Прамова кардынала Сара на канферэнцыі “Sacra Liturgia Milan 2017”

Прамова Яго Эмінэнцыі кардынала Рабэра Сара,
Прэфекта Кангрэгацыі Божага культу і дысцыпліны сакрамэнтаў,
на канферэнцыі “Sacra Liturgia Milan 2017”
Мілан, Італія, 6 ліпеня 2017 года

“Святая Літургія — наша сустрэча з Усемагутным Богам:
хрысталагічная і эклезіялагічная перспектыва”

Вітанні

Вашыя Эксцэленцыі, мансіньёры, дарагія браты-святары, дыяканы, дарагія кансэкраваныя асобы, дарагія браты і сёстры ў Хрысце.

Гэта вялікая Божая радасць для мяне прысутнічаць тут, у горадзе св. Амброзія, і быць так блізка да яго святых рэліквій, побач з якімі мы толькі што прамовілі ўрачыстыя Нешпары. Я выказваю сваю глыбокую ўдзячнасць вялікаму наступніку св. Амброзія Яго Эмінэнцыі кардыналу Анджэла Скола за яго запрашэнне ў гістарычны, багаты і прыгожы Касцёл Мілана. Гэтай раніцай я меў радасць прывітаць Яго Эмінэнцыю асабіста.

Проста правёўшы некалькі дзён у Мілане і сабраўшыся разам, каб памаліцца паводле старажытнага амбразіянскага абраду, нельга быць не кранутым багаццем і прыгажосцю літургічнай традыцыі Касцёла. Мы сапраўды знаходзімся на святой зямлі (пар. Зых 3:5); наблізімся ж да Пана, каб пачуць і зразумець, што ён скажа нам у гэтыя асаблівыя дні.

Яшчэ раз я з вялікай радасцю вітаю Яго Эксцэленцыю Дамініка Рэ, біскупа Фрэжус-Тулона (Францыя), за яго словы запрашэння зноў быць з вамі ў гэтым годзе на чацвёртай міжнароднай канферэнцыі “Sacra Liturgia” і прамовіць сёння гэтыя словы на адкрыццё канферэнцыі. Ваша Эксцэленцыя, сталыя ініцыятывы, якія вы арганізоўваеце пад назвай “Sacra Liturgia”, з’яўляюцца адным са шматлікіх каштоўных унёскаў у новы літургічны рух у Касцёле ХХІ стагоддзя. Я заахвочваю вас працягваць іх і спрыяць далейшаму пашырэнню сапраўднай літургічнай фармацыі і цэлебрацыі, каб яны ўсё больш умацоўвалі і ажыўлялі жыццё і місію сённяшняга і заўтрашняга Касцёла.

Біскуп Рэ ветліва спаслаўся на словы Папы-эмерыта Бенедыкта XVI, якія ён напісаў у якасці прадмовы да нямецкага выдання маёй кнігі “Моц цішыні”. Ягоныя словы з’яўляюцца вялікім гонарам для мяне, і я хачу выкарыстаць гэтую нагоду, каб падзякаваць Яго Святасці за гэтую заахвоту, якою ён адарыў мяне ў маіх стараннях верна выканаць служэнне, да якога паклікаў мяне наш Святы Айцец, Папа Францішак.

Я старанна малюся за ўсіх тых, хто будзе мець цярплівасць і знойдзе час, каб удумліва прачытаць гэтую кнігу: няхай Бог дазволіць ім забыцца пра вульгарнасць і ганебнасць, з якімі некаторыя асобы выказваліся пра “Прадмову” і яе аўтара, Папу Бенедыкта XVI. З увагі на тое, кім ён з’яўляецца і што ён азначае для Касцёла, Папа Бенедыкт XVI заслугоўвае павагі, большай ветлівасці і пашаны. Ва ўсіх цывілізацыях і культурах, а асабліва ў Святым Пісанні, прынята наступнае: “Старэйшых, якія добра кіруюць, акружайце падвойнай пашанай, асабліва тых, хто цяжка працуе, прапаведуючы і навучаючы” (1 Цім 5:17). Высакамернасць, жорсткасць мовы, непавага, нянавісць і нялюдская пагарда да Бенедыкта XVI маюць д’ябальскую прыроду і напаўняюць Касцёл смуткам і сорамам. Гэтыя людзі разбураюць Касцёл і глыбіні яго прыроды. Хрысціянін ні з кім не змагаецца. У хрысціяніна няма ворагаў, каб біцца з імі. Хрыстус просіць Пятра схаваць меч у ножны (пар. Мц 26:52-53). Гэта загад Хрыста Пятру, і ён датычыцца кожнага хрысціяніна, годнага свайго імя.

Мае браты і сёстры, я дзякую кожнаму з вас за вашую прысутнасць. Чаму вы тут? Вы тут, таму што вы разумееце тую рэальнасць, пра якую кардынал Ратцынгер пісаў дваццаць гадоў таму:

“Касцёл стаіць і падае з Літургіяй. Калі пакланенне боскай Тройцы паслабляецца, калі вера больш не прадстае ў сваёй поўні ў Літургіі Касцёла, калі словы, думкі і намеры чалавека душаць яго, тады вера губляе месца, дзе яна знаходзіць свой выраз і дзе яна прабывае. Таму сапраўдная цэлебрацыя святой Літургіі з’яўляецца цэнтрам любой адновы ў Касцёле” [1].

Мае браты і сёстры, ведаючы гэта і прысутнічаючы тут, каб паглыбіць сваю фармацыю, каб сустрэцца з іншымі людзьмі, якія падзяляюць ваш запал, і перадусім каб з’яднацца ў пакланенні Усемагутнаму Богу ў святой Літургіі, вы ўжо робіце станоўчы ўнёсак у літургічную аднову, якая так патрэбная сёння ў Касцёле. Касцёл застаецца перад вамі ў даўгу.

У аўторак раніцай мне трэба выязджаць у Рым, і таму я не змагу асабіста перадаць вам свае найлепшыя пажаданні напрыканцы гэтых асаблівых дзён. І таму ўжо сёння, пры распачацці гэтай канферэнцыі, я заахвочваю вас, я заклікаю вас, я малю вас вярнуцца з канферэнцыі “Sacra Liturgia Milan 2017” у шматлікія краіны, дыяцэзіі, парафіі і супольнасці, з якіх вы прыбылі, і жыць і працаваць — кожны паводле сваіх абавязкаў і ласкі Богам дадзенага паклікання — згодна з праўдай, якая кажа, што “сапраўдная цэлебрацыя святой Літургіі з’яўляецца цэнтрам любой адновы ў Касцёле”.

Уводзіны

“Касцёл стаіць і падае з Літургіяй”. Гэта вельмі моцныя словы. Сярод шматлікіх важных і справядлівых клопатаў Касцёла ў нашыя дні — ад нашага штодзённага абавязку сведчыць аб Праўдзе Езуса Хрыста праз дбанне аб бедных і праз змякчэнне цярпенняў і несправядлівасці ў свеце да нашых спробаў “заклікаць усіх людзей ва ўлонне Касцёла” (Другі Ватыканскі сабор, Канстытуцыя Sacrosanctum Concilium, 1) праз шматлікія ініцыятывы так званай “новай евангелізацыі”, а таксама пры выкананні нашага абавязку працаваць над поўнай і свабоднай еднасцю ўсіх ахрышчаных “cum Petro et sub Petro” (з Пятром і пад Пятром) — можа здавацца, што сцвярджаць, быццам святая літургія займае настолькі цэнтральнае месца, не толькі несувымерна, але і недарэчна: існуе так шмат іншых важных і Богам вызначаных заняткаў, якімі Касцёл мусіць займацца. Чаму б тады нам не пакінуць літургію ў спакоі і не засяродзіцца на гэтых важных заданнях? Як сёння можна сцвярджаць, што “Касцёл стаіць і падае з Літургіяй”, калі насамрэч важнымі з’яўляюцца яго місія і праца ў свеце?

Гэта вельмі важныя пытанні. Бо тады як сёння значэнне сацыяльнага і гуманітарнага дзеяння з’яўляецца ясным і шырока цэніцца, неабходнасць аддання перавагі здзяйсненню актаў пакланення могуць няправільна зразумець тыя, хто знаходзіцца па-за Касцёлам, і нават паставіць пад пытанне тыя, хто знаходзіцца ў ім. Але, як часта казаў Папа Францішак, Касцёл не з’яўляецца грамадскай арганізацыяй. Гэта штосьці фундаментальна адрознае. Гэта праўда, што Касцёл ніколі не застаецца абыякавым да няшчасця і праблемаў чалавека. Аднак праўда таксама і тое, што Езус не ўстанаўліваў Касцёл дзеля таго, каб вырашаць усе сацыяльныя альбо палітычныя праблемы, праблемы іміграцыі, экалогіі альбо каб змагацца з беднасцю і несправядлівасцю.

Каб разабрацца ў гэтым пытанні і ясна зразумець розніцу, я прапаную адказаць на тры пытанні: 1. Хто такі Езус Хрыстус? 2. Як мы сустракаемся з Езусам Хрыстом? 3. Хто такі хрысціянін? Калі мы адкажам на гэтыя пытанні, думаю, мы ясна ўбачым, чаму Касцёл стаіць і падае з літургіяй і чаму святой літургіі належыць першынство ў жыцці хрысціяніна. У святле гэтага можна будзе сфармуляваць некаторыя прапановы адносна нашай літургічнай сустрэчы з Усемагутным Богам у святой літургіі.

А. Хто такі Езус Хрыстус?

Наша першае пытанне мае ясна хрысталагічны характар: хто такі Езус Хрыстус? Наш асабісты адказ на гэтае пытанне змяняе і вырашае тое, якім чынам мы пражываем сваё жыццё, і тое, ці жывем мы ва ўпэўненай надзеі на жыццё вечнае. Бо калі Езус быў проста габрэйскім прарокам альбо філосафам з І стагоддзя з пэўнымі каштоўнымі ідэямі наконт чалавечнасці і наконт гарманічнага жыцця з гэтым светам, то я магу альбо прымаць, альбо адкідваць ягоныя ідэі і вучэнне, пакладаючыся на сваё суджэнне адносна іх каштоўнасці і выгаднасці для свайго жыцця. Як кажуць, “не хочаш, не ясі” без усялякіх сур’ёзных наступстваў. Ягоны “шлях” — толькі адзін сярод іншых.

Аднак Езус з’яўляецца Уцелаўленнем і рашучым аб’яўленнем Усемагутнага Бога ў чалавечай гісторыі, пасланым дзеля збаўлення кожнай людской асобы з кожнай расы, нацыі і пакалення ад стварэння свету. І калі Ён — той, хто паказвае нам самую сутнасць чалавечнасці і адкрывае нам яе слаўны канец у жыцці пасля ўваскрасення, якое смерць не можа перамагчы, то ягоныя словы маюць не проста суб’ектыўнае значэнне. У межах дадзенай мне Богам свабоды я ўсё яшчэ магу прымаць альбо адкідаць Яго, але наступствы гэтага выбару перад абліччам Яго аб’ектыўных і выбітных словаў будуць сур’ёзнымі. Ягоны “шлях” — гэта Шлях, як і Праўда і Жыццё (пар. Ян 14:6).

