Пасля публікацыі артыкула “Чаму мы не ўкленчваем?” я атрымала некалькі лістоў, аўтары якіх (вельмі слушна) звярнулі маю ўвагу, што я прапусціла некалькі важных аспектаў. Таму тут я пастараюся дапоўніць свае недахопы.

Папярэднія разважанні я пісала як непасрэдны адказ на артыкул С. Крайскага “Укленчым перад Богам”. Па сутнасці, я выказвала сваё меркаванне адносна ягонай прапановы “змовіцца і пайсці разам да Камуніі ўкленчыўшы”. Я падзялілася сваімі сумневамі адносна дзейснасці такога метаду і звярнула ўвагу на знешні аспект прыняцця святой Камуніі. Цяпер я паспрабую паглядзець на гэтую справу пад крыху іншым вуглом. Баюся, гэта завядзе нас вельмі далёка…

Найперш пра справу, якая толькі на першы погляд адносіцца да знешняга аспекту: пра адмову ад алтарнай балюстрады ў большасці касцёлаў. Дзе-нідзе яны пазаставаліся альбо таму што пробашч не хацеў іх прыбіраць, альбо таму што ахоўнікі помнікаў архітэктуры не дазволілі. Але ў цэлым адсутнасць балюстрады незвычайна замінае кленчыць менш спраўным людзям. Не кажу ўжо пра людзей старэйшага ўзросту. Дазволю сабе працытаваць фрагмент пэўнага ліста:

Вось жа ніхто не можа з упэўненасцю сказаць, чаму пасля В2 разам са зменамі ў літургіі, са зменамі ў арыентацыі Алтара (а насамрэч з яго ліквідацыяй і заменай на стол) паўсюль пачалі так ахвотна рубіць так званыя баляскі… Тыя, што ўкленчваюць, павінны рабіць гімнастычныя выкрутасы, а пры ўставанні з нізкай прыступкі — выгібацца… Да рэформы людзі падыходзілі да стала Пана, які міністрант накрываў белым накрухмаленым абрусом, прыступанне да святой Камуніі адбывалася ўрачыста і прыгожа.

Тут закранаюцца вельмі істотныя справы. Такім чынам, па чарзе.

Па-першае, ці напэўна ніхто не можа сказаць, чаму прыбралі балюстрады? На жаль, гэта відавочна: у межах рэформы літургіі балюстрада робіцца непатрэбнай. Бо рэформа мае на ўвазе, што святая Імша перастае разглядацца як Ахвяра і становіцца хутчэй літургічнай вячэрай. Сама вячэра мае на ўвазе супольны стол, вакол якога знаходзяцца тыя, хто вячэрае. Святар, як той, хто ўзначальвае літургію, з’яўляецца адным з іх, а іншыя — гэта вернікі, альбо таксама канцэлебранты. Зрэшты гэтая тэалогія — святая Імша як Эўхарыстычная вячэра — дазваляе ўводзіць незлічоную колькасць канцэлебрантаў.

У гэты момант варта звярнуць увагу на яшчэ адзін аспект такой змены. Святары, а за імі і вернікі пачалі ўжываць азначэнне “Эўхарыстыя” замест “святая Імша”. Паўсюдна стала чуваць выразы:

Ідзем на Эўхарыстыю, вітаю на гэтай Эўхарыстыі, запрашаем на Эўхарыстыю [1].

Змена сутнасці гэтага тэрміна распаўсюдзілася ўжо ў вялікай ступені. Гэта прывяло да шматлікіх непаразуменняў, бо вернікі не вельмі ведаюць, якая розніца паміж святой Імшой і Эўхарыстыяй. Вядома, гэтыя два тэрміны ў пэўным сэнсе ўзаемадапаўняльныя альбо нават перакрываюцца. Калі б мы казалі пра эўхарыстычную літургію, было б зразумела, што мы маем на ўвазе святую Імшу. Але эўхарыстычны культ не абмяжоўваецца святой Імшою. Без святой Імшы не было б эўхарыстычнага культу, не было б эўхарыстычных набажэнстваў, адарацыі, чуванняў. Чаму ж цяпер упарта ўнікаюць выразу “святая Імша”, а ўжываюць “Эўхарыстыя”? Здаецца, што адным з адказаў можа быць той факт, што тэрмін “святая Імша” асацыюецца выключна з каталіцтвам. Таму хіба што справа ў тым, каб не дражніць “аддзеленых братоў”, бо тэрмін “Эўхарыстыя” менш раздражняе пратэстантаў, чым тэрмін “Ахвяра святой Імшы”.

Звярну ўвагу на яшчэ адзін вельмі распаўсюджаны спосаб пазбягання тэрміна “святая Імша”. Часта можна пачуць такія словы: “На гэтай Эўхарыстыі будзем асаблівым чынам маліцца за…” Што азначае “асаблівым чынам”? Як можна маліцца асаблівым чынам? Вядома, цэлебрант мае на ўвазе, што Імша замоўлена ў пэўнай інтэнцыі. Але ўжо не кажуць “святая Імша ў інтэнцыі” альбо “Ахвяра святой Імшы будзе складзена ў інтэнцыі”… Не! Ён моліцца асаблівым чынам. Калісьці я спрабавала дамагчыся ад святара, каб ён паўторна адслужыў святую Імшу. Я звярнула ўвагу, што давала ахвяру не на тое, каб ён маліўся асаблівым чынам, а на тое, каб адслужыў святую Імшу ў дадзеным намеры. Таму будзе справядліва адслужыць Імшу ў дадзеным намеры. Сумняваюся, што мы зразумелі адзін аднаго. Вядома, яшчэ раз святую Імшу ён не адслужыў.

Варта звярнуць увагу таксама і на тое, што святар стаў “узначальваць” літургію і перастаў складаць ахвяру. І хоць ахвярны элемент і прадугледжаны ў новай Імшы (NOM), уся яна больш нагадвае Вячэру Пана — успамін Вялікага Чацвярга з элементамі Вялікай Пятніцы. Па сутнасці, новая Імша адрозніваецца ад пратэстанцкага набажэнства толькі фактам кансэкрацыі. Зрэшты тут не месца, каб падрабязна разглядаць гэтую тэму: яна вельмі добра прааналізавана, і на розных старонках можна знайсці шмат каштоўнай інфармацыі. Прыгадваю гэта толькі таму, што прагучала сцвярджэнне “ніхто не можа з упэўненасцю сказаць, чаму прыбралі баляскі”. Мне здаецца, што шмат вернікаў задае сабе гэтае пытанне. Таму паўтараю: прыбіранне балясак з’яўляецца лагічным наступствам літургічнай рэформы, падобна як і ўвядзенне працэсійнага прыняцця святой Камуніі. І менавіта дадатковае значэнне мае прымус да гімнастыкі — так разлічана, бо няшмат людзей захоча даваць сабе высілак альбо рабіцца смешным (тое выгібанне, пра якое ўзгадвае мая рэспандэнтка).

Да рэформы ўсё было ўрачыста і прыгожа. Я б дадала да гэтага: і годна! Усё адбывалася з пашанай, ніхто не спяшаўся, кожны мог падысці да святой Камуніі засяроджаны. Нас вучылі ісці да Камуніі з малітоўна складзенымі рукамі, а пасля прыняцця Пана Езуса пакласці скрыжаваныя далоні на грудзі і, сціпла гледзячы долу, вярнуцца на сваё месца, укленчыць і кленчыць, пакуль не закрыюць табернакулюм. Яго закрыццё абвяшчалася званкамі. Цяпер рэдка можна пачуць гэтыя званкі. Ёсць такія касцёлы, дзе званкі ўвогуле не выкарыстоўваюцца (напрыклад, у дамініканцаў у Служаве). Часта адзін святар удзяляе Камунію, іншы ачышчае начынне, трэці сядзіць і адпачывае. І шмат вернікаў прымаюць Камунію, потым сядаюць і адпачываюць. Таму паўтару думку з папярэдняга артыкула: як робяць пастыры, так робяць і авечкі. Калі б пастыры рабілі іначай, то і авечкі былі б іншыя.

А чаму пастыры так робяць? Адказаць на гэтае пытанне няпроста. Аднак адзін з маіх рэспандэнтаў звярнуў маю ўвагу на тое, што я не ўспомніла пра галоўную прычыну. Працытую некалькі сказаў з яго ліста:

Чаму мы не ўкленчваем? Гэта не пытанне звычкі, тут я не згодны. Гэта пытанне веры. Веры ў Сапраўдную Прысутнасць Хрыста Пана ў Эўхарыстыі. Шмат святароў не мае гэтай веры… Дзе вера ў тое, што нават у найдрабнейшай частцы Гостыі прысутнічае ўвесь сапраўдны Хрыстус? Некаторыя маюць нахабнасць таптацца па тым месцы, дзе ўпала Гостыя…

Цяжка не пагадзіцца з гэтымі словамі. Калі б была глыбокая вера, праяўлялася б яна між іншым і ў спосабе ўдзялення святой Камуніі. Факты ж кажуць пра тое, што паўсюдна Камунія ўдзяляецца без міністранта з патэнай, што можа прывесці да таго, што шмат часцінак апынецца на падлозе і будзе патаптана.

Праўда і тое, што калі ўпадзе Гостыя, ніхто асабліва не будзе пераймацца. Святар падыме яе, зазвычай пакладзе ў цыборый паглыбей (каб той, хто гэта бачыў, не думаў, што атрымае “з падлогі”) і канец. Альбо яе пакладуць у vasculum. У інтэрнэце можна прачытаць шмат сведчанняў пра тое, як ігнаруюцца падзенні Гостый. Вось цытата са старонкі духоўнай кансультацыі езуітаў:

Пытанне: Што належыць зрабіць, калі ўпадзе Гостыя? Сёння падчас прыняцця святой Камуніі я не паспела ўхапіць Гостыю, яна ўпала на падлогу, святар наступіў на яе і я змагла падняць яе толькі тады, калі ён перасунуў нагу. Паклала яе ў рот…

Адказ: Камунікант можна проста падняць і спажыць. Здараецца таксама так, што святар бярэ такі камунікант, які быў знойдзены дзесьці ў куце, і пакідае яго ў адмысловым начынні з вадою, каб праз нейкі час ваду разам з распушчаным камунікантам выліць да вазона з кветкамі. Не пераймайся гэтым здарэннем. Радуйся таямніцы Уцелаўлення, часткай якой з’яўляецца менавіта святая Камунія (вылучэнні мае).

Вось менавіта і тое, пра што я казала: пастыр павядзе альбо ў добры бок, альбо ў пустыню. Першы святар нават не заўважыў, што прыціснуў камунікант, веруючая асоба цяжка перыжвае падзенне Гостыі, аднак чарговы святар ёй параіў, каб не пераймалася — павінна радавацца таямніцы Уцелаўлення. І нібы мімаходзь заўважыў, што Гостыі можна знайсці дзесьці ў куце. Што, аж так часта? Але ж гэта блюзнерства менавіта супраць таямніцы Уцелаўлення. Чаму тут радавацца? Ці не належыць прасіць прабачэння?

І яшчэ іншая парада іншага езуіта (у імя хрысціянскай любові не падаю прозвішчаў):

Пытанне: Сёння, калі я прымала святую Камунію, у мяне таксама здарылася сітуацыя, што камунікат упаў на падлогу, а міністрант не змог злавіць яго на патэну. Ксёндз хутка схіліўся, падняў яго, паклаў у келіх, а мне даў іншы. Мне так смутна і прыкра з гэтай прычыны. Можа, я не годная таго, каб прымаць Пана Езуса, можа, гэта нейкі знак для мяне??? Толькі які??? Увесь вечар думаю пра гэтую сітуацыю, аж плакаць хочацца. Прашу аб малітве.

Адказ: Не перабольшвай. Такое магло здарыцца з кожным. Гэта ніякі не знак, а проста нязграбнасць святара. Пан Езус такімі знакамі не гуляецца [2]. Тым, хто хоча адабраць радасць прыняцця Эўхарыстыі, з’яўляецца напэўна не Пан Бог і не ягоны анёл. Не дай, каб гэтую радасць у цябе адабралі. Лепш падумай пра тое, што спакуса гэтымі думкамі дазваляе табе стаць перад Панам, паказаць, што давяраеш Яму, што верыш Яго любові і што ніякі дурны выпадак гэтага ў цябе не адыме (вылучэнні мае).

Ну вось, для святара гэта “дурны выпадак”, а чалавек, які цяжка перажывае, што ўпаў камунікант, перабольшвае.

Але звернем увагу на яшчэ адзін момант гэтай перапіскі: ані верніца, ані святар не задумваюцца над тым, што зняважаны Пан Езус (што праўда, ненаўмысна). Яна перажывае пра сябе (ці не адкінуў яе Пан Езус), а святар яе супакойвае (якраз слушна — гэта не знак пакінутасці). І ўсё было б добра, калі б святар не акрэсліў гэтага здарэння “дурным выпадкам”, калі б растлумачыў, што падзенне камуніканта звязана з парушэннем пашаны, належнай Богу. Гэта добры прыклад індывідуалізацыі веры. І з боку святара, і з боку верніка.

А як было раней? Раней месца, дзе ўпаў камунікант, ахоўвалася, каб туды ніхто не стаў. Гэта мог рабіць міністрант альбо іншая свецкая асоба. Потым святар падымаў Гостыю і часцінкі (калі іх было бачна), потым гэтае месца мачылі і старанна выціралі пурыфікатарам. З пурыфікатарам далей рабілі па-рознаму. Яго можна было змясціць у сакрарый, альбо тры разы выпаласкаць яго, а ваду ад паласкання выліць да вазона з кветкамі.

Што да аховы месца, дзе ўпаў камунікант, я чытала надзвычай пацешны адказ пэўнага святара на пытанне верніка. Вернік пытаўся, ці гэта праўда, што да Другога Ватыканскага сабору месца, дзе ўпала Гостыя, ахоўвалі, абмалёўваючы яго. Душпастыр раіць яму не верыць ва ўсё, што кажуць пра дасаборную літургію. Бо калі б так было, то сёння падлогі ў старых касцёлах былі б размаляваныя лініямі ў такой колькасці, што зрабіўся б сапраўдны лабірынт. А гэтага няма, таму і верыць не трэба, што рабілася нейкая адмысловая ахова: паднялі Гостыю, паклалі яе ў vasculum — і кропка. На жаль, душпастыр, які адказваў на пытанне верніка, нават не даў сабе працы прачытаць у Інтэрнэце, як гэта было перад літургічнай рэформай (а не перад Другім Ватыканскім саборам).

Нарэшце, яшчэ адзін прыклад адсутнасці веры альбо прынамсі звычайных тэалагічных ведаў у асобы, якая адказвае на пытанні на партале wiara.pl.

Пытанне датычылася, так як у маіх папярэдніх прыкладах, падзення Гостыі на зямлю, а асабліва падзення часцінак. Вось адказ (вылучэнні мае):

Касцёл вучыць, што Пан Езус прысутнічае пад постаццю хлеба, а не пад постаццю крышынак. Вядома, гэта не азначае, што мы павінны абыходзіцца з імі без пашаны. Але абсалютна дакладна, што мы не павінны адчуваць згрызотаў сумлення з прычыны часцінак, якія мы не змаглі заўважыць альбо сабраць, трымаючы патэну. Нават калі мы тэарэтычна ведаем, што гэтыя крышынкі ўпалі на зямлю, мы не можам прыдумаць нічога сэнсоўнага, каб гэтага пазбегнуць.

Прачытайце толькі гэты адказ уважліва: Пан Езус прысутнічае пад постаццю хлеба, а не пад постаццю крышынак! Няўжо так і навучае Касцёл?

Не ведаю, як назваць такі адказ: перакручваннем, маніпуляцыяй ці проста звыклай дурнотай. Бо калі крышынкі хлеба гэта не хлеб, то можа, бохан хлеба таксама не хлеб, а кроплі вады гэта не вада, а кавалкі мяса гэта не мяса і г. д.?

Але калі крышынкі хлеба гэта не хлеб, то крышынкі Гостыі — гэта не Гостыя, а таму мы не мусім мець згрызотаў сумлення: вось лагічны вынік навукі, якую можна атрымаць на партале wiara.pl. Ну і сцвярджэнне “мы не можам прыдумаць нічога сэнсоўнага, каб гэтага пазбегнуць”. Не трэба нічога прыдумляць, бо ўсё даўно прыдумана: балюстрада, абрус на балюстрадзе, які знізу прытрымліваюць вернікі, якія прымаюць святую Камунію.

Але чытаем далей:

Прафанацыя — гэта мэтанакіраванае адкіданне Святых Постацяў, мэтанакіраванае зняважлівае абыходжанне з імі, а не тое, што мы нягледзячы на прыкладзеныя старанні не змаглі захаваць усе крышынкі перад падзеннем на зямлю ці прыліпаннем да далоні і пальцаў.

І тут давайце зададзім сабе пытанне, ці адмова ад балюстрады прычынілася да прафанацыі? На жаль, так, бо адмова ад балюстрады не выпадковая, а прадуманая і ўбудаваная ў новую літургію.

Такім чынам, вера ў Сапраўдную Прысутнасць Хрыста ў Эўхарыстыі занікае. Як у Божага люду, так і ў святароў. Альбо хутчэй у адваротным парадку: як у святароў, так і ў Божага люду. Аж раптам чатыры гады таму здарыўся цуд у Сакулцы. Эўхарыстычны цуд, як дазваляе ўбачыць Сапраўдную Прысутнасць Хрыста Пана ў Найсвяцейшай Гостыі. Няма сумневу, што гэты цуд мае на мэце ўзмоцніць, аднавіць у нас веру і паказаць нам, што надышоў час апамятацца, час вярнуцца да пашаны да Найсвяцейшай Эўхарыстыі.

Напачатку гэтых разважанняў я напісала, што яны завядуць нас далёка. Я маю на ўвазе, што мы не можам абмежавацца толькі апісаннем фактычнага стану. Трэба напрыканцы сказаць пару словаў на тэму яго прычынаў. Дык вось, няма сумневу, што ўсё пачалося ад увядзення літургічнай рэформы Паўла VI. Новая Імша далёка адыходзіць ад так званай старой, альбо Трыдэнцкай, Імшы. Закінуты ахвярны характар святой Імшы, яна зрабілася пэўнага характару вячэрай, хутчэй сабраннем вернікаў разам са святаром, чым Богу прынесенай Ахвярай. Як сцвярджае Жан Гітон, французскі тэолаг і філосаф, свецкі назіральнік на Другім Ватыканскім саборы і — што істотна ў дадзеным выпадку — блізкі прыяцель Паўла VI, Папа хацеў як наймацней прыпадобніць новую Імшу да пратэстанцкай літургіі, што яму ўдалося і з чаго ён быў задаволены. І так мы даходзім да высновы, што калі літургія спратэстантызавалася, то няма чаго дзівіцца, што занікае вера ў Прысутнасць Хрыста Пана ў Эўхарыстыі. Усё ж пратэстанты не вераць у фактычную і сапраўдную Прысутнасць, святой Імшы не маюць, сакрамэнту Эўхарыстыі не маюць.

Пратэстантызацыя Імшы давяла нас да пратэстантызацыі веры.

P. S. У гэтым артыкуле я імкнулася правесці кароткі аналіз існуючага стану рэчаў, але не мела намеру рабіць тэалагічны аналіз. Як я ўжо згадвала, можна знайсці шмат добрых тэкстаў з вельмі дакладна апрацаванай тэалогіяй. Маёй мэтай было паказаць вернікам, якія не арыентуюцца ў тэалогіі, як небяспечна бескрытычна глядзець на ўсё, што адбываецца на святой Імшы. І адкрыць ім вочы на тыя справы, занядбанне якіх можа прывесці да страты веры. Гэта вельмі шырокая тэма, якую няможна раскрыць нават больш доўгім артыкулам. Таму, калі Пан Бог дазволіць, я яшчэ вярнуся да погляду з новай перспектывы.

[1] Гэта прыводзіць да некалькіх праблем, сярод іншага і лінгвістычных. Бо як мне цяпер пісаць слова Эўхарыстыя: з вялікай літары ці з малой? Калі б мы засталіся пры ранейшым разуменні тэрміна (Эўхарыстыя — гэта Найсвяцейшы Сакрамэнт), то трэба пісаць з вялікай літары. Калі ж пад гэтым словам мы разумеем святую Імшу, то трэба пісаць з малой, бо гэты тэрмін ператвараецца ў агульнае імя.

[2] Цікава, ці эўхарыстычныя цуды, як, напрыклад, у Сакулцы, той святар таксама акрэсліў бы як штосьці, у што Пан Езус бавіцца?

20 жніўня 2012 года


Аўтар: Maria Kominek OPs
КрыніцаBIBUŁA
Ілюстрацыя: П’етра Антоніа Навэлі, Эўхарыстыя (1779).

Тэкст перакладзены з польскага арыгінала.

Калі вы знайшлі арфаграфічную памылку, калі ласка, вылучыце яе і націсніце Ctrl+Enter.

Пакінуць каментар