць пэўнасць таго, што ўсе тэксты Імшы будуць сапраўды прачытаны. У многіх месцах гэта прывяло да таго, што спеў стаў уважацца за менш значны элемент Імшы. Паколькі цяпер існавала гарантыя таго, што святар выканае Імшу цалкам, стала зусім лёгка замяніць уласныя тэксты, а нават і сталыя часткі Імшы, гімнамі, што і здарылася, напрыклад, на ўсіх нямецкамоўных тэрыторыях. Гэтае паралельнае выкананне частак Імшы, дазволенае і нават заахвочанае па пастырскіх прычынах, нанесла сур’ёзную шкоду літургіі і яе разуменню вернікамі. Нядзіўна, што людзі, глыбока прывязаныя да літургіі, трацяць кантроль, калі чуюць слова “пастырскі”.

Многія кляштары зразумелі інструкцыю Айцоў Сабору пазбягаць “бескарысных паўтораў” у літургіі як сігнал аднавіць ролю грыгарыянскага спеву і дадаць вагі хору. Хор павінен быў быць не дэкаратыўным дадаткам на асаблівыя святы, часам даючы “канцэртныя” часткі, якія перарываюць ход літургіі; яго спевакі павінны былі лічыцца літургічнымі выканаўцамі ў сціслым сэнсе, апранацца ў адпаведнае літургічнае ўбранне і, згодна з прынцыпам субсідыярнасці, выконваць тыя часткі літургіі, якія ім належылі. Іх выкананне сталых і зменных частак Імшы выконвалася настолькі поўна і сапраўдна, што можна было адкінуць ціхае паўтарэнне тых жа частак святаром, паколькі апошняе было “бескарысным” і нічога не дадавала да паўнаты Імшы. Я меў прывілей удзельнічаць у манаскіх літургіях, якія цэлебраваліся такім чынам, у прыгожай і аскетычнай атмасферы, і я бачыў, што святар не чытаў усе малітвы зменных і сталых частак Імшы — больш за тое, ягоны сакрамэнтарый (кніга для цэлебранта) не ўтрымліваў іх, таму што пры агульным размеркаванні літургічных роляў яму не належыла маліцца “Sanctus” і “Agnus Dei”, падобна як ён і не чытаў чытанні паралельна з дыяканам і субдыяканам. Такому суроваму літургічнаму падыходу нельга адмовіць у лагічнасці. Яго эфект, які заключаўся ў аднаўленні ролі спевакоў як сапраўдных літургічных дзеячоў, відавочны. Вялікая святочная літургія яшчэ больш выглядае як праца Бога, у якой, падобна як у нябесным парадку, удзельнічаюць усе ступені святарства, а роля рэальнага цэлебранта дакладна абрысавана.

І ўсё ж я знаходжу крыху чужароднай такую радыкальную лагічнасць, калі святар выключаецца з прамаўлення “Sanctus” толькі таму, што прамаўляць яго разам з хорам у літургічным сэнсе “бескарысна”. З іншага боку, гэтыя сур’ёзныя і абачлівыя манахі заслугоўваюць пахвалы за тое, што яны знайшлі спосаб зразумець і ўвесці пастанаўленне саборнай канстытуцыі.

Прамаўляючы з гэтай радаснай нагоды дзесяцігадовага юбілею Summorum Pontificum на тэму паўтораў у кантэксце літургіі, а асабліва на тэму “бескарысных паўтораў”, мы павінны таксама закрануць пытанне карысных паўтораў. Гэта асабліва дарэчы, таму што менавіта дзякуючы гэтаму motu proprio Папы Бенедыкта XVI такія паўторы нарэшце магчымыя зноў. Тут я маю на ўвазе не паўторы ўнутры абраду, але хутчэй паўтор, бясконцы паўтор — праз увесь бег чалавечага жыцця — самога абраду. Абрад (рытуал) азначае паўтарэнне; гэтыя словы практычна з’яўляюцца таўталогіяй. Мастацтва духоўнага жыцця заключаецца ў пастаянным паўторным адкрыванні абраду, у адкрыцці яго унікальнага характару ў пастаянных паўторах, ва ўсведамленні зноў і зноў унікальнасці адзінай, гістарычнай ахвяры Хрыста, якую абрад паўторна прадстаўляе. Ахвяра заключана ў цэлебрацыі кожнай Імшы, як калі б гэта была першая, апошняя і адзіная Імша. Гэта адзін бок; але іншы бок таксама настолькі ж важны: мы павінны дазволіць Імшы ўвесці нас у бясконцае паўтарэнне, дазволіць нашаму жаданню незалежнай думкі і пачуцця адпачыць і спачыць у ёй; мы не павінны больш адчуваць, што няўважлівасць нашага розуму з’яўляецца духоўнай няўдачай, бо яна адбываецца ўнутры чагосьці вялікага і татальнага, і таму знаходзіцца ў бяспецы. Мы можам адмовіцца ад усведамлення таго, што мы штосьці робім альбо павінны штосьці рабіць. Найбольш важная рэч, якую паўтораны абрад адкрывае тым, хто ў ім удзельнічае, гэта тое, што ён мацнейшы за іх; здаючыся на яго волю, яны здабываюць, а з іншага боку, яны не падрываюць яго моц, калі раптам яны не могуць здацца. Па вялікім рахунку, хто можа сказаць, што ён заўсёды свядома знаходзіцца на высокім узроўні абраду?

Тыя, хто ўсім сваім сэрцам быў прывязаны да традыцыйнага абраду, пры гэтым не жадаючы разрываць сваёй сувязі з афіцыйным Касцёлам, мусілі на працягу доўгага часу зносіць пастаяннае чаргаванне гарачага і халоднага душу ў сваім духоўным жыцці. Тыя, хто быў адданы традыцыйнай Імшы, — і толькі яны — павінны былі мірыцца з “бірытуалізмам”. (Адзін нямецкі паэт сказаў, што “мова — гэта ілжывая служанка”, і гэты мярзотны тэхнічны тэрмін дэманструе ўвесь сумнеўны характар гэтага патрабавання.) Паколькі ў многіх месцах дазвол на цэлебрацыю старой Імшы даваўся толькі спарадычна і ў форме выключэння, большасць тых, хто быў прывязаны да usus antiquior, дастасаваўся да пастаяннай змены абрадаў. Сёння дзякуючы motu proprio Summorum Pontificum мы ведаем, што традыцыйны абрад ніколі не мог быць забаронены, таму што ніводзін інстытут Касцёла, ані Папа, ані сабор, не маюць улады забараніць яго. Калі б па гэтым пункце існавала яснасць, можна было б пазбегнуць шмат смутку, пакутаў і дыскусій, шмат касцёльных канфліктаў. Бо калі на тэхнічным і інтэлектуальным узроўні, несумненна, магчыма маліцца ў двух абрадах з аднолькавай пабожнасцю, то на ўзроўні душы і духоўнасці на далёкую перспектыву гэта немагчыма.

Вядома, трэба засвоіць і зразумець многія рубрыкі, характэрныя для старога абраду; аднак затым іх трэба забыцца зноў, каб змяніць іх у цела і кроў. Як і ў выпадку з музыкай, гіганцкі корпус прадпісанняў дазваляе без высілку ўваходзіць у тое, што выконваецца, а цэлебрант выступае як давераны і абазнаны правадыр, і яго самога абрад уносіць таксама. У ідэале ён павінен цэлебраваць Імшу нібы ў сне, бо толькі тады абрад можа ўспрымацца не як яго дзеянне, а як дзеянне Збаўцы. Як гэтага можна дасягнуць, калі ён мусіць прабівацца праз два абрады, якія істотна адрозніваюцца адзін ад аднаго? Нават думкі “што мне рабіць цяпер?” дастаткова, каб разбурыць рытуальны кантэкст. Несумненна, калі Папа Бенедыкт выдаваў два заканадаўчыя акты, юбілей якіх мы святкуем, часткай яго плану было даць большы доступ да сакральнай руціны, бо менавіта ён сам быў упэўнены ў каштоўнасці паўтораў у абрадзе. Гэта тое, што ён ведае са свайго асабістага досведу, і, магчыма, менавіта гэта перашкодзіла яму самому вярнуцца да старога абраду — нягледзячы на тое, што ён больш за іншых разумеў яго каштоўнасць. І хоць, несумненна, пройдзе доўгі час, пакуль усе святары і вернікі, якія сумуюць па жыцці ў старым абрадзе, змогуць без перашкодаў атрымліваць асалоду ад пачуцця неацэннай знаёмасці, якое прыносіць паўтарэнне, цяпер мы маем заканадаўчыя акты, якія адкрываюць гэты шлях і робяць незаконнымі і нелегітымнымі ўсе абмежаванні гэтага доступу.

У апошнія дзесяцігоддзі асобы, прывязаныя да старога абраду, мелі дастаткова прычынаў для скаргаў, але не варта надта хутка абвінавачваць іх у панурым характары. Калі існуе прычына скардзіцца, яны скардзяцца. Але калі існуе прычына для радасці, яны здольныя радавацца асаблівым чынам. Для іх няма большай радасці, як дазнацца, што шлях, які адкрыла Summorum Pontificum, даў рэальныя магчымасці, аблягчаючы доступ да той “сакральнай руціны”, якую мы толькі што апісалі, і што гэтая руціна дае той самы плён, які — як яны заўсёды лічылі — можа квітнець у паўтарэнні і знаёмасці. У Еўропе і Амерыцы яшчэ няшмат такіх месцаў, але іх усё адно больш, чым можна было рэалістычна спадзявацца. Summorum Pontificum дало магчымасць старому абраду атрымаць статус персанальнай пралатуры, але ў іншых частках свету ён пакуль не быў уведзены ў дастаткова вялікай ступені. Таму найбольш важна, каб сам Рым быў месцам знаходжання міжнароднай супольнасці, якая сваім прыкладам паказвала б, як можа развівацца традыцыйны абрад, калі нішто не перашкаджае яго штодзённай цэлебрацыі. Цяпер у касцёле, які быў закрыты на працягу дзесяцігоддзяў, у Трыніта-дэі-Пелегрыні (спрыяльнае месца, якое было заснавана св. Філіпам Нэры), кожны можа штодзённа бачыць, як каталіцкі культ можа пранікаць у свет бачных рэчаў і дэманстраваць, што такое каталіцкая культура. Невыпадкова слова “культура” паходзіць са свету земляробства: культура — гэта дзейнасць, якая павінна пастаянна культывавацца і паўтарацца, як аранне і баранаванне, сяўба і збор ураджаю. Гэта тое, чаго сучасны інтэлектуал проста не зразумее, а менавіта што духоўны акт вычэрпваецца не ў асобнай ідэі, а ва ўцелаўлёнай форме: у сваёй змястоўнай форме ён пастаянна імкнецца да паўтарэння. Папа Бенедыкт, як вярхоўны заканадаўца, разумеў гэта; каталікам ва ўсім свеце застаецца толькі ўзяцца за яго заканадаўчыя акты і дзейнічаць згодна з імі.


Аўтар: Марцін Мозэбах (Martin Mosebach), нямецкі пісьменнік, лаурэат Прэміі Клейста і Прэміі Георга Бюхнэра.
КрыніцаFirst Things
Ілюстрацыі: Joseph Shaw (CC BY-NC-SA).

Пакінуць каментар

Scroll Up