У выніку “пошукаў гістарычнага Езуса”, якімі некаторыя вучоныя займаліся з XVIII і XIX стагоддзяў, сучасная хрысталогія пачала адрозніваць “Езуса гісторыі” і “Хрыста веры”. Гэтая спроба аддзяліць гістарычнага чалавека ад яго боскай місіі прывяла да дэміфалагізаванай версіі Езуса; да Езуса, які быццам бы амаль здзіўлены тым, што ён апынуўся Збаўцам чалавецтва. Такі падыход падкрэслівае Яго чалавечую частку, тады як Яго боскасць адмаўляецца альбо прынамсі лічыцца справай веры, выступае як дадатак, а не як частка Яго гістарычнай рэальнасці.

У сваёй цікавай кнізе, поўнай багатых разважанняў, “Abbiamo visto Cristo venire verso di noi” Франчэска Браскі ясна і дакладна падсумоўвае гэты дзіўны экзэгетычны погляд:

Найбольш жахлівай рэччу мне падаецца канцэпцыя, якая адрывае і аддзяляе боскасць Хрыста ад яго чалавечай прыроды: сціранне падкрэслівання гістарычнага вымярэння гэтай хрысціянскай падзеі фактычна анулюе яе лагічнасць і чалавечнасць. Езус становіцца фігурай мінулага альбо адным са шляхоў людскога рэлігійнага падарожжа. Тады жыццё на практыцы вызначаецца этычным валюнтарызмам, любоў зводзіцца да шчодрасці альбо да “валанцёрскай працы”, да дзеяння, камплементарнага дзеянню магутнасці. У аснове ўсяго гэтага ляжыць вера, зведзеная да духоўнасці, да ўнутранага руху (суб’ектывізму).

Роўна дваццаць гадоў таму Павел VI асудзіў увядзенне некаталіцкай думкі ў Касцёл: “У Касцёле і ў свеце цяпер існуе вялікае хваляванне, і пад пытаннем апынулася сама вера… Што непакоіць мяне найбольш, калі я думаю пра каталіцкі свет, гэта тое, што часам унутры каталіцтва, як выдаецца, пачынае пераважаць некаталіцкая думка, і можа стацца, што заўтра гэтая некаталіцкая думка зробіцца больш моцнай. Аднак яна ніколі не стане думкай Касцёла. Павінен існаваць малы статак, незалежна ад таго, наколькі малы ён будзе”. Гэта вокліч супраць пачатку спусташэння прыроды і метаду хрысціянскага здарэння з сярэдзіны. А рэзультат наступны: Езус Хрыстус зводзіцца да “flatus vocis”, да абстрактнага слова. Гістарычнае здарэнне Езуса з Назарэта, Які памёр і ўваскрос, Які цяпер сваёй людской прыродай прысутнічае ў Касцёле — сваім Містычным Целе, — больш не з’яўляецца праўдзівым. Максімум, гэта гісторыя, поўная этычных настаўленняў.

Аднак уваскрасенне Хрыста з’яўляецца фактам. І мне здаецца невыпадковым, што ў гаміліях падчас велікодных дзён 2013 года Папа Францішак падкрэсліў гістарычную праўдзівасць уваскрасення Хрыста як неабходную ўмову для таго, каб вера не зрабілася павярхоўнай! Сёння, на жаль, каштоўнасць і разуменне аб’ектыўнага характару Эўхарыстычнай прысутнасці размываюцца, пра што сведчыць шырокае распаўсюджанне літургічнага суб’ектывізму ў цэлебрацыях, якім адзначаюцца не толькі пасвячаныя служыцелі, але і свецкія вернікі. Нам трэба зноў адкрыць і навучыцца сапраўднаму і глыбокаму адчуванню літургіі. Для многіх літургія перастала быць opus Dei, ініцыятывай Бога, і зрабілася людской крэатыўнасцю і фабрыкацыяй [2].

Таму нам трэба праз сузіранне Хрыста ў Яго чалавечнасці як таго, у кім “цялесна жыве ўся паўната боскасці” (пар. Клс 2:9), выдаляць усе “некаталіцкія” думкі з нашага Касцёла, змагацца з любой сентыментальнасцю і суб’ектывізмам, зноў праз навуку і малітву адкрываць для сябе багацце аб’ектыўнасці памерлага і ўваскрослага Хрыста, выхоўваць у Божым людзе жывую, актыўную веру і весці іх да поўнай і дасканалай вернасці Езусу Хрысту.

У такім спосабе мыслення ў духоўных і літургічных справах Езуса часам бачаць больш як брата, а не нашага Пана. Нашыя паводзіны перад Ім больш не кіруюцца пашанаю. Яго вялікасць, веліч Яго боскасці і ззянне Яго святасці больш не выклікаюць у нас трымцення, пакланення і ўшанавання. Вядома, Езус упоўні з’яўляецца чалавекам, і з увагі на Яго людскую прыроду будзе цалкам правільна сказаць, што Ён з’яўляецца маім братам. Часам у прыватнай малітве і прыватнай пабожнасці погляд на Езуса з перспектывы братэрства і супольнай людской прыроды можа быць вельмі карысным. Але толькі такога падыходу недастаткова. Езус — гэта больш, чым мой брат. Святы апостал Тамаш вызнаў, што гэта “Пан мой і Бог мой” (Ян 20:28). Гэта Сын Божы, Які прыняў цела дзеля збаўлення свету. Ён — другая Асоба Найсвяцейшай Тройцы: Айца, Сына і Духа Святога, непадзельнага адзінага Бога. Мы згадваем Яго словы: “Як паслаў Мяне Айцец, які жыве, а Я жыву прaз Айца, так і той, хто спажывае Мяне, будзе жыць праз Мяне” (Ян 6:57). І сам Езус праз Камунію Яго Цела і Крыві перадае нам свайго Духа.

Святы Эфрэм прыгожа піша: “Ён назваў хлеб сваім жывым целам, напоўніў яго сабою і сваім Духам… І той, хто есць яго з вераю, спажывае Агонь і Духа… Бярыце яго, спажывайце яго ўсе і спажывайце з ім Святога Духа. Бо гэта сапраўды маё цела, і хто есць яго, будзе жыць вечна” [3]. Касцёл просіць аб гэтым боскім дары, корані ўсялякага дару, у эўхарыстычнай эпіклезе св. Яна Хрызастома. І ў Рымскім Імшале цэлебрант упрошвае: “Дазволь, каб мы, узмоцненыя Целам і Крывёю Твайго Сына, напоўненыя Духам Яго Святым, сталі адным целам і адным духам у Хрысце” [4]. Такім чынам, з дарам свайго Цела і сваёй Крыві Хрыстус павялічвае ў нас дар свайго Духа, ужо вылітага на нас у хросце і дадзенага нам як “пячатка” ў сакрамэнце канфірмацыі. У Эўхарыстыі мы сапраўды прымаем усю Найсвяцейшую Тройцу.

Які ж цудоўны дар! Якая ж бязмежная любоў Бога да нас! Я добра разумею вокліч псальміста: “Няхай уся зямля баіцца Пана, няхай трымціць перад ім усё жывое на свеце” (Пс 32:8). “Перад абліччам Пана дрыжы, зямля, перад абліччам Бога Якуба” (Пс 113:7). На жаль, адсутнасць Бога ў нашым жыцці і ў нашых справах, секулярызацыя, адцягванне нашых розумаў зямнымі дабротамі прыводзяць да зацямнення сапраўднай веры і каталіцкага вучэння адносна велічнага сакрамэнту Эўхарыстыі, цэлебрацыя якога перажываецца як простае святочнае і братэрскае спатканне.

Нашмат больш можна сказаць пра асобу і прыроды Езуса Хрыста. Я падымаю гэтае пытанне, таму што, калі мы хочам зразумець святую літургію і калі мы хочам цэлебраваць абрады Касцёла верна, адпаведна і эфектыўна, нам трэба ясна сказаць аб тым, кім з’яўляецца той, хто знаходзіцца ў цэнтры гэтых абрадаў. Трэба таксама ясна сказаць, што святая літургія падобная на сапраўдную, асабістую і блізкую сустрэчу святога Тамаша з уваскрослым Хрыстом праз восем дзён пасля ўваскрасення: на сустрэчу з уваскрослым Хрыстом, цалкам чалавечым і цалкам боскім. Гэта сустрэча з Хрыстом, Які сапраўды жыве і сапраўды прысутнічае побач са мною, Які з’яўляецца маім братам, але Які таксама — а насамрэч пераважна — з’яўляецца маім Панам і маім Богам, маім Збаўцам, маім Стварыцелем і маім Адкупіцелем.

Іншымі словамі, хоць і абсалютна прымальна вывучаць пытанне асобы Езуса і яго прыродаў, і хоць часам у асабістай малітве і пабожных практыкаваннях можа быць карысна сузіраць адну ці другую з Яго прыродаў, у святой літургіі Касцёл пакланяецца ўсяму Хрысту. Мы не праслаўляем “Езуса гісторыі” альбо “Хрыста веры”. Мы сціпла вызнаем, што адзіны ўваскрослы Хрыстус з’яўляецца нашым Панам і Богам. Мы не дэміфалагізуем Яго ў тым сэнсе, што імкнемся выдаліць усё, што належыць да сферы веры: якою б ні была навуковая карысць такога падыходу, ён папросту непрымальны для малітвы Касцёла. Калі мы цэлебруем святую літургію, мы пакланяемся таму, хто стаў чалавекам дзеля нашага збаўлення, хто быў і ёсць упоўні чалавекам і ўпоўні Богам.

Евангеллі не падаюць нам шмат інфармацыі пра сумненні Тамаша пры яго сустрэчы з Хрыстом праз восем дзён пасля ўваскрасення. Мы можам толькі ўяўляць сабе і разважаць над тым, як гэты выключны досвед паўплываў на яго. Традыцыя вучыць нас, што святы Тамаш зрабіўся вялікім апосталам Індыі і памёр мучаніцкай смерцю за Хрыста. Мы таксама можам запытацца ў сябе, ці сёння у нашым жыцці і ў жыцці нашых сучаснікаў асаблівыя сустрэчы з уваскрослым Хрыстом у святой літургіі Касцёла з’яўляюцца настолькі ж эфектыўнымі. Калі мы адкажам сабе, што яны не прыносяць такога ж плёну, нам трэба запытацца ў сябе чаму. Вядома, літургія Касцёла выкарыстоўвае сакрамэнтальныя знакі, але ў іх і праз іх нашая асабістая сустрэча з уваскрослым Хрыстом не робіцца менш рэальнай. Можа, праблема ў нас, у нашым недахопе веры ў Езуса Хрыста?

Магчыма, часткова праблема заключаецца ў тым, што мы дэміфалагізавалі Хрыста ў нашых розумах, а таксама дэміфалагізавалі наш падыход да святой Літургіі? Калі падчас удзелу ў літургічнай цэлебрацыі я ўважаю, што я проста прысутнічаю на братэрскім сходзе ці вячэры, на якой я ўспамінаю майго брата, вялікага настаўніка і прарока з даўніх часоў, то тады мой падыход і маё разуменне будзе вельмі адрозным ад таго, калі б я разумеў, што я ўдзельнічаю ў ахвярным і адкупленчым пакланенні Усемагутнаму Богу, Богу, Які стаўся чалавекам дзеля нашага збаўлення, Езусу Хрысту, памерламу і ўваскросламу, Які ўключае і ўводзіць нас у Пасхальную Таямніцу, пераводзячы нас з сабою ад смерці да жыцця.

Ва ўсім сваім жыцці і працы, а таксама ў святой літургіі, Касцёл ніколі не можа спыніць сваё абвяшчэнне гэтай рэальнасці, выказанай у моцных словах прыгожага абраду благаслаўлення пасхальнай свечкі, які ўзбагаціў пасхальную вігілію рымскага абраду пасля 1951 года: Christus heri et hodie. Principium et Finis, Alpha et Omega. Ipsius sunt tempora et saecula. Ipsi gloria et imperium per universa aeternitatis saecula. Amen. (Хрыстус сёння і ўчора. Пачатак і канец, Альфа і Амега. Яму належыць час і вечнасць. Яму хвала і панаванне праз усе вякі вечныя. Амэн.) [5] Менавіта Яму мы і пакланяемся: вялікаму Першасвятару Новага Запавету (пар. Гбр 4:14), Які склікае разам сваю ecclesia, свой Касцёл. Менавіта Ён працягвае сёння сваю збаўчую працу на гэтым свеце ў кожнай літургічнай цэлебрацыі свайго Касцёла (пар. Sacrosanctum Concilium, 7).

Бог, у Якога мы верым, Якому мы пакланяемся і перад Якім становімся ў ціхай малітве, гэта Бог, Які стаўся чалавекам: Езус Хрыстус. Сапраўды, каб прынесці чалавеку сваё збаўчае вучэнне і паказаць яму любоў Бога, Хрыстус, дасканалы Бог і дасканалы чалавек, дзейнічаў як людскімі, так і боскімі спосабамі. Бог сыходзіць да чалавека, каб чалавек стаў Богам: “Deus homo factus est ut homo fieret Deus”, — кажа св. Ірынэй. Ён цалкам прымае нашую людскую прыроду, акрамя граху (Гбр 4:15). Так Бог зрабіў нас удзельнікамі Яго боскай прыроды (пар. 2 П 1:4). Хто ж не затрымціць ад здзіўлення і не ўпадзе на калені перад такім нечуваным прывілеем?

Бог любіць мяне сэрцам чалавека. Ён з пяшчотай глядзіць на мяне людскімі вачыма:

Любоў ад Бога, і кожны, хто любіць, народжаны ад Бога і ведае Бога. Хто не любіць, той не ведае Бога, таму што Бог ёсць любоў. Любоў Бога да нас адкрылася ў тым, што Бог паслаў у свет Сына свайго Адзінароднага, каб мы жылі праз Яго. У тым праявілася любоў, што не мы палюбілі Бога, а Ён сам палюбіў нас і паслаў Сына свайго як уміласціўленне за грахі нашыя. Калі Бог так палюбіў нас, дык і мы павінны любіць адзін аднаго (1 Ян 4:7-11). Езус Хрыстус — гэта Бог сярод нас. Ён з’яўляецца нашым Панам і нашым Богам. Ён з’яўляецца прысутнасцю ўсёй Тройцы. Бо ў Ім цялесна жыве ўся паўната боскасці (Клс 2:9). У сваім прабітым сэрцы Ён носіць глыбокае жаданне асабістай сустрэчы і блізкіх адносінаў з кожным з нас.

Б. Як мы сустракаемся з Езусам Хрыстом?

Паказаўшы, што мы пакланяемся адзінаму і непадзельнаму Езусу Хрысту, нашаму Пану і Богу, запытаемся цяпер, як менавіта мы і як мужчыны і жанчыны кожнага ўзросту сустракаюцца з Ім. Вядома, як Бог, наш Пан Езус Хрыстус здольны адкрывацца асобным людзям надзвычайнымі спосабамі, пра што часам сведчаць жыцці святых. Але які звычайны спосаб сустрэчы з Тым, хто прынёс сябе ў ахвяру любові дзеля нашага збаўлення?

На гэтае пытанне можна адказаць адным словам: мы сустракаемся з Ім эклезіяльна. Мы ўваходзім у адносіны з Хрыстом праз адзіны сапраўдны Каталіцкі Касцёл, які Ён заснаваў менавіта дзеля гэтай мэты. Кажучы словамі Папы Бенедыкта XVI, “менавіта ў Касцёле мы адкрываем для сябе Хрыста і пазнаем Яго як жывую асобу. Касцёл — гэта “Яго Цела” (Агульная аўдыенцыя “Эклезіяльная прырода літургічнай малітвы”, 3 кастрычніка 2012 года).

Таму звычайна мы сустракаем Езуса Хрыста не як індывідуальныя асобы. Хутчэй мы ўваходзім у адносіны з Ім у Касцёле і праз Касцёл. Цалкам магчыма, што наш першы кантакт з Ім адбудзецца дзякуючы сведчанню і місіі хрысціянаў, але нават тады такія хрысціяне — гэта не проста асобы самі па сабе, бо яны з’яўляюцца часткай Хрыстовага Цела, і досвед, які я атрымліваю ад іх, гэта не проста людская сустрэча: тут прысутнічае Хрыстус, які заклікае мяне і запрашае мяне зрабіцца часткай Касцёла праз ласку хросту і праз ласку асаблівага паклікання, якая жыве і працуе ў хрысціяніну альбо хрысціянцы, з якімі я меў сустрэчу.

Сёння пра гэтую рэальнасць часта забываюцца альбо ўвогуле адмаўляюць яе. Мы чуем, як людзі кажуць, што яны вельмі шчаслівыя мець асабістыя адносіны з Езусам, але яны не хочуць мець нічога супольнага з Касцёлам. Асабістыя адносіны з Езусам — гэта добры пачатак, але гэтага недастаткова! Зярнятка, якое спіць альбо якое толькі пачынае прарастаць, але не вырастае да спеласці, не прыносіць плёну. Зярнятку веры для росту патрэбная глеба і ежа, якую яно знаходзіць у жыцці Касцёла. Возьмем такі прыклад: пасля спаткання з Езусам падчас паваротнага здарэння ў сваім жыцці Павел быў адразу даручаны Касцёлу Дамаска дзеля яго поўнага нараджэння і ўзросту веры: “Устань і ідзі ў горад, — кажа Пан Езус, — там скажуць табе, што ты павінен зрабіць” (Дз 9:6). І Ананія, які, магчыма, узначальваў Касцёл Дамаска, сказаў яму:

“Саўле, Пан Езус, які з’явіўся табе на дарозе, якою ты ішоў, паслаў мяне, каб ты зноў мог бачыць і напоўніўся Духам Святым”. І адразу нібы луска спала з вачэй ягоных, і стаў бачыць, падняўся і быў ахрышчаны (Дз 9:17-18).

Няможна быць хрысціянінам, не з’яўляючыся часткай Хрыстовага Цела — Касцёла. Без сакрамэнтаў Касцёла хрысціянскае жыццё падобнае да зерня, якое ўпала на скалу і, узышоўшы, засохла, бо не мела вільгаці (пар. Лк 8:6).

Я надта добра ведаю, што памылкі і грахі некаторых членаў Касцёла, між імі, на жаль, некаторых святароў і біскупаў, пужаюць некаторых людзей і адварочваюць іх ад Касцёла. Нам трэба не перастаючы прымаць на сябе пакуту і пост за гэтых людзей, а таксама даследваць уласнае сумленне, каб мы ніколі не завінаваціліся такімі цяжкімі грахамі і не цярпелі іх у тых, за каго мы адказныя. Але нават нягледзячы на найгоршых грэшнікаў і найцяжэйшыя скандалы з Божай воляй згаджаецца, як пастанавіў Другі Ватыканскі сабор, што “ўсе павінны навярнуцца i праз хрост злучыцца з Ім і Касцёлам, які з’яўляецца Ягоным целам” і што “місійная дзейнасць як сёння, так і заўсёды цалкам захоўвае сваю моц i неабходнасць” (Дэкрэт Ad Gentes, 7, 7 снежня 1965 года). Калі мы ставім перашкоды на гэтым шляху, то ад іх трэба пазбавіцца.

Бо першапачатковая сустрэча з Езусам Хрыстом, першы позірк на Яго альбо выключна індывідуальныя адносіны з Ім павінны ажыўляцца і ўваходзіць у поўню хрысціянскага жыцця ў межах жыцця і місіі Хрыстовага Цела — Касцёла. Мне патрэбны Касцёл, каб ён прывёў мяне да прысутнасці цэльнага Хрыста, дзе я змагу сустрэць Яго любячы позірк тварам у твар не як асоба, якой, магчыма, падабаецца Езус альбо некаторыя з Яго настаўленняў, а як асоба, якая цалкам належыць Яму пасярод цудоўнай кампаніі і сяброўства ўсіх, хто належыць Яму, як прысутных, так і адсутных, як жывых, так і ўжо памерлых у Хрысце цягам стагоддзяў. Святы Павел кажа карынцянам: “Як цела адно, але мае многа членаў, якія, хоць іх шмат, складаюць адно цела, так і Хрыстус. Бо ўсе мы ў адным Духу ахрышчаныя ў адно цела: ці то юдэі, ці то грэкі, ці то нявольнікі, ці то свабодныя, і ўсе напоўненыя адным Духам” (1 Кар 12:12-13).

Такім чынам, маё хрысціянскае жыццё і маё святарскае служэнне — як члена поўнай і бесперашкоднай еднасці з Хрыстовым Целам, Касцёлам, — можа расці і квітнець. Як чалавек, створаны на вобраз і падабенства Бога (пар. Зых 1:26), я займаю сваё месца ў вызначаным Богам месцы на Ягоным боскім сходзе. Я больш не адзін. Так рэалізуецца пажаданне, выказанае ў малітве святога Аўгустына: “Ты стварыў нас для сябе, о Пане, і нашыя сэрцы не знойдуць супакою, пакуль не супакояцца ў Табе”. Я не толькі сустрэў Хрыста, але як член ecclesia я магу радавацца гэтым працяглым і жыццядайным адносінам з Ім, якімі з’яўляецца хрысціянскае жыццё. І, у сваю чаргу, за плён, які народзіць маё хрысціянскае жыццё, я спадзяюся атрымаць пахвалу Гаспадара з прыпавесці пра таленты (пар. Мц 25:14-30): “Добра, слуга добры і верны”.

В. Хто такі хрысціянін?

Значыцца, хрысціянін — гэта асоба, якая знаходзіцца ў эклезіяльных адносінах з Езусам Хрыстом. Людзі могуць трымацца хрысціянскіх ідэалаў і філасофіі, яны могуць паважаць некаторую частку хрысціянскага вучэння альбо нават усё вучэнне і старацца жыць паводле яго. Многія мужчыны і жанчыны добрай волі ва ўсім свеце робяць гэта. Але калі асоба не жыве ў эклезіяльных адносінах з Езусам Хрыстом, калі яна не з’яўляецца членам Адзінага Каталіцкага Касцёла, які Ён заснаваў, яна губляе фундаментальную частку сутнасці хрысціянства, важную частку быцця хрысціянінам. Не хапае менавіта гэтых жыццядайных і амаль анталагічных адносінаў з містычным Целам Хрыста, з Касцёлам, і адпаведна з самім уваскрослым Хрыстом, Які жыве ў сваім Касцёле і дае жыццё ўсім яго членам праз сакрамэнты.

Што такое гэтыя “эклезіяльныя адносіны”? Нам не трэба хадзіць далёка па пераканаўчае і сапраўды прыгожае тлумачэнне, бо мы знаходзім яго ў трактаце з IV стагоддзя De mysteriis самога святога Амброзія. У ім гэты вялікі Айцец і доктар Касцёла, у горадзе якога мы маем гонар сустракацца, імкнецца “растлумачыць значэнне сакрамэнтаў” (І:2) [6], заклікаючы сваіх неафітаў:

“Адкрыйце, адкрыйце свае вушы, удыхніце прыемны пах вечнага жыцця, якім падзьмула на вас ласка сакрамэнтаў; гэта тое, што мы паказалі вам, калі, цэлебруючы таямніцу адкрыцця, мы сказалі “Эффата”, гэта значыць “адкрыйся”, каб усе, хто меў намер увайсці ў ласку, ведалі пра тое, што ў іх спытаюцца, і памяталі пра тое, што ім трэба будзе адказаць” [7].

“Пасля гэтага для цябе адчынілася Святое Святых, і ты ўвайшоў у святыню адраджэння. Згадай пра тое, што ў цябе пыталіся, загадай тое, што ты адказваў. Ты выракся шатана і спраў ягоных, ты выракся пажадлівасці свету і задавальненняў. Тваё слова знаходзіцца не ў магіле мёртвых, а ў кнізе жывых” [8].

“Ты бачыў там дыякана, ты бачыў святара, ты бачыў першасвятара [біскупа]. Падумай не пра іх знешні выгляд, а пра ласку іх служэння…” [9]

“Такім чынам, ты ўвайшоў, каб тварам у твар біцца са сваім ворагам, якога табе след выракацца. Ты кіруешся на ўсход, бо той, хто выракаецца шатана, звяртаецца да Хрыста і глядзіць проста на Яго” [10].

Што такое гэты паварот на ўсход і погляд на Хрыста тварам у твар? Гэта і ёсць тое жыццё, у якое быў уведзены новы член Касцёла. Гэта эклезіяльнае пакланенне Хрысту, нашаму Пану і Богу: святая літургія. Становячыся разам са сваімі братамі і сёстрамі ў малітоўнай паставе і прымаючы супольную і глыбокую па сваім значэнні фізічную паставу цела (тварам на ўсход), неафіт займае сваё месца на малітве як хрысціянін, як член ecclesia. Пасля хросту хрысціяніна уводзяць у асабістыя і блізкія адносіны з Езусам, і ён глядзіць на Езуса тварам у твар разам з супольнасцю, якая моліцца пад кіраўніцтвам біскупа, якому дапамагаюць у ягонай літургічнай функцыі святар і дыякан. І ўсе пры падтрымцы Святога Духа моляцца тварам на ўсход, тварам да Хрыста, Які перамог зло і шатана. Паводле святога Амброзія, хрысціянінам з’яўляецца той, хто выракся шатана і сапсаванасці гэтага свету і павярнуўся да Хрыста, на Якога глядзіць тварам у твар. Хрысціянін сузірае жыццё Хрыста, і сам Хрыстус асвятляе яго, каб абагавіць яго існаванне.

Я шмат разоў казаў пра важнасць вяртання да гэтай скіраванасці, да погляду на ўсход у цэлебрацыі літургіі, і я трымаюся таго, што я казаў пра гэта пры іншых нагодах. Цяпер я проста заўважу, што ў гэтых словах святога Амброзія мы бачым яшчэ крыху больш моцы, прыгажосці і самой мэты скіраванасці на ўсход, а па сутнасці на Хрыста, пры цэлебрацыі літургіі.

Святы Амброзій выказвае сапраўднае значэнне гэтай арыентацыі ў накірунку ўсходу: гэта больш, чым геаграфічная арыентацыя, бо яна падкрэслівае тое, што хрысціяне павінны скіраваць сваё жыццё да Хрыста, пастаянна сузіраючы Яго тварам у твар, каб Ён перамяніў нашае жыццё. І менавіта таму Касцёл у літургіі таксама звяртаецца да свайго Пана, ён глядзіць на Пана тварам у твар, прадчуваючы сузіранне, якое цалкам рэалізуецца ў благаслаўлёным бачанні Бога (visio beatifica).

Трэба ясна сказаць — і мы павінны разумець гэта, — што неафіта ўводзяць у літургічнае пакланенне Хрысту. Ён альбо яна фізічна і духоўна займае сваё месца ў літургічным сходзе. Святы Амброзій кажа пра дыякана, святара, біскупа і ў наступных раздзелах гэтага трактата тлумачыць духоўныя рэаліі, схаваныя за шматлікімі словамі, цырымоніямі і іншымі сімваламі, якія выкарыстоўваюцца ў літургіі Касцёла. Абрады, словы і іншыя створаныя “рэчы”, якія складаюць літургію, самі напоўнены боскай мэтай: гэта тое, што мы называем сакрамэнталіямі. Менавіта гэтаму прынцыпу, прынцыпу сакрамэнтальнасці хрысціянскай малітвы, вучыў святы Амброзій сваю паству і вучыць нас сёння ў сваёй працы De mysteriis.

Такім чынам, хрысціянінам з’яўляецца той, хто займае сваё законнае месца, нават фізічна, у літургічным сходзе ecclesia і хто п’е з гэтай крыніцы ласкі і навучання, неабходнай для хрысціянскага жыцця. Хрысціянін — гэта той, хто пачынае пранікаць у глыбокія таямніцы, якія перадае святая літургія, і яшчэ больш жыць імі. Таму ўдзел у святой літургіі з’яўляецца неабходным для таго, каб быць хрысціянінам. Іншымі словамі, адказваючы на пытанне “хто такі хрысціянін?”, мы можам сказаць: хрысціянін — гэта той, хто быў абмыты Касцёлам у хросце і хто ўсё больш і больш чэрпае з унікальнай крыніцы і вяршыні жыцця Касцёла і яго місіі — са святой літургіі.

Нам варта абдумаць гэтую рэальнасць. Толькі тады я жыву сапраўдным хрысціянскім жыццём, калі я жыву літургічным жыццём Касцёла. Касцёл сам устанавіў мінімальны ўзровень літургічнага ўдзелу, каб упэўніцца, што я выконваю гэта: як разумная маці, ён патрабуе нашай прысутнасці на святой Імшы кожную нядзелю і ў абавязковыя святы, споведзі прынамсі раз у год і годнага прыняцця святой Камуніі кожны велікодны перыяд (пар. Катэхізіс Каталіцкага Касцёла, 2042). Але гэта толькі мінімум, які гарантуе, што жыццё Хрыста ў нас не загіне! Калі мы хочам жыць у Хрысце, калі мы хочам чэрпаць з Хрыста і прыносіць плён, які будзе трываць (пар. Ян 15:16), то мы павінны жыць літургічным жыццём Касцёла не на мінімальным узроўні, але настолькі поўна, наколькі гэта дазваляе нам нашая жыццёвая сітуацыя. Бо ў святой літургіі, як навучае святы Амброзій у ІХ раздзеле De mysteriis, “Хрыстус… корміць свой Касцёл гэтымі сакрамэнтамі, праз якія ўмацоўваецца істота душы” [11]. Сапраўды, дадае ён, у сакрамэнтах мы фізічна дакранаемся і насамрэч спасцігаем самога Хрыста: “Пане Езу, Ты адкрываешся мне не ў загадках, як у люстэрку, а тварам у твар: у Тваіх сакрамэнтах я магу спасцігнуць Цябе” [12].

Сапраўды, наш Пан Езус Хрыстус корміць свой Касцёл на працягу ўсяго літургічнага жыцця, бо, як навучае Другі Ватыканскі сабор — у поўнай згодзе са спрадвечным магістэрыем Касцёла, — святая літургія з’яўляецца месцам, дзе сёння Хрыстус дзейнічае ў Касцёле. Канстытуцыя пра святую літургію кажа:

Сваёй сілай Ён так прысутнічае ў сакрамэнтах, што калі нехта ўдзяляе хрост, то хрысціць сам Хрыстус (Пар. S. AUGUSTINUS, In Ioannis Evangelium Tractatus VI, cap. I, n. 7: PL 35, 1428). Ён прысутнічае ў сваім слове, бо калі ў Касцёле чытаюць Святое Пісанне, гаворыць Ён сам. Нарэшце, прысутнічае тады, калі Касцёл моліцца і спявае псальмы, бо Ён сам абяцаў: “Дзе двое ці трое сабраліся ў імя Маё, там Я ёсць сярод іх” (Мц 18:20).

Сапраўды, у такой вялікай справе, дзякуючы якой Бог атрымлівае дасканалае праслаўленне, а людзі асвячэнне, Хрыстус заўсёды далучае да сябе Касцёл, сваю ўмілаваную абранніцу, якая заклікае свайго Пана і праз Яго аддае культ спрадвечнаму Айцу.

Таму Літургія справядліва лічыцца выкананнем святарскага абавязку Хрыста; у ёй праз бачныя знакі выражаецца і ўласцівым кожнаму знаку спосабам ажыццяўляецца асвячэнне чалавека, а Містычнае цела Езуса Хрыста, г. зн. Галава і яго члены, выконвае цэласны публічны культ (Sacrosanctum Concilium, 7).

Дагматычная канстытуцыя пра Касцёл Lumen Gentium красамоўна кажа пра ўнутраную эклезіяльную, сакрамэнтальную і літургічную прыроду хрысціяніна:

Вернікі, далучаныя праз хрост да Касцёла і пазначаныя незнішчальнай пячаткай, прызначаны да ўдзелу ў кульце хрысціянскай рэлігіі і, адроджаныя як дзеці Божыя, абавязаны вызнаваць перад людзьмі веру, якую атрымалі ад Бога праз пасрэдніцтва Касцёла. Праз сакрамэнт канфірмацыі яны яшчэ цясней звязваюцца з Касцёлам, атрымліваюць асаблівую моц Духа Святога і такім чынам яшчэ больш абавязваюцца як праўдзівыя сведкі Хрыста пашыраць веру словам і справай, а таксама абараняць яе. Прымаючы ўдзел у эўхарыстычнай Ахвяры, крыніцы і вяршыні ўсяго хрысціянскага жыцця, яны прыносяць Б1огу боскую Ахвяру, а разам з ёй і саміх сябе. Такім чынам праз прынясенне ахвяры і св. Камунію ўсе належна ўдзельнічаюць у літургічным дзеянні, не аднолькава, але як уласціва кожнаму. Умацаваныя Целам Хрыста ў св. Камуніі, яны выразна выяўляюць еднасць Божага народу, адпаведным знакам і цудоўнай прычынай якога з’яўляецца гэты найвялікшы сакрамэнт (Lumen Gentium, 11).

Таму не можа існаваць адасобленых альбо нелітургічных хрысціянаў. Хрысціянін, які не моліцца і не ўдзельнічае ў нядзельнай святой літургіі, падобны да хадзячага мерцвяка. Ён жыве, але ягоная душа нібы мёртвая. Кожны хрысціянін праз сам свой хрост з’яўляецца літургічнай істотай, у малітве Касцёла паглядае на Хрыста “тварам у твар” і ўсё больш шчодра п’е з крыніцаў ласкі, якія адкрывае святая літургія, а таксама знаходзіць у ёй эфектыўныя сродкі для любых сваіх просьбаў і падзякі, якія сустракаюцца ў хрысціянскім жыцці.

Цяпер, спадзяюся, мы больш ясна бачым, чаму “Касцёл стаіць і падае з літургіяй”, чаму “сапраўдная цэлебрацыя святой Літургіі з’яўляецца цэнтрам любой адновы ў Касцёле”. У святле гэтых разважанняў я хацеў бы паразважаць над некаторымі наступствамі нашых хрысталагічных і эклезіялагічных рэфлексій наконт літургічнага жыцця Касцёла.

Г. Некаторыя літургічныя наступствы

Падчас агульнай аўдыенцыі 3 кастрычніка 2012 года Папа Бенедыкт XVI разважаў над эклезіяльнай прыродай літургічнай малітвы. У сваіх разважаннях, якія я вельмі рэкамендую для глыбейшага вывучэння, ён кажа:

Нам трэба памятаць пра логіку Уцелаўлення Бога і прымаць яе: Ён зрабіўся блізкім, прысутным, увайшоў у гісторыю і ў людскую натуру, становячыся адным з нас. І гэтая прысутнасць працягваецца ў Касцёле, Ягоным Целе. Таму літургія — гэта не ўспамін мінулых падзеяў, а жывая прысутнасць Пасхальнай Таямніцы Хрыста, Які пранікае і яднае часы і прастору. Калі б у [літургічнай] цэлебрацыі не праяўлялася цэнтральнае месца Хрыста, мы не мелі б хрысціянскай літургіі, якая цалкам залежыць ад Пана і падтрымліваецца Яго творчай прысутнасцю. Бог дзейнічае праз Хрыста, і мы таксама можам дзейнічаць толькі праз Яго і ў Ім. З кожным днём павінна расці перакананне, што літургія — гэта не нашая і не мая “справа”, але дзеянне Бога ў нас і з намі.

Таму літургія — гэта не асоба (святар альбо вернік) і не група, якая цэлебруе літургію, але літургія — гэта найперш дзеянне Бога праз Касцёл, які мае сваю гісторыю, сваю багатую традыцыю і сваю творчасць. Гэтая універсальнасць і фундаментальная адкрытасць, характэрная для ўсёй літургіі, з’яўляецца адной з прычынаў, чаму яе не можа ствараць альбо змяняць асобная супольнасць ці эксперты і чаму літургія павінна згаджацца з формамі паўсюднага Касцёла.

Гэта фундаментальная рэч. Там, дзе літургія зрабілася простым святкаваннем людскога ці хоць бы хрысціянскага сяброўства, яе трэба ўзняць, узвысіць да Божага трону і ўдасканаліць, каб яна сталася пакланеннем Усемагутнаму Богу ў еднасці з Хрыстом і з усім Касцёлам ахрышчаных. Я не змагу пералічыць шматлікія наступствы гэтай прапановы для нашай сённяшняй літургічнай практыкі, але я заклікаю кожнага прааналізаваць сваё сумленне ў гэтай справе. Ці з’яўляюцца нашыя літургічныя цэлебрацыі сапраўды вернымі формам, якія маюць месца ў паўсюдным Касцёле? Калі не, то мы павінны выправіць усе памылковыя практыкі, якія маюць месца. Сам Езус Хрыстус патрабуе гэтага ад нас.

Мы маглі б паразважаць над многімі наступствамі, але я прапаную тры канкрэтныя рэчы ў святле нашых хрысталагічных і эклезіялагічных рэфлексій адносна сённяшняга літургічнага жыцця Касцёла.

Першая рэч заключаецца ў тым, што нам неабходна прызнаць сур’ёзны і бягучы скандал у Касцёле нашых дзён, калі так шмат нашых ахрышчаных братоў і сясцёр адсутнічаюць на святой літургіі. Многія каталікі не наведваюць касцёлы, не ўдзельнічаюць у святой Імшы і не прысутнічаюць на ёй. Гэтае вялікае зло ставіць пад пагрозу іх духоўнае жыццё і вечнае збаўленне. Скандальная адсутнасць нашых ахрышчаных братоў ці сясцёр у сходзе Касцёла прымушае кожнага з нас прымяніць братэрскае настаўленне ў любові. Ужо каля 67 года н. э. аўтар Паслання да Габрэяў моцна страсянуў невялікую колькасць хрысціянаў, якія зрабіліся абыякавымі, і заклікаў іх не пакідаць рэлігійнай практыкі: “Будзем непахісна трымацца вызнання надзеі, — піша ён, — бо верны той, хто абяцаў. І будзем зважаць адзін на аднаго, каб заахвочваць да любові і добрых учынкаў. І не пакідайма нашага сходу, як стала звычаем некаторых, але будзем заахвочваць адзін аднаго; і тым больш, чым больш бачыце, як набліжаецца гэты дзень” (Гбр 10:23-25). Гэты заклік прымяняльны і да нашых часоў.

У той час, калі на свеце так шмат ахрышчаных — а ў некаторых краінах нават большасць ахрышчаных — знаходзіцца ў такой сітуацыі, мы змушаныя зноў паўтарыць айцоўскі вокліч, які паўстаў у сэрцы св. Яна Паўла ІІ: “Вярніцеся дадому!” Ягоны заклік, які ён зрабіў больш за трыццаць гадоў таму, мае яшчэ большую актуальнасць сёння:

Усім тым, хто сышоў са свайго духоўнага дому, я жадаю сказаць: вярніцеся! Касцёл распасцірае перад вамі свае рукі, Касцёл любіць вас! У сваёй энцыкліцы Dives in Misericordia я ўжо напісаў, што “Касцёл нашых часоў… павінен больш канкрэтна і глыбока ўсвядоміць патрэбу сведчыць пра Божую міласэрнасць ва ўсёй сваёй місіі, згодна з Традыцыяй, згодна са Старым і Новым Запаветам, а перадусім у згодзе з наследаваннем Езуса Хрыста і яго апосталаў”. У сакрамэнце споведзі альбо паяднання вы зможаце цудоўным чынам спазнаць бязмежную міласэрнасць Бога ў Хрысце. Таму я кажу: не бойцеся! Вярніцеся дадому! Супольнасць веры, у якой вы паўторна нарадзіліся і ў якой часткова былі выхаваныя, заклікае вас прыняць Божую міласэрнасць. Яна заклікае вас зноў заняць сваё месца пасярод Божага люду, месца, якое можаце заняць толькі вы. Гэтае запрашэнне прыходзіць да вас ад Хрыста. Сказаць “так” азначае адкрыць сваё сэрца на гэтую любоў (Гамілія, Сіднэй, Аўстралія, 26 лістапада 1986 года).

Вядома, калі мы запрашаем людзей дадому, мы павінны ўпэўніцца, што дом, да якога яны вернуцца, знаходзіцца ў добрым стане, што святая літургія ў гэтым доме менавіта такая, якой яе хоча бачыць Касцёл. У мінулым годзе я казаў пра тое, як мы можам больш верна ўвесці ў дзеянне Sacrosanctum Concilium, Канстытуцыю Другога Ватыканскага сабору пра святую літургію. Няма сэнсу паўтараць тут тое, што я ўжо казаў, але я думаю, што дасягненне гэтай мэты будзе заставацца далёкім, пакуль мы будзем павярхоўнымі і вельмі гарызантальнымі ў нашых адносінах з Богам.

Аднак я хачу заўважыць, што гэтая Канстытуцыя, як і ўся рэформа Сабору, не супярэчыць таму, што Касцёл цэлебраваў да Сабору. Вось чаму ў некаторых выпадках я засяроджваўся на тым, што мы разумеем пад выразам “рэформа рэформы”. Гэты выраз азначае, што звычайная і надзвычайная формы аднаго і таго ж рымскага абраду могуць узаемна ўзбагачаць адна адну. Я ўпэўнены, што было б карысна не адкладаючы правесці сур’ёзнае даследаванне магчымага ўзаемнага ўзбагачэння гэтых дзвюх формаў.

На жаль, у некаторых колах пачалі казаць пра “літургію Ватыкану ІІ” як пра штосьці сканструяванае згодна з новай эклезіялогіяй, якая з’яўляецца адасобленай і падкрэслена адрознай ад “старой” эклезіялогіі і літургічнага жыцця Касцёла да Другога Ватыканскага сабору. Нельга дапусціць, каб гэтае супрацьстаянне “старога” і “новага” працягвалася! Літургію Касцёла, як казаў Папа Бенедыкт, “не можа ствараць альбо змяняць асобная супольнасць ці эксперты”, але “літургія павінна згаджацца з формамі паўсюднага Касцёла”. Літургія не складаецца нанова кожны раз, калі адбываецца развіццё эклезіялогіі. Касцёл да Сабору і пасля Сабору — гэта не дзве розныя сутнасці. Сабор жадаў не разрыву, а развіцця і ўзбагачэння, і гэта становіцца відавочным, калі мы шчыра вывучаем гісторыю Касцёла, дзе вызнаваная вера і яе цэлебрацыя заўсёды захоўваюць неразрыўнасць і ніколі не адрываюцца ад мінулага.

Любы разрыў давёў бы нас да супрацьлегласці і поўнай супярэчнасці думцы Айцоў Сабору, а асабліва св. Яна ХХІІІ, які ў сваёй прамове на адкрыццё Другога Ватыканскага сабору ясна заявіў:

Для экуменічнага сабору вельмі важна, каб святы дэпазіт хрысціянскага вучэння захоўваўся і перадаваўся больш эфектыўным шляхам… ХХІ Экуменічны сабор… жадае ў цэласнасці, без памяншэння ці змены перадаць каталіцкае вучэнне, якое нягледзячы на цяжкасці і супраціў стала нібы агульнай спадчынай чалавецтва. Вядома, гэтая спадчына прыцягвае не кожнага, але яна прапануецца ўсім людзям добрай волі як багаты скарб, які знаходзіцца ў іх распараджэнні…

Сёння нам патрэбная прыхільнасць кожнага ў абноўленай любові, у супакоі і шчырасці гэтаму хрысціянскаму вучэнню ў ягонай паўнаце, перададзенаму ў дакладных тэрмінах і ідэях, чым асабліва слаўныя Трыдэнцкі сабор і Першы Ватыканскі сабор. Неабходна, каб у адказ на моцнае жаданне ўсіх тых, хто шчыра прывязаны да ўсяго хрысціянскага, каталіцкага і апостальскага, гэтае вучэнне рабілася больш шырока і глыбока вядомым, каб душы больш поўна насычаліся ім і ім перамяняліся. Гэтае ПЭЎНАЕ І НЯЗМЕННАЕ ВУЧЭННЕ, якое трэба верна паважаць, павінна быць паглыблена і прадстаўлена такім спосабам, якога патрабуюць нашыя часы. Сапраўды, сам дэпазіт веры, або праўды, якія ўтрымліваюцца ў нашым вучэнні, гэта адна справа, а зусім іншае — гэта форма, у якой гэтыя праўды выкладаюцца, захоўваючы тое ж значэнне і той жа маштаб [13].

Думаць па-іншаму і змяняць вучэнне, альбо вынаходзіць іншую літургію азначае здраджваць Другому Ватыканскаму сабору і адводзіць вернікаў ад Хрыста, ад непахіснага Каменя і крыніцы жывой вады.

Дарагія сябры, той факт, што шматлікія вучні Езуса, мужчыны і жанчыны ва ўсім свеце, перасталі займаць сваё месца ў касцёльным сходзе, у сэрцы цэлебрацыі святой літургіі, патрабуе крытычнага погляду на тое, як Касцёл разумее сваю місію ў дваццаць першым стагоддзі! Мы павінны рабіць усё, як ad extra, так і ad intra, каб вылечыць гэтую рану.

Калі хрысціяне не прыходзяць на Эўхарыстычную літургію, таму што яна зрабілася банальнай, секулярызаванай і перамянілася ў спектакль і ў чыста людское святкаванне, у якім няма месца для Бога, то як яны сустрэнуць Уваскрослага? Калі хрысціяне не ўдзельнічаюць у нядзельнай Эўхарыстычнай літургіі, як яны сустрэнуцца з Уваскрослым Панам? Як змогуць яны карміцца Яго Словам і Нябесным Хлебам і сустрэць жывога Езуса ў Яго Касцёле? Калі многія хрысціяне прапускаюць нядзельную сустрэчу з Уваскрослым Панам і не адзначаюць са сваімі братамі і сёстрамі ў веры Яго таямніцу смерці і ўваскрасення, не сузіраючы Яго святое аблічча і не пакланяючыся Яму, то як Уваскрослы Езус будзе дзейнічаць у Касцёле і ў свеце? Калі мы пакідаем літургічны сход з-за рэлігійнай абыякавасці ці практычнага атэізму, то як Уваскрослы Пан дасць нам свае Цела і Кроў, каб абнавіць і вылечыць нашую хрысціянскую прыроду?

Нядзеля, дзень Уваскрослага Пана, з’яўляецца “штотыднёвай Пасхай” для Касцёла, часам, калі хрысціянская супольнасць сустракаецца і пазнае Пана, прысутнага ў Слове і ў Эўхарыстыі. Нядзеля ўзмацняе надзею на ўваскрасенне і агучвае свету вокліч радасці супольнасці апосталаў: “Пан сапраўды ўваскрос” (Лк 24:34). Я хацеў бы падкрэсліць адзін, на маю думку, важны факт: першае аб’яўленне Езуса Марыі Магдалене было неабходнае найперш затым, каб пацвердзіць тое, што прадказваў Езус, і тое, што “два мужы ў бліскучым адзенні” хацелі нагадаць жанчынам велікодным ранкам: “Чаму вы шукаеце жывога сярод мёртвых? Яго тут няма; Ён уваскрос. Успомніце, як Ён сказаў вам, калі быў яшчэ ў Галілеі, што Сын Чалавечы павінен быць выдадзены ў рукі грэшнікаў і ўкрыжаваны, але на трэці дзень уваскрэсне”. І ўзгадалі яны словы Ягоныя” (Лк 24:5-8).

Сапраўды, часта Езус аб’яўляецца вучням у кантэксце, які нагадвае Эўхарыстычную літургію. Паглядзіце на раздзел 24 Евангелля ад св. Лукі: эпізод пра Эмаус. Каментуючы прарокаў, Уваскрослы Езус тлумачыць ім пра Месію. Гэта найлепшае lectio divina! Хрыстус каментуе Хрыста; Хрыстус тлумачыць Хрыста. Хрыстус тлумачыць сябе праз Біблію! Калі яны наблізіліся да месца, куды ішлі, Яму прыйшоў час пакінуць іх. Аднак штосьці ў сэрцы гэтых людзей не жадала расстання. Яны кажуць Яму: “Застанься з намі, бо ўжо вечарэе, і дзень мінае” (Лк 24:29). Невядомы Падарожнік слухаецца іх. Усе трое знаходзяцца ў жытле, дзе адбываецца пасілак. Затым адбываецца нешта незвычайнае, і святы Лука выкарыстоўвае словы, адпаведныя для Эўхарыстычнай літургіі: Езус “узяў хлеб, благаславіў, паламаў і даў ім” (Лк 24:30). Гэта фактычна і ёсць Эўхарыстыя, сакрамэнт велікоднай таямніцы Хрыста; гэта вечар Вялікадня. І тады яны спазнаюць Яго: гэта Езус, па Якім яны тужылі, Ён сам тут, Ён жывы. Але заўважце — і гэта вельмі павучальна для нас, — што ў той час, калі яны пазналі Яго, яны адразу перасталі Яго бачыць. Іншымі словамі, Хрыстус стаў для нас нябачным, мы не можам убачыць Яго жывым і ўваскрослым нашымі вачыма, і мы не можам пазнаць Яго іншым спосабам, акрамя як праз веру ў Эўхарыстыю, якая цэлебруецца ў Касцёле.

Іншы прыклад: уваскрослы Хрыстус аб’явіўся сваім апосталам у трэці раз на беразе мора. Нават тут усё пачынаецца з пачутага Божага слова. Сказаў ім Езус: “Дзеці, ці маеце што з’есці?” Затым Ён дадае: “Закіньце сетку з правага боку чоўна, і знойдзеце”. Вучні падпарадкоўваюцца, і паслухмянасць слову Езуса прыносіць плён. Езус зноў кажа ім: “Хадзіце ж, снедайце”. У гэтых словах шмат моцы. Пазней св. Ян выкарыстоўвае словы з апісання Эўхарыстыі: “Езус падышоў, узяў хлеб і падаў ім, і таксама рыбу. Гэта ўжо трэці раз з’явіўся Езус вучням пасля свайго ўваскрасення” (Ян 21:1-14). Падобна і з’яўленні Пана вучням увечары таго ж дня, першага дня тыдня, у адсутнасць Тамаша, і ў наступную нядзелю, у прысутнасці Тамаша, мелі месца ў кантэксце Эўхарыстычнай літургіі.

Фактычна, у раннія стагоддзі Касцёла нядзеля была сінонімам Эўхарыстыі. Нядзеля была днём сходу, днём Касцёла, днём Эўхарыстыі, Dies Domini. “Менавіта таму на пастырскім узроўні трэба падкрэсліваць супольнасны аспект нядзельнай цэлебрацыі. Як я казаў у іншым месцы, сярод многіх справаў парафіі і на карысць парафіі “нішто не з’яўляецца настолькі неабходным і настолькі яднальным, як нядзельнае святкаванне дня Пана і Яго Эўхарыстыі” [14]. “Прычынны ўплыў Эўхарыстыі прысутнічае ў самых пачатках Касцёла. Евангелісты ўдакладняюць, што менавіта Дванаццаць — апосталы — сабраліся з Езусам на Апошняй Вячэры (пар. Мц 26:20; Мк 14:17; Лк 22:14)” [15].

Хрысціянін не можа жыць без нядзелі. Гэта засведчылі сорак дзевяць хрысціянскіх мучанікаў Абіціны, горада рымскай правінцыі Africa Proconsularis (сёння гэта Туніс, паўночны захад старажытнай Мембрэсы, горад Меджэз-эль-Баб). Насуперак загадам імператара Дыяклецыяна яны сустрэліся ў дзень Пана, каб цэлебраваць нядзельную Эўхарыстыю. Калі іх знайшлі, яны былі арыштаваныя і прыведзеныя ў суд. На пытанне праконсула пра сходы, якія праводзяцца ў ягоным доме і супярэчаць эдыкту імператара, мучанік Эмерыт адказаў станоўча, дадаўшы, што ён не забараняе іх, таму што “мы, хрысціяне, не можам жыць без нядзелі”. На лацінскай мове гэтыя словы гучаць больш моцна: “Sine dominico non possumus”. Што азначае “dominicum”? Гэты тэрмін адсылае да Dominus, да Езуса Хрыста, да ўваскрослага Kyrios. Ён — Пан жыцця і гісторыі, “першы і апошні, і жывы” (Ап 1:17-18). Адказ Эмерыта падкрэслівае вельмі цесную сувязь паміж Хрыстом Панам, Яго смерцю і ўваскрасеннем, хрысціянскай супольнасцю і Эўхарыстыяй, якая цэлебруецца ў Ягоны дзень. Гэтае багацце значэнняў паказвае, што нядзеля, “сакрамэнт Пасхі”, з’яўляецца днём, калі Уваскрослы Пан выяўляе свой бляск і славу, калі Ён збірае сваіх вучняў вакол стала Слова і Эўхарыстыі, стварае з іх эўхарыстычную і місійную супольнасць, калі Ён дае прадсмак радасці будучай хвалы.

Таксама і адказ, які дае суддзі Сатурнін, святар супольнасці, адзначаецца выключнай духоўнай глыбінёю. Ён ведае пра забарону імператара, але ён таксама ўпэўнены, што немагчыма “перастаць цэлебраваць нядзелю Пана; так кажа наш закон!” Іншымі словамі, для Сатурніна таямніца смерці і ўваскрасення Езуса павінна цэлебравацца ў нядзелі дзеля паслухмянасці загаду Пана: “Чыніце гэта на Маю памяць” (1 Кар 11:25), а таксама Яго абяцанню заставацца з намі кожны дзень да канца свету (пар. Мц 28:20).

Аднак святкаванне “Dominicum” азначае гатоўнасць да мучаніцтва, да дару з сябе аж да праліцця крыві. Мучаніцтва Сатурніна апісваецца як літургічны акт. Калі пакаранне наблізілася, святар наступнымі словамі ўсклікнуў да Пана: “Прашу, Хрысце, пачуй мяне! Я дзякую Табе, о Божа. Няхай буду сцяты. Прашу, Хрысце, змілуйся з мяне. Сыне Божы, дапамажы мне!” Кажучы пра малітву мучаніка, ананімны аўтар Дзеяў піша, што “Сатурнін як святар таксама і сярод здзекаў прапаведуе святасць таго закону, за які яны з радасцю зносілі пакаранні”.

Мучанікі ўчарашняга дня і сённяшняга заклікаюць нас зноў адкрыць для сябе непазбежную ўзаемасувязь паміж Эўхарыстыяй і мучаніцтвам, паміж літургіяй нашых дзён і літургіяй нябеснай. Эўхарыстыя, прысутнасць Уваскрослага Пана, з’яўляецца паўторным сакрамэнтальным упрысутненнем Мукі і Смерці Пана, да ўдзелу ў якіх запрошаны хрысціянін, які мусіць цалкам атаясаміць сябе з Хрыстом, стаўшы сёння з Ім адным целам, каб паяднацца з Ім таксама і ў хвале. Св. Павел кажа, што кожны з нас павінен імкнуцца “пазнаць Яго і моц Ягонага ўваскрасення і саўдзельнічаць у цярпеннях Ягоных, прыпадабняючыся да Ягонай смерці, каб нейкім чынам дасягнуць уваскрашэння з мёртвых” (Флп 3:10-11). Пад алтаром змяшчаюцца рэліквіі мучанікаў, каб паказаць, што алтар Хрыста — гэта алтар хрысціяніна і што існуе сціслая сувязь паміж ахвярай Крыжа і эўхарыстычнай ахвярай, паміж прынашэннем Хрыста і прынашэннем хрысціяніна. Нашае хрысціянскае жыццё сёння з’яўляецца літургічным актам і літургічным ахвяраваннем. У Эўхарыстыі мы становімся цалкам хрысціянамі і дзецьмі Божымі. Нашае жыццё — тут. Тут аб’яўляецца Езус Хрыстус, тут мы Яго пазнаём і Ён ахвяруе сябе як ежу, бо без Яго мы не можам жыць.

Сябры мае, той факт, што так шмат мужчынаў і жанчын ва ўсім свеце не займаюць сваё належнае месца на касцёльным сходзе, якім з’яўляецца святая літургія, дае права вымавіць неабходны місійны наказ Касцёлу ў дваццаць першым стагоддзі! Мы павінны зрабіць усё неабходнае, як ad extra, так і ad intra, каб выправіць гэты скандал.

Мая другая прапанова наступная: мы павінны больш глыбока паразважаць над тым фактам, што менавіта сам Хрыстус дзейнічае ў святой літургіі, што найперш Яму мы пакланяемся. Я лічу, што такое разважанне адкрые нам тую паставу пашаны і трымцення, абсалютна неабходную перад усімі літургічнымі справамі, перад выключнай боскай сустрэчай, якую дазваляюць здзейсніць літургічныя абрады. Гэтае разважанне нагадае нам, як трэба рыхтавацца да гэтай сустрэчы: у цішыні, у сузіранні і пакланенні, каб яна стала яшчэ больш глыбокай, каб мы маглі яшчэ больш поўна чэрпаць з яе крыніцаў і каб яна прыносіла ўсё большы плён у нашым хрысціянскім жыцці. Неабходны ціхая малітва і сузіранне, удумлівае чытанне Божага слова, пост, споведзь, а перадусім пастава глыбокай пакоры перад велічнымі таямніцамі, якія ўтрымлівае і якія святкуе святая літургія.

І калі мы больш глыбока паразважаем над тым фактам, што ў святой літургіі дзейнічае сам цэлы Хрыстус, мы ясна ўбачым, што ў літургіі мы не можам аддзяляць нашага брата Езуса ад Хрыста, нашага Пана і Бога. У нашай літургічнай малітве гэтага рабіць няможна. Мы павінны стоячы абвяшчаць вучэнне Езуса ў Евангеллі і ўкленчыўшы пакланяцца Эўхарыстычнай Прысутнасці нашага Пана. Нашае літургічнае мастацтва і архітэктура, літургічная музыка, літургічнае прапаведаванне і іншыя формы літургічнага выразу не павінны прымаць формы, якія робяць націск выключна на нашым чалавечым братэрстве з Езусам і выключаюць Яго боскую прыроду. У святой літургіі сапраўдна прысутнічае адзіны Езус Хрыстус, сапраўдны Бог і сапраўдны Чалавек, а не толькі той ці іншы Яго аспект. Усе элементы святой літургіі павінны адлюстроўваць гэтую праўду.

Мая трэцяя прапанова вынікае з пытання, якім я пачаў гэтую прамову: “Хто такі Езус Хрыстус?” Калі я дазволю гэтаму пытанню пранікнуць у сваё нутро, калі ў цішыні сэрца і душы я разважу рэальнасць, на якую яно паказвае, я напэўна буду ўзрастаць у любові, пашане і пакланенні да Таго, каго святы Тамаш вызнаў як свайго Пана і свайго Бога (пар. Ян 20:28). І калі сёння я ўсведамляю, што ў святой літургіі мы атрымліваем асалоду ад такой жа выключнай сустрэчы з уваскрослым Хрыстом, якую меў святы Тамаш праз восем дзён пасля ўваскрасення, як жа тады нашыя літургічныя цэлебрацыі могуць не быць поўнымі абрадаў і жэстаў, якія выказваюць тую любоў, пашану і пакланенне Езусу Хрысту, нашаму Пану і нашаму Богу?

Літургія складаецца са шматлікіх малых абрадаў і жэстаў, кожны з якіх здольны выказаць нашую паставу, поўную любові і сыноўняй пашаны да Бога і пакланення Яму. Сёння я прапаную асабліва паразважаць над прыгажосцю, дарэчнасцю і пастырскім значэннем адной практыкі, якая развілася ў жыцці і традыцыі Касцёла, а менавіта над прыняццем святой Камуніі на каленях і ў вусны. Бо калі святы Павел вучыць, “каб на імя Езуса схілілася кожнае калена стварэнняў нябесных, зямных і падземных”, то як жа больш нам трэба схіляць нашыя калені, калі мы прымаем самога Пана ў найвышэйшым і найбольш асабістым акце святой Камуніі!

Кленчанне перад Богам — гэта веліч і шляхетнасць чалавека, а таксама найдасканалейшы выраз яго любові да свайго Стварыцеля. Сам Езус маліўся на каленях перад сваім Айцом:

А сам адышоў ад іх, як кінуць камень, укленчыў і маліўся, кажучы: “Pater, si vis, transfer calicem istum a me; verumtamen non mea voluntas sed tua fiat: Ойча, калі Ты жадаеш, адхілі ад Мяне гэты келіх. Але не Мая воля, а Твая няхай станецца” (Лк 22:41-42; Мк 14:35-36; Мц 26:38-39).

Нябесная літургія настойліва рэкамендуе ўпасці на твар перад забітым Баранкам:

І я ўбачыў, што пасярод трона і чатырох жывых істот, і сярод старцаў стаяў Баранак, нібы забіты, і меў сем рагоў і сем вачэй, якія ёсць сямю Божымі духамі, спасланымі на ўсю зямлю. Ён прыйшоў і ўзяў кнігу з правіцы таго, хто сядзеў на троне. А калі Ён узяў кнігу, тады чатыры жывыя істоты і дваццаць чатыры старцы ўпалі перад Баранкам; кожны меў гуслі і залатыя чашы, поўныя кадзіла, якое ёсць малітвай святых (Ап 5:6-8).

Для нашых разважанняў я прапаную прыклад двух вялікіх святых нашых часоў: св. Яна Паўла ІІ і св. Тэрэзу з Калькуты.

На працягу ўсяго свайго жыцця Караль Вайтыла адзначаўся глыбокай пашанай да Найсвяцейшай Эўхарыстыі. Пра гэта можна шмат казаць, і пра гэта шмат напісана. Сёння я прашу вас толькі прыгадаць, што напрыканцы свайго служэння Пятра ён быў чалавекам з целам, разбітым хваробай, якая паступова і незваротна вяла яго да амаль поўнага фізічнага распаду. Аднак нягледзячы на адсутнасць усялякіх фізічных сілаў, літаральна знішчаны хваробай, амаль прыбіты да крыжа з Хрыстом, Ян Павел ІІ ніколі не дазваляў сабе сядзець у прысутнасці Найсвяцейшага Сакрамэнту, выстаўленага для пакланення. Хто ж не прыгадвае з хваляваннем і любоўю тыя выявы, дзе Папа Ян Павел ІІ, знішчаны хваробай, разбіты, змучаны, заўсёды стаіць на каленях перад Найсвяцейшым Сакрамэнтам падчас працэсіі Божага Цела ад Святога Яна на Латэране да Базілікі св. Марыі Вялікай? Вельмі хворы Папа заўсёды прымушаў сябе стаяць на каленях перад Найсвяцейшым Сакрамэнтам. Ён быў няздольны самастойна станавіцца на калені і падымацца: яму была патрэбна дапамога іншых. Да сваіх апошніх дзён ён жадаў даваць нам вялікі прыклад пашаны да Найсвяцейшага Сакрамэнту.

Чаму ж мы пагарджаем і аказваемся нячулымі да знакаў, якія дзеля нашага духоўнага ўзрастання і дзеля нашых блізкіх адносінаў з Ім дае нам сам Бог? Чаму мы не ўкленчваем падчас прыняцця святой Камуніі, наследуючы прыклад святых? Ці ж гэта сапраўды прыніжальна ўпасці на калені перад нашым Панам Езусам Хрыстом? Аднак “Ён, будучы ў постаці Бога, прынізіў сябе, будучы паслухмяным ажно да смерці, смерці крыжовай” (пар. Флп 2:6-8).

Святая Тэрэза з Калькуты: гэтая выключная манахіня, якую ніхто не асмеліўся б назваць традыцыяналісткай, фундаменталісткай альбо экстрэмісткай, чыя вера, святасць і агульнае прысвячэнне свайго жыцця Богу і бедным вядомыя на ўвесь свет, мела абсалютную пашану да Боскага Цела Езуса Хрыста. Напэўна, яна штодзённа дакраналася, як сказаў бы Папа Францішак, да “цела” Хрыста ў знявечаных целах найбяднейшых людзей. Аднак, поўная пабожнага ўшанавання, Маці Тэрэза ніколі не дакраналася да пераісточанага Цела Хрыста. Хутчэй, яна пакланялася яму. Яна сузірала яго ў цішыні. Яна падоўгу кленчыла і падала на твар перад Езусам у Эўхарыстыі. І яна прымала Яго, як малое дзіця, якое пакорна корміцца сваім Богам.

Ёй прычыняла смутак і боль відовішча таго, што хрысціяне прымалі святую Камунію ў рукі. Вось яе ўласныя словы: “У якім месцы свету я ні знаходзілася б, найбольш засмучае мяне бачыць, як людзі прымаюць Камунію ў руку”. Гэта словы з гаміліі на Вялікую Пятніцу, якую ў 1989 годзе прамовіў кс. Джордж Ратлер у касцёле св. Агнешкі ў Нью-Ёрку. Калі ён спытаўся ў Маці Тэрэзы, што яна лічыць найгоршай праблемай у сучасным свеце, яна без вагання дала яму той самы адказ [16]. Яна дадала, што, наколькі ёй вядома, усе яе сёстры прымаюць святую Камунію толькі на язык. Ці ж гэта не заклік, які да нас кіруе сам Бог: “Я Пан, Бог твой… шырока раскрый вусны, каб Я іх напоўніў”? (Пс 80:10)

Фаціма таксама з’яўляецца для нас заклікам з неба і адкрытай просьбай Бога прымаць святую Камунію на каленях і ў вусны. У гэтым годзе мы адзначаем стогадовы юбілей аб’яўленняў Маці Божай Фацімскай. Перад з’яўленнем Дзевы Марыі, увесну 1916 года, Анёл супакою з’явіўся Люцыі, Жасінце і Францішку і сказаў ім: “Не бойцеся, я Анёл супакою. Маліцеся са мною”. Анёл укленчыў і дакрануўся лбом да зямлі. Тады пад уздзеяннем звышнатуральнай сілы дзеці паўтарылі за ім і сталі прамаўляць за Анёлам такую малітву: “О Божа мой, веру ў Цябе, праслаўляю Цябе, давяраю Табе і люблю Цябе. Прашу ў Цябе прабачэння для тых, хто не верыць у Цябе, не праслаўляе Цябе, не давярае Табе і не любіць Цябе”.

Увесну 1916 года, пры трэцім з’яўленні Анёла, дзеці ўбачылі, што Анёл — усё той жа — трымаў у левай руцэ келіх, над якім вісела гостыя. Некалькі кропель крыві ўпалі з гостыі ў келіх. Пакінуўшы келіх і гостыю вісець у паветры, Анёл падышоў да дзяцей, пакланіўся да зямлі, тройчы паўтараючы гэтую малітву:

Святая Тройца, Ойча, Сыне і Духу Святы, я глыбока люблю Цябе і ахвярую Табе найдаражэйшае Цела, Кроў, Душу і Боскасць Езуса Хрыста, прысутнага ва ўсіх табернакулюмах на зямлі, дзеля перапрашэння за знявагі, блюзнерствы і абыякавасць, якімі Ён быў пакрыўджаны. А праз бясконцыя заслугі Яго Найсвяцейшага Сэрца і Беззаганнага Сэрца Марыі я прашу ў цябе навяртання для бедных грэшнікаў.

Тады, устаўшы, Анёл зноў узяў келіх і гостыю ў свае рукі, даў святую гостыю Люцыі, а кроў з келіха — Жасінце і Францішку, якія заставаліся на каленях, калі ён казаў: “Прыміце і піце Цела і Кроў Езуса Хрыста, страшна зняважанага бязбожнымі людзьмі. Чыніце перапрашэнне за іхнія злачынствы і суцяшайце вашага Бога”. Анёл зноў пакланіўся да зямлі, зноў тройчы паўтараючы з Люцыяй, Жасінтай і Францішкам тую ж малітву.

Анёл супакою кажа нам, як мы павінны прымаць Камунію Цела і Крыві Езуса Хрыста. Чаму мы ўпарцімся, прымаючы Камунію на нагах і ў рукі? Чаму існуе гэтае непадпарадкаванне Божым знакам? Няхай ніводзін святар не адважваецца накладаць свае патрабаванні на гэтую справу, адмаўляючы тым, хто жадае прымаць Камунію на язык, альбо робячы з іх дурняў: пойдзем жа, як дзеці, і пакорна прымем Цела Хрыста на каленях і ў вусны. Святыя даюць нам прыклад. Бог дае іх нам для наследавання!

Я добра разумею, што цяперашняе заканадаўства Касцёла ўключае ў сябе індульт 1969 года, які дазваляе прыняцце святой Камуніі стоячы і ў рукі. Як мы ведаем, Папа Бенедыкт XVI сваім асабістым прыкладам нагадаў нам, што прыняцце святой Камуніі на каленях і на язык з’яўляецца нормай для каталікоў лацінскага абраду. Аб гэтым прасіў Анёл супакою, пасланы Богам у Фаціму. Таму кожны каталік мае права прымаць святую Камунію такім спосабам [17]. Папа Бенедыкт не жадаў навязваць гэтую практыку. Папа Францішак таксама не мае намеру рабіць гэта, і я таксама.

Я ўсяго толькі хачу — і раблю гэта тут — як ваш брат у Хрыстовай веры, як святар і як біскуп, а таксама як кардынал-прэфект, які наглядзеўся на скаргі на сур’ёзную адсутнасць пашаны да Найсвяцейшага Сакрамэнту па ўсім свеце, заклікаць да разважання над прыгажосцю, дарэчнасцю і пастырскім значэннем прыняцця святой Камуніі на каленях і на язык. На мой погляд і суджэнне, вельмі важна, каб Касцёл сёння паразважаў над гэтым. Гэта таксама акт пакланення і любові, які кожны з нас можа ахвяраваць Езусу Хрысту! Мяне вельмі кранае, калі я бачу, што вельмі шмат маладых людзей вырашае прымаць нашага Пана з такой пашанай на каленях і ў вусны. Таксама мяне вельмі ўзрушыла, што на ранішняй Імшы людзі з пашанай падыходзілі да алтарнай балюстрады, каб прыняць нашага Пана. Правільнае выхаванне дзяцей пры падрыхтоўцы да прыняцця святой Камуніі павінна быць сёння пастырскім прыярытэтам для Касцёла.

Заканчэнне

На агульнай аўдыенцыі, якую я цытаваў раней (3 кастрычніка 2012 года), Папа Бенедыкт выкарыстаў урывак са сваёй энцыклікі Deus Caritas Est, кажучы пра “гісторыю любові паміж Богам і чалавекам”, у якую мы ўваходзім, як ні ў якім іншым месцы, у святой літургіі. У гэтай энцыкліцы Папа навучае:

У літургіі Касцёла, у яго малітве, у жывой супольнасці веруючых мы пазнаем любоў Бога, адчуваем Яго прысутнасць і праз гэта вучымся таксама распазнаваць Яго ў нашым штодзённым жыцці. Ён першы нас палюбіў і як першы працягвае любіць нас; таму мы таксама можам адказаць любоўю. Бог не загадвае нам мець пачуццё, якога мы не можам абудзіць у сабе. Ён любіць нас, Ён дазваляе нам бачыць і адчуваць Яго любоў, і таму, што Бог “першым” нас палюбіў, любоў можа нарадзіцца ў нас як адказ (№ 17).

Мае браты і сёстры, што ж тады святая літургія, як не рэалізацыя пасярод нас любові Усемагутнага Бога да кожнага з нас? Калі мы разумеем гэтую рэальнасць, калі гэтая праўда пранікне ў нашыя сэрцы і душы, мы ніколі не засумняваемся, што “Касцёл стаіць і падае з літургіяй” і што “сапраўдная цэлебрацыя святой Літургіі з’яўляецца цэнтрам любой адновы ў Касцёле”. Таму з глыбокай любові да Бога і да нашых братоў і сясцёр у веры ніколі не будзем жа пераставаць працаваць дзеля правільнай і сапраўднай цэлебрацыі гэтай рэалізацыі Божай любові пасярод нас.

Дзякуй за вашую ўвагу. Няхай Бог благаславіць кожнага з вас, асабліва ў вашай літургічнай апостальскай працы. Пакорна прашу вас маліцца за мяне.

© Кардынал Рабэр Сара,
Прэфект Кангрэгацыі Божага культу і дысцыпліны сакрамэнтаў


 

[1] Уступ да Franz Breid, ed., Die heilige Liturgie, артыкулы з “Internationale Theologische Sommerakademie 1997” святарскага кола Лінца, Ennsthaler Verlag, Steyr 1997.

[2] Пар. Francesco Braschi, Abbiamo visto Cristo venire verso di noi, Itaca, Castel Bolognese, La Casa di Matriona,
Malono, 2013, pp. 9-11.

[3] Гамілія IV на Вялікі тыдзень CSCO 413/Syr 182, 55.

[4] ІІІ Эўхарыстычная малітва (пар. Энцыкліка “Ecclesia de Eucharistia” n. 17)

[5] Ordo Sabbati Sancti Quando Vigilia Paschalis Instaurata Peragitur (Typis Polyglottis Vaticanis, 1951) pp. 8-
9.

[6] MIGNE PL 016, col. 389 – 410

[7] cap. I, 3: Opera Omnia di Sant’Ambrogio, Città Nuova Editrice, Roma 1982, vol. 17, p. 137

[8] cap. II,5: ibidem p. 138

[9] cap. II,6: idem

[10] cap. II, 7: idem

[11] MIGNE PL 016, col. 407, cap. IX, 55: Opera Omnia, op. cit. p. 165

[12] Te in tuis teneo sacramentis. Cf. Apologia David, 58

[13] Прамова Яна ХХІІІ на адкрыццё Другога Ватыканскага сабору, 11 кастрычніка 1962 года

[14] Dies Domini, n. 35

[15] Ecclesia de Eucharistia, n. 21

[16] Як перадае кс. Джордж Ратлер у сваёй гаміліі на Вялікую пятніцу 1989 года ў касцёле св. Агнешкі ў Нью-Ёрку.

[17] “Любая адмова ў святой Камуніі члену верных з прычыны яго ці яе кленчання з’яўляецца цяжкім парушэннем аднаго з найбольш базавых правоў хрысціянскіх вернікаў”. Кангрэгацыя Божага культу і дысцыпліны сакрамэнтаў, ліст ад 1 ліпеня 2002 года, Notitiae, n. 436, Nov-Dec 2002, p. 583.


Крыніца: https://drive.google.com/file/d/0B-5VXGdCo7_3VFdmUEFLLVpCWlU/view
Фота: Sacra Liturgia 2017

Неафіцыйны пераклад на беларускую мову зроблены з англійскага арыгінала і апублікаваны з дазволу арганізатараў канферэнцыі “Sacra Liturgia 2017”.

Калі вы знайшлі арфаграфічную памылку, калі ласка, вылучыце яе і націсніце Ctrl+Enter.

You may also like...

Пакіньце адказ

Напішыце першы каментар!

Leave a Reply

wpDiscuz

Spelling error report

The following text will be sent to our editors: