Прамова кардынала Сара з нагоды 10-годдзя Summorum Pontificum

Калоквіум “Крыніца будучыні” (“Quelle der Zukunft”)
з нагоды 10-гадовага юбілею публікацыі Папам Бенедыктам XVI
motu proprio Summorum Pontificum

29 сакавіка – 1 красавіка 2017 года
Херцогенрат, каля Аахена (Германія)

Уводная прамова

Найперш я хачу ад усяго сэрца падзякаваць арганізатарам калоквіуму “Крыніца будучыні” з нагоды дзесяцігадовага юбілею motu proprio Папы Бенедыкта XVI Summorum Pontificum за магчымасць звярнуцца да вас і прапанаваць уводзіны да вашых разважанняў на гэтую тэму, якая з’яўляецца вельмі важнай для жыцця Касцёла і, больш канкрэтна, для будучыні літургіі. Я раблю гэта з вялікай радасцю. Я хачу сардэчна прывітаць усіх удзельнікаў калоквіуму, асабліва членаў наступных асацыяцый, назвы якіх пазначаны ў запрашэнні, якое вы ветліва даслалі мне, і я спадзяюся, што нікога не забудуся: Una Voce Германія, Каталіцкае кола святароў і свецкіх архідыяцэзій Гамбурга і Кёльна, Асацыяцыя кардынала Ньюмана, Аб’яднанне святароў парафіі святой Гертруды ў Херцогенраце. Як я пісаў шаноўнаму айцу Гвіда Родхайту, пробашчу парафіі святой Гертруды ў Херцогенраце, мне вельмі шкада, што я быў вымушаны адмовіцца ад удзелу ў вашым калоквіуме з-за раптоўных абавязкаў, якія дадаліся ў мой ужо вельмі заняты каляндар. Тым не менш, будзьце упэўненыя, што я буду сярод вас праз малітву: яна будзе штодзённа суправаджаць вас, і вядома, усіх вас я прыгадаю падчас аферторыя штодзённай святой Імшы, якую я буду служыць на працягу чатырох дзён вашага калоквіума, з 29 сакавіка да 1 красавіка. Такім чынам, я пастараюся як найлепш распачаць вашую працу кароткім разважаннем пра тое, як можна ў еднасці і спакоі рэалізаваць motu proprio Summorum Pontificum.

Як вы ведаеце, так званы “літургічны рух” пачатку ХХ стагоддзя быў задуманы св. Папам Піем Х і ўведзены ў іншым motu proprio пад назвай Tra le sollicitudini (1903) дзеля аднаўлення літургіі, каб зрабіць яе скарбы больш даступнымі і каб яна зноў стала крыніцай сапраўднага хрысціянскага жыцця. Адсюль і азначэнне літургіі як “вяршыні і крыніцы жыцця і місіі Касцёла”, якое мы знаходзім у Канстытуцыі пра святую літургію Другога Ватыканскага сабору Sacrosanctum Concilium (гл. № 10). Ніколі не лішне нагадаць, што літургія як вяршыня і крыніца Касцёла мае сваім фундаментам самога Хрыста. Фактычна, наш Пан Езус Хрыстус з’яўляецца адзіным і галоўным Першасвятаром Новага і Вечнага Запавету, бо Ён сам сябе прынёс у ахвяру, і “адной ахвярай назаўсёды зрабіў дасканалымі тых, каго асвячае” (пар. Гбр 10:14). Таму Катэхізіс Каталіцкага Касцёла кажа: “Менавіта таямніцу Хрыста Касцёл абвяшчае і цэлебруе ў сваёй літургіі, каб вернікі маглі жыць ёю і даваць пра яе сведчанне ў свеце” (№ 1068). Гэты “літургічны рух”, адным з найлепшых плёнаў якога стала канстытуцыя Sacrosanctum Concilium, з’яўляецца кантэкстам, у якім нам варта разглядаць motu proprio Summorum Pontificum, выдадзенае 7 чэрвеня 2007 года. У гэтым годзе мы з радасцю і ўдзячнасцю святкуем дзесяцігоддзе гэтай публікацыі. Можна сказаць, што “літургічны рух”, ініцыяваны св. Папам Піем Х, ніколі не перарываўся і што ён працягваецца ў нашыя дні дзякуючы імпульсу, які прыдаў яму Бенедыкт XVI. У гэтым кантэксце мы можам прыгадаць вялікае дбанне і асабістую ўвагу, якія ён праяўляў пры цэлебрацыі святой літургіі ў якасці Папы, яго частыя заўвагі ў прамовах пра цэнтральнае месца літургіі ў жыцці Касцёла, а таксама два яго настаўніцкія дакументы Sacramentum Caritatis і Summorum Pontificum.

Іншымі словамі, тое, што мы называем літургічным aggiornamento [1], было пэўным чынам выканана Папам Бенедыктам XVI у motu proprio Summorum Pontificum. У чым гэта заключалася? Папа на пенсіі правёў розніцу паміж дзвюма формамі аднаго рымскага абраду: так званай “звычайнай” формай, маючы на ўвазе літургічныя тэксты Рымскага Імшала, перагледжаныя паводле інструкцый Другога Ватыканскага сабору, і формай, якую ён назваў “надзвычайнай”, кажучы пра літургію, якая выкарыстоўвалася да літургічнага aggiornamento. Таму ў дадзены момант у рымскім, альбо лацінскім, абрадзе маюць моц два Імшалы: Імшал благаслаўлёнага Паўла VI, трэцяе выданне якога датуецца 2002 годам, і Імшал святога Пія V, апошняе выданне якога было зроблена ў 1962 годзе пры святым Яне ХХІІІ.

У лісце да біскупаў, які спадарожнічаў motu proprio, Папа Бенедыкт XVI ясна растлумачыў, што мэтай яго рашэння аб суіснаванні двух Імшалаў з’яўляецца не толькі імкненне задаволіць жаданні пэўных груп вернікаў, прывязаных да дасаборных літургічных форм, але і паспрыяць узаемнаму ўзбагачэнню дзвюх формаў аднаго і таго ж рымскага абраду. Іншымі словамі, ён жадаў не толькі іх мірнага суіснавання, але і магчымасці іх удасканальвання шляхам падкрэслівання найлепшых рысаў, якімі яны характарызуюцца. У прыватнасці, ён пісаў, што “абедзве формы Рымскага абраду могуць узаемна ўзбагаціць адна адну: у стары Імшал можна і трэба ўнесці новых святых і некаторыя з новых прэфацый… У здзяйсненні Імшы па Імшале Паўла VI можа больш ярка праявіцца тая сакральнасць — пакуль што гэта здараецца нячаста, — якая прываблівае многіх у старым абрадзе”. Гэта словы, якімі Папа на пенсіі выказаў сваё жаданне перазапусціць “літургічны рух”. У парафіях, дзе ўдалося ўвесці motu proprio, пробашчы сведчаць пра больш запал як у вернікаў, так і ў святароў, што можа пацвердзіць і сам айцец Родхайт. Яны таксама заўважаюць наступствы і станоўчае духоўнае развіццё ў тым, як яны перажываюць Эўхарыстычную літургію ў звычайнай форме, асабліва ў вяртанні да паставаў цела, якія выказваюць пакланенне Найсвяцейшаму Сакрамэнту: стаянне на каленях, укленчванне і г. д., а таксама ў большай засяроджанасці і святой цішыні, якая суправаджае важныя моманты святой Ахвяры Імшы і дазваляе святарам і вернікам увайсці ў цэлебраваную таямніцу веры. Таксама праўда, што трэба заахвочваць і прасоўваць літургічную і духоўную фармацыю. Падобным чынам, трэба прасоўваць і старанна перагледжаную педагогіку, каб пазбегнуць залішняга фармальнага “рубрыцызму” пры тлумачэнні абрадаў Трыдэнцкага Імшала тым, хто яшчэ не зусім знаёмы з імі, альбо тым, хто толькі часткова з імі пазнаёміўся… прычым часам у не зусім справядлівым кантэксце. Каб зрабіць гэта, трэба тэрмінова скончыць працу над двухмоўным лацінска-народным Імшалам, які дазволіць свецкім вернікам поўна, свядома, глыбока і плённа ўдзельнічаць у эўхарыстычных цэлебрацыях. Таксама вельмі важна падкрэсліць неразрыўнасць паміж двума Імшаламі пры дапамозе адпаведнай літургічнай катэхізацыі… Многія святары сведчаць, што гэта стымулюючае заданне, бо яны ўсведамляюць, што працуюць над літургічнай адновай, робяць свой унёсак у “літургічны рух”, пра які мы толькі што казалі, — іншымі словамі — у містычнае і духоўнае аднаўленне, якое па сваім характары з’яўляецца місіянерскім, якое задумваў Другі Ватыканскі сабор і да якога нас настойліва заклікае Папа Францішак. Таму літургія мусіць пастаянна рэфармавацца, каб станавіцца ўсё больш вернай сваёй містычнай сутнасці. Але большасць часу гэтая “рэформа”, якая замяніла сапраўдную “рэстаўрацыю”, пра якую казаў Другі Ватыканскі сабор, праводзілася павярхоўна і на аснове толькі аднаго крытэрыя: любым коштам падавіць спадчыну, якая мела ўспрымацца як цалкам негатыўная і састарэлая, і выкапаць прорву паміж дасаборным і паслясаборным часам. Сёння дастаткова зноў узяць Канстытуцыю пра святую літургію і сумленна прачытаць яе, не змяняючы яе значэння, каб убачыць, што сапраўднай мэтай Другога Ватыканскага сабору было не ініцыяванне рэформы, якая магла стаць нагодай для разрыву з Традыцыяй, а зусім наадварот, адкрыццё і пацвярджэнне Традыцыі ў найглыбейшым значэнні гэтага слова. Фактычна, тое, што завецца “рэформай рэформы” і што, магчыма, можна больш дакладна назваць “узаемным узбагачэннем абрадаў”, калі выкарыстоўваць выраз з вучэння Бенедыкта XVI, гэта праца першаснай духоўнай неабходнасці. Яна, відавочна, датычыцца дзвюх формаў рымскага абраду. Асаблівае дбанне, якое трэба ўнесці ў літургію, неабходнасць успрымаць яе з высокай пашанай, працаваць дзеля яе прыгажосці, яе сакральнага характару і трымацца правільнага балансу паміж вернасцю Традыцыі і законным развіццём, радыкальнае і абсалютнае адкідванне ўсялякага інтэрпрэтацыйнага разрыву — гэтыя істотныя элементы знаходзяцца ў сэрцы ўсялякай аўтэнтычнай хрысціянскай літургіі. Кардынал Ёзаф Ратцынгер нястомна паўтараў, што крызіс, які пяцьдзясят гадоў, пераважна пасля Другога Ватыканскага сабору, скаланаў Касцёл, звязаны з крызісам літургіі, а таму і з недахопам павагі, з дэсакралізацыяй і выраўноўваннем істотных элементаў Божага культу. “Я перакананы, — піша ён, — што крызіс у Касцёле, сведкамі якога мы становімся сёння, у вялікай ступені звязаны з разбурэннем літургіі” [2].

Напэўна, Другі Ватыканскі сабор жадаў паспрыяць больш актыўнаму ўдзелу Божага люду і выклікаць штодзённы прагрэс у хрысціянскім жыцці вернікаў (гл. Sacrosanctum Concilium, 1). Напэўна, некаторыя добрыя ініцыятывы адпавядалі гэтым планам. Аднак нельга закрываць вочы на катастрофу, спусташэнне і схізму, якія выклікалі сучасныя староннікі жывой літургіі яе мадэрнізацыяй згодна са сваімі ідэямі. Яны забыліся, што літургічнае дзеянне — гэта не проста МАЛІТВА, але таксама і перадусім ТАЯМНІЦА, у якой для нас здзяйсняюцца пэўныя рэчы, якія мы не можам цалкам зразумець і якія мы мусім прыняць у веры, любові, паслухмянасці і цішыні пакланення. Гэта і ёсць сапраўднае значэнне актыўнага ўдзелу вернікаў. Мова ідзе не пра выключна знешнюю актыўнасць, пра размеркаванне роляў альбо функцый у літургіі, але хутчэй пра надзвычай актыўную ўспрымальнасць: такім прыняццем з’яўляецца пакорнае ахвяраванне сябе ў Хрысце і з Хрыстом у ціхай малітве і глыбока сузіральная пастава. Сур’езны крызіс веры, не толькі на ўзроўні хрысціянскіх вернікаў, але таксама і асабліва сярод многіх святароў і біскупаў, зрабіў нас няздольнымі разумець Эўхарыстычную літургію як ахвяру, як тое, што аднойчы і за ўсіх здзейсніў Езус Хрыстус, як упрысутненне Ахвяры Крыжа некрывавым спосабам, ва ўсім Касцёле, праз розныя часы, месцы, народы і нацыі. Часта назіраецца блюзнерчая тэндэнцыя зводзіць святую Імшу да простага супольнага пасілку, да святкавання свецкага свята, да сама-святкавання супольнасці альбо, што нават горш, да жудасных уцёкаў ад цяжкасцяў жыцця, якое страціла сэнс, ці ад страху спаткацца з Бога тварам у твар, таму што Яго позірк здымае покрыва і прымушае нас шчыра і цвёрда паглядзець на брыдоту нашага ўнутранага жыцця. Але святая Імша — гэта не ўцёкі. Гэта жывая ахвяра Хрыста, Які памёр на крыжы, каб вызваліць нас ад граху і смерці і адкрыць нам любоў і славу Бога Айца. Многія каталікі не ведаюць, што канчатковай мэтай кожнай літургічнай цэлебрацыі з’яўляецца слава і пакланенне Богу, збаўленне і асвячэнне чалавека, бо ў літургіі “Бог атрымлівае дасканалае праслаўленне, а людзі асвячэнне” (Sacrosanctum Concilium, 7). Большасць вернікаў — разам са святарамі і біскупамі — не ведаюць гэтага вучэння Сабору. Як яны не ведаюць і таго, што сапраўды пакланяюцца Богу не тыя, хто рэфармуе літургію паводле сваіх уласных ідэй і творчасці, робячы з яе штосьці прыемнае для свету, але тыя, хто глыбока рэфармуе свет Евангеллем, каб ён змог атрымаць доступ да літургіі, якая з’яўляецца адбіткам літургіі, што вечна цэлебруецца ў нябесным Ерузалеме. Як часта падкрэсліваў Бенедыкт XVI, у аснове літургіі знаходзіцца пакланенне, а значыць сам Бог. Таму неабходна прызнаць, што сур’ёзны і глыбокі крызіс, які пасля Сабору закрануў літургію і сам Касцёл, здарыўся з-за таго, што ў цэнтры знаходзіцца не Бог і пакланенне Яму, а людзі і іх сумніўная здольнасць “зрабіць” што-небудзь, каб быць занятымі падчас Эўхарыстычных цэлебрацый. Нават сёння значная колькасць лідараў Касцёла недаацэньвае сур’ёзнасць крызісу, праз які праходзіць Касцёл: рэлятывізм у дактрынальным, маральным і дысцыплінарным вучэнні, цяжкія злоўжыванні, дэсакралізацыя і трывіялізацыя святой літургіі, выключна сацыяльнае і гарызантальнае разуменне місіі Касцёла. Многія лічаць і паўсюль дэкларуюць, што Другі Ватыканскі сабор прынёс сапраўдную вясну ў Касцёл. Тым не менш, усё большая колькасць лідараў Касцёла бачыць гэтую “вясну” як адкіданне, як вырачэнне шматвекавой спадчыны ці нават як радыкальнае стаўленне пад сумнеў мінулага Касцёла і яго Традыцыі. Палітычную Еўропу дакараюць за адкіданне ці адмаўленне сваіх хрысціянскіх каранёў. Але бясспрэчна першым адкінуў свае хрысціянскія карані і сваё мінулае паслясаборны Каталіцкі Касцёл. Некаторыя біскупскія канферэнцыі нават адмаўляюцца правільна перакладаць арыгінальны лацінскі тэкст Рымскага Імшала. Некаторыя сцвярджаюць, што кожны лакальны Касцёл можа перакладаць Рымскі Імшал не ў згодзе са святой спадчынай Касцёла і метадамі і прынцыпамі, выкладзенымі ў інструкцыі Liturgiam authenticam, а паводле фантазій, ідэалогій і культурных выразаў, якія, як яны кажуць, змогуць зразумець і прыняць людзі. Але людзі жадаюць спазнаць сакральную Божую мову. Нават Евангелле і Адкрыццё “пераінтэрпрэтуюцца”, “кантэкстуалізуюцца” і адаптуюцца да дэкадэнцкай заходняй культуры. У 1968 годзе біскуп Меца (Францыя) напісаў у дыяцэзіяльным часопісе кашмарную, абуральную рэч, якая выглядала як жаданне поўнага разрыву з мінуўшчынай Касцёла. Паводле таго біскупа, сёння мы мусім пераасэнсаваць саму канцэпцыю збаўлення, прынесенага Езусам Хрыстом, таму што апостальскі Касцёл і хрысціянскія супольнасці ў раннія стагоддзі хрысціянства нічога не разумелі з Евангелля. Толькі ў наш час план збаўлення, прынесены Езусам Хрыстом, быў зразуметы. Вось тая нахабная, незразумелая заява біскупа Меца:

Трансфармацыя свету (змена цывілізацыі) вучыць і патрабуе змены ў самой канцэпцыі збаўлення, прынесенага Езусам Хрыстом; гэтая трансфармацыя адкрывае нам, што мысленне Касцёла пра Божы план да цяперашняй змены было недастаткова евангелічным… Ніводныя часы не былі настолькі здольныя, як нашыя, зразумець евангельскі ідэал братэрскага жыцця [3].

З такімі поглядамі не дзіўна, што на літургічным, дактрынальным і маральным узроўні паследавалі і трываюць дагэтуль спусташэнне, разбурэнне і войны, бо, кажуць яны, ніводныя часы не змаглі так зразумець “евангелічны ідэал”, як нашыя. Многія адмаўляюцца прызнаць самаразбуральную працу Касцёла шляхам наўмыснага дэмантажу яго дактрынальнага, літургічнага, маральнага і пастырскага падмуркаў. У той час, як усё больш і больш галасоў пралатаў на высокіх пасадах упарта паўтараюць відавочныя дактрынальныя, маральныя і літургічныя памылкі, якія сто разоў былі асуджаны, і працуюць над разбурэннем той малой веры, якая засталася ў Божым людзе; у той час, як лодка Касцёла плыве па бурным моры гэтага ўпадніцкага свету, а хвалі б’юцца аб карабель так, што ён ужо напаўняецца вадою, новыя і новыя галасы лідараў Касцёла і вернікаў крычаць: “Усё добра, прыўкрасная маркіза!” Але рэальнасць адваротная. Фактычна, пра гэта казаў кардынал Ратцынгер:

Папы і Айцы Сабору чакалі новай каталіцкай еднасці, але ўзамен яны сутыкнуліся з рознагалоссем, якое — калі казаць словамі Паўла VI — перайшло ад самакрытыкі да самаразбурэння. Можна было чакаць новага энтузіязму, але надта часта ўсё заканчвалася нудою і знеахвочваннем. Можна было чакаць кроку наперад, але ўзамен мы сутыкнуліся з прагрэсіўным працэсам спаду, які ў вялікай ступені раскрываўся пад знакам заклікаў да так званага “духа Сабору” і праз гэтыя заклікі насамрэч усё больш дыскрэдытаваў яго [4].

“Ніхто не можа ўсур’ёз адмаўляць крытычныя з’явы” і літургічныя войны, да якіх прывёў Другі Ватыканскі сабор [5]. Сёння яны працягваюць фрагментаваць і дэмантаваць святы Missale Romanum, аддаючы яго на эксперыменты па культурнай разнастайнасці і на волю кампілятараў літургічных тэкстаў. Я карыстаюся магчымасцю прывітаць аграмадную, цудоўную працу, якую праз камісію Vox Clara зрабілі англамоўныя біскупскія канферэнцыі, іспана- і карэйскамоўныя біскупскія канферэнцыі і г. д., якія верна пераклалі Missale Romanum, дасканала дастасаваўшыся да інструкцый і прынцыпаў Liturgiam authenticam, і Кангрэгацыя Божага культу і дысцыпліны сакрамэнтаў дала ім сваё зацвярджэнне.

Пасля публікацыі маёй кнігі God or Nothing [Альбо Бог, альбо нічога] людзі пыталіся ў мяне пра “літургічныя войны”, якія цягам дзесяцігоддзяў так часта падзялялі каталікоў. Я заявіў, што гэта адхіленне ад нормы, таму што літургія сама па сабе з’яўляецца сферай, дзе каталікі перажываюць еднасць у праўдзе, веры і любові, а таму немагчыма служыць літургію, маючы ў сэрцы пачуццё братазабойчай барацьбы і злосці. Дарэчы, ці не казаў Езус вельмі патрабавальныя словы пра неабходнасць пайсці і прымірыцца са сваім братам перад тым, як прынесці сваю ахвяру да алтара? (Гл. Мц 5:23-24.)

“У сваю чаргу сама Літургія пабуджае вернікаў, каб яны, насычаныя “пасхальнымі сакрамэнтамі”, сталі “згоднымі ў пабожнасці” [6]; моліцца, каб “захоўвалі ў жыцці тое, што атрымалі праз веру”. Аднаўленне запавету Бога з людзьмі ў Эўхарыстыі прыцягвае і запальвае вернікаў да гарачай любові Хрыста. Таму з Літургіі, асабліва з Эўхарыстыі, нібы з крыніцы, на нас сыходзіць ласка і з найвялікшай эфектыўнасцю праз яе адбываецца асвячэнне чалавека ў Хрысце і пакланенне Богу, якое ёсць мэтай усіх іншых спраў Касцёла” (Sacrosanctum Concilium, 10).

У гэтым спатканні з Богам тварам у твар, якім з’яўляецца літургія, нашае сэрца павінна быць свабодным ад усялякай варожасці, а гэта азначае, што кожнага трэба паважаць з яго ўласнай успрымальнасцю. Канкрэтна, гэта азначае, што, хоць і трэба пацвердзіць, што Другі Ватыканскі сабор ніколі не прасіў зрабіць tabula rasa з мінуўшчыны і адкінуць Імшал, называны Імшалам святога Пія V, які выдаў вялікую колькасць святых, не кажучы ўжо пра такіх выдатных святароў, як св. Ян Віянэй, пробашч з Арса, св. Пій з П’етрэльчыны (Падрэ Піо) і св. Хасэмарыя Эскрыва дэ Балагер, — у той самы час неабходна прасоўваць літургічную аднову, задуманую тым самым Саборам. Таму пасля выхаду канстытуцыі Sacrosanctum Concilium літургічныя кнігі і былі абноўлены, у прыватнасці, так званы Імшал благаслаўлёнага Папы Паўла VI. Дадам, што пры цэлебрацыі як звычайнай, так і надзвычайнай формы найважнейшае — гэта даць вернікам штосьці, на што яны маюць права: прыгажосць літургіі, яе сакральнасць, цішыню, засяроджанасць, містычнае вымярэнне і пакланенне. Літургія павінна ставіць нас тварам у твар перад Богам у асабістых адносінах глыбокай блізкасці. Яна павінна пагружаць нас ва ўнутранае жыццё Найсвяцейшай Тройцы. Кажучы пра usus antiquior (старэйшую форму Імшы) у сваім лісце, які суправаджаў Summorum Pontificum, Папа Бенедыкт XVI пісаў, што

Адразу пасля ІІ Ватыканскага сабору можна было выказаць здагадку, што просьбы аб выкарыстанні Імшала 1962 года будуць абмежаваныя старэйшым пакаленнем, якое вырасла з ім, але ў тым часе стала зразумела, што таксама і маладыя людзі адкрываюць для сябе гэтую літургічную форму, захапляюцца ёю і знаходзяць у ёй асабліва спрыяльную форму сустрэчы з Таямніцай Найсвяцейшай Эўхарыстыі.

Гэта непазбежная рэальнасць, сапраўдны знак нашых часоў. Калі маладыя людзі адсутнічаюць на святой літургіі, мы павінны задаць сабе пытанне: чаму? Мы павінны ўпэўніцца, што цэлебрацыі згодна з usus recentior (больш новай формай Імшы) таксама спрыяюць гэтай сустрэчы, што яны вядуць людзей шляхам прыгажосці (via pulchritudinis), які, у сваю чаргу, праз святыя абрады вядзе да жывога Хрыста і Яго справы ў святым Касцёле. Сапраўды, Эўхарыстыя — гэта не штосьці накшталт “вячэры для сяброў”, святочнага пасілку супольнасці, але святая Таямніца, вялікая Таямніца нашай веры, святкаванне збаўлення, здзейсненага нашым Панам Езусам Хрыстом, успамін пра смерць Езуса на крыжы дзеля вызвалення нас ад нашых грахоў. Таму след цэлебраваць святую Імшу прыгожа і з запалам святога пробашча з Арса, Падрэ Піо і св. Хасэмарыі, і гэта ўмова sine qua non для дасягнення літургічнага паяднання карэктнымі метадамі, калі можна так выразіцца [7]. Таму я шалёна адмаўляюся траціць наш час, зводзячы адну літургію супраць другой, альбо Імшал святога Пія V супраць Імшала благаслаўлёнага Паўла VI. Бо гэта хутчэй пытанне ўваходу ў вялікую цішыню літургіі, калі мы дазваляем самім сабе ўзбагачацца ўсімі літургічнымі формамі, лацінскімі ці ўсходнімі. Сапраўды, без гэтага містычнага вымярэння цішыні і без духа сузірання літургія застанецца нагодай для падзелаў, поўных нянавісці, для ідэалагічных канфрантацый і для публічнага прыніжэння слабых тымі, хто нібыта мае нейкую ўладу, але не месцам нашай еднасці і яднання з Панам. Таму, замест таго, каб быць нагодай для канфрантацыі і ўзаемнай нянавісці, літургія павінна давесці нас разам да еднасці ў веры і да сапраўднага пазнання Сына Божага, да чалавека дасканалага, да меры сталасці паводле Хрыстовай паўнаты… і будучы шчырымі ў любові, ва ўсім будзем узрастаць да таго, хто з’яўляецца Галавою, – да Хрыста (пар. Эф 4:13-15) [8].

Як вы ведаеце, вялікі нямецкі літургіст мансіньёр Клаус Гамбер (1919-1989) выкарыстоўваў слова Heimat для абазначэння гэтага супольнага дому, “малой радзімы” каталікоў, сабраных вакол алтара Найсвяцейшай Ахвяры. Пачуццё сакральнасці, якое насычае і ўвільгатняе абрады Касцёла, неразрыўна ідзе побач з літургіяй. Цяпер, у нашыя дзесяцігоддзі, многіх і многіх вернікаў пакрыўдзілі ці глыбока занепакоілі цэлебрацыі, адзначаныя павярхоўным, разбуральным суб’ектывізмам, аж да той ступені, што яны перасталі прызнаваць свой Heimat, свой супольны дом, тады як наймалодшыя сярод іх ніколі і не ведалі яго! У нейкім сэнсе, яны зрабіліся “асобамі без літургічнага грамадзянства”. “Літургічны рух”, з якім звязаны дзве формы лацінскага абраду, ставіць сваёй мэтай вярнуць ім іх Heimat і вярнуць іх у іх супольны дом. Бо мы вельмі добра ведаем, што ў сваіх працах па сакрамэнталогіі кардынал Ёзаф Ратцынгер яшчэ задоўга да публікацыі Summorum Pontificum паказаў, што крызіс у Касцёле і крызіс аслаблення веры ў значнай ступені паходзіць ад таго, як мы ставімся да літургіі, бо старажытная максіма кажа: lex orandi, lex credendi (закон веры — гэта закон малітвы). Ва ўводзінах да французскага выдання аўтарытэтнай працы мансіньёра Гамбера La réforme de la liturgie romaine будучы Папа Бенедыкт XVI сказаў:

Нядаўна адзін малады святар сказаў мне: “Сёння нам сапраўды патрэбны літургічны рух”. Так ён выказаў занепакоенасць, якую сёння могуць ігнараваць толькі ўпарта павярхоўныя розумы. Гэтага святара клапаціла не атрыманне новых дзёрзкіх свабодаў: якія ж свабоды яшчэ не былі ўзяты нахабнасцю? Ён лічыў, што нам патрэбны новы старт, які паходзіць з літургіі, бо такім літургічны рух і задумваўся, калі ён знаходзіўся на вяршыні сваёй сапраўднай прыроды, калі ён увасабляўся не толькі ў фабрыкацыі тэкстаў і вынаходніцтве дзеянняў і форм, але і ў паўторным адкрыцці жывой істоты літургіі, у пранікненні ў яе ткані, каб цэлебрацыя магла паходзіць з самой сваёй істоты. Літургічная рэформа ў сваім канкрэтным выкананні яшчэ далей адышла ад гэтых пачаткаў. Рэзультатам стала не адраджэнне, а разбурэнне. З аднаго боку, мы маем літургію, якая вырадзілася да стану відовішча, дзе рэлігію імкнуцца зрабіць цікавай з дапамогай модных інавацый і кідкіх маральных банальнасцяў, з недаўгавечнымі поспехамі ў гільдыі літургічных рамеснікаў, і яшчэ больш ясную паставу адыходу ад гэтага з боку тых, хто шукае ў літургіі не духоўнага “канферансье”, а сустрэчы з жывым Богам, перад якім усё “рамяство” робіцца бессэнсоўным, бо толькі сустрэча можа адкрыць дзверы да сапраўдных багаццяў быцця. З іншага боку, існуе кансервацыя рытуальных форм, веліч якіх заўсёды захапляе, але калі гэтая кансервацыя даведзена да крайнасці, гэта сведчыць пра ўпартую ізаляцыю, якая не пакідае пасля сябе нічога, акрамя смутку. Вядома, паміж гэтымі двума полюсамі ёсць святары і іх парафіяне, якія цэлебруюць новую літургію з павагай і ўрачыста; але іх паставу ставяць пад пытанне, паказваючы на супярэчнасць паміж гэтымі крайнасцямі, і адсутнасць унутранай еднасці ў Касцёле прыводзіць да таго, што іхнюю вернасць у многіх выпадках пачынаюць памылкова разглядаць як прыватную разнавіднасць неакансерватыўнасці. З-за гэтай сітуацыі нам неабходны новы духоўны імпульс, калі мы хочам, каб літургія зноў зрабілася для нас супольным дзеяннем Касцёла і вызвалілася ад тыраніі. Літургічны рух такога віду няможна “сфабрыкаваць” — гэта не прасцей, чым “сфабрыкаваць” жывую істоту — але паспрыяць яго развіццю можна, яшчэ раз пастараўшыся ўвабраць у сябе дух літургіі і публічна абараняючы атрыманыя такім спосабам даброты.

Я думаю, што такая доўгая, але ясная і дакладная цытата павінна зацікавіць вас напачатку гэтага калоквіуму, а таксама дапамагчы вам пачаць вашыя разважанні пра “крыніцу будучыні” motu proprio Summorum Pontificum. Дазвольце падзяліцца з вамі перакананнем, якога я глыбока прытрымліваўся на працягу доўгага часу: рымская літургія, паяднаная ў дзвюх формах, што само па сабе з’яўляецца “плёнам развіцця”, як гэта назваў вялікі нямецкі літургіст Ёзаф Юнгман (1889-1975), можа распачаць рашучы працэс “літургічнага руху”, якога так доўга чакалі шматлікія святары і вернікі. З чаго пачаць? Асмелюся прапанаваць вам наступныя тры шляхі, якія я аб’ядноўваю пад трыма літарамі SAF на англійскай і французскай мовах: цішыня — пакланенне — фармацыя (silence-adoration-formation) і пад літарамі SAA па-нямецку: Stille-Anbetung-Ausbildung. Найперш, святая цішыня, без якой мы не можам сустрэцца з Богам. У сваёй кнізе La Force du silence [Моц цішыні] я напісаў: “У цішыні людская істота набірае сваю шляхетнасць і веліч толькі тады, калі яна апускаецца на калені, каб пачуць Бога і пакланіцца яму” (№ 66). Затым пакланенне; адносна яго я працытую свае словы пра духоўны досвед з той самай кнігі La Force du silence:

Са свайго боку, я ведаю, што ўсе вялікія моманты майго дня знаходзяцца ў непараўнальных гадзінах, якія я праводжу на каленях у цемры перад Найсвяцейшым Сакрамэнтам Цела і Крыві нашага Пана Езуса Хрыста. Я, так бы мовіць, заглыбляюся ў Бога, і Яго прысутнасць акружае мяне з усіх бакоў. Цяпер я хачу належыць аднаму Богу, хачу акунуцца ў чысціню Яго Любові. Аднак жа я разумею, наколькі я бедны, наколькі далёкі ад той любові да Бога, якою Ён палюбіў мяне аж да той ступені, што аддаў сябе за мяне (№ 54).

Нарэшце, літургічная фармацыя, заснаваная на абвяшчэнні веры альбо катэхізацыі, якая засноўваецца на Катэхізісе Каталіцкага Касцёла, што абараняе нас ад магчымага больш ці менш адукаванага трызнення некаторых тэолагаў, якія шукаюць “навізны”. Вось што я казаў наконт гэтага ў тым, што сёння з пэўнай доляй гумару называюць “Лонданскай прамовай”, 5 ліпеня 2016 года на трэцяй міжнароднай канферэнцыі Sacra Liturgia:

Першасная і неабходная літургічная фармацыя — гэта большае паглыбленне ў літургію, у глыбокую таямніцу Бога, нашага любячага Айца. Гэта пытанне жыцця літургіяй ва ўсім яе багацці, каб, чэрпаючы з яе глыбокіх крыніцаў, мы заўсёды мелі прагу гэтай асалоды, прагу яе парадку і прыгажосці, яе цішыні і сузірання, яе радасці і пакланення, яе здольнасці цесна яднаць нас з Тым, хто працуе ў святых абрадах Касцёла і праз іх [9].

Таму ў гэтым глабальным кантэксце і ў духу веры і глыбокай еднасці з Хрыстовай паслухмянасцю на крыжы, я пакорна прашу вас уводзіць Summorum Pontificum у жыццё вельмі асцярожна: не як негатыўную, адваротную меру, якая глядзіць у мінулае, альбо як нешта, што будуе сцены і стварае гета, а як важны і рэальны ўнёсак у цяперашняе і будучае жыццё Касцёла, а таксама ў літургічны рух нашых часоў, з якога ўсё больш і больш людзей, а асабліва маладых людзей, чэрпаюць многія сапраўдныя, добрыя і прыгожыя рэчы.

Я хацеў бы скончыць гэтыя ўводзіны яснымі словамі Бенедыкта XVI, якія ён сказаў напрыканцы сваёй гаміліі ў 2008 годзе на ўрачыстасці св. Пятра і Паўла: “Калі свет ва ўсіх сваіх частках зробіцца літургіяй для Бога, калі ён сапраўды зробіцца пакланеннем, тады ён дасягне сваёй мэты і будзе бяспечным і трывалым”.

Дзякуй за вашую ўвагу. Няхай Бог благаславіць вас і напоўніць вашае жыццё сваёй ціхай Прысутнасцю!

Кардынал Рабэр Сара
Прэфект Кангрэгацыі Божага культу і дысцыпліны сакрамэнтаў

Заўвагі:

1. “Aggiornamento” — гэта італьянскі тэрмін, які даслоўна азначае “абнаўленне”. Мы святкавалі 50-гадовы юбілей Канстытуцыі пра святую літургію Sacrosanctum Concilium у 2013 годзе, бо яна была апублікаваная 4 снежня 1963 года.

2. Joseph Ratzinger, Milestones: Memoirs: 1927-1977, translated by Erasmo Leiva-Merikakis (San Francisco: Ignatius Press, 1998), 148.

3. Цытуецца па Jean Madiran, L’hérésie du XX siècle (Paris: Nouvelles Editions Latines [NEL], 1968), 166.

4. Joseph Ratzinger and Vittorio Messori, The Ratzinger Report: An exclusive interview on the state of the Church, translated by Salvator Attanasio and Graham Harrison (San Francisco: Ignatius Press, 1985), 29-30.

5. Joseph Ratzinger, Principles of Catholic Theology: Building Stones for a Fundamental Theology, translated by Sister Mary Frances McCarthy, S.N.D. (San Francisco: Ignatius Press, 1992), 370.

6. Пар. Малітва пасля Камуніі ў Пасхальную вігілію і Велікодную нядзелю.

7. Гл. інтэрв’ю з каталіцкім вэбсайтам Aleteia, 4 сакавіка 2015 года.

8. Гл. інтэрв’ю з La Nef, кастрычнік 2016, пытанне 9.

9. Кардынал Рабэр Сара: Трэцяя міжнародная канферэнцыя асацыяцыі Sacra Liturgia, Лондан. Прамова дадзена 5 ліпеня 2016 года. Гл. вэбсайт Sacra Liturgia: “Towards an Authentic Implementation of Sacrosanctum Concilium”, 11 ліпеня 2016 года. http://www.sacraliturgia.org/2016/07/robert-cardinal-sarah-towards-authentic.html. Беларускі пераклад: http://teigitur.net/2016/08/04/card-sarah-full-text/


Крыніца: Catholic World Report
Ілюстрацыйнае фота: Fr. Lawrence Lew OP (CC BY-NC-ND).

Калі вы знайшлі арфаграфічную памылку, калі ласка, вылучыце яе і націсніце Ctrl+Enter.

You may also like...

Пакіньце адказ

Напішыце першы каментар!

Leave a Reply

wpDiscuz

Spelling error report

The following text will be sent to our editors: