Дапаможныя келіхі. — У той час, калі пераважала практыка прыняцця вернікамі Камуніі пад абедзвюма постацямі [3], для раздачы Найдаражэйшай Крыві выкарыстоўваліся келіхі, якія называліся дапаможнымі. Імі зазвычай распараджаўся дыякан, і менавіта ягоным абавязкам было раздаваць Камунію з гэтых келіхаў. Келіх, які тады выкарыстоўваў святар, называўся ахвяравальным келіхам: ён быў адасоблены для самога святара і тых, хто яму дапамагаў. Паколькі ўсе астатнія келіхі напаўняліся з яго, у тыя дні ён быў адпаведных памераў. Калі ж лічба тых, хто прымаў Камунію, была вельмі вялікай, дапаможныя келіхі таксама былі вельмі вялікімі, а Найдаражэйшая Кроў змешвалася з невялікай колькасцю віна, каб яна раптам не скончылася (Benedict XIV., De Sacrosanct. Missae Sacrif, p. 27; Bona, 291, 292; Kozma, 83; Bellarmine, De Sacrif. Missae, lib. iv. cap. xxiv.).

Хрысцільныя келіхі. — Гэтыя келіхі выкарыстоўваліся выключна для ўдзялення Камуніі дзецям пасля іх хросту. Такі звычай калісьці меў месца ў Заходнім Касцёле, а на Усходзе ён захоўваецца дагэтуль.

Срэбраныя трубачкі. — Першы рымскі парадак Імшы, апісваючы правілы адносна раздачы Найдаражэйшай Крыві, кажа, што пасля таго, як Папа і іншыя служыцелі спажылі сваю частку з келіха, што ўжываўся пры алтары, астатак трэба было зліць у вялікую чашу (scyphus) і раздаць людзям праз трубачку (Church of Our Fathers, vol. i. 164). У Імшах, якія цэлебраваў звычайны святар, дыякан спачатку наліваў некансэкраванае віно ў келіх, прызначаны для людзей, а затым дадаваў туды Найдаражэйшую Кроў, пасля чаго даваў людзям праз трубачку, зробленую з золата, срэбра, слановай косці альбо шкла (ibid, note 35).

Часта, але не заўсёды, гэтыя трубачкі прымацоўваліся ўсярэдзіне келіха і рэгуляваліся так, што не было праблемы адабраць праз іх пэўную колькасць Найдаражэйшай Крыві. Зазвычай яны былі зроблены з найбольш каштоўных матэрыялаў, а ў іх выраб укладалася шмат працы. Катэдра св. Паўла ў Лондане ў 1295 годзе мела дзве срэбраныя трубачкі; сярод падарункаў біскупа Леофрыка свайму Эксэтэрскаму катэдральнаму сабору таксама была адна срэбраная трубачка (ibid. 168, note 39). Яшчэ ў 1200 годзе катэдра ў Павіі мела трубачкі са шкла (ibid.).

Да самых нядаўніх часоў срэбраная трубачка выкарыстоўвалася ў кляштары Клюні і ў кляштары святога Дыянісія ў Парыжы ў нядзелі і святы (ibid.). Кажуць, што гэты старажытны звычай дагэтуль захоўваецца ў кляштары святога Дыянісія кангрэгацыі святога Маўра каля Парыжа, дзе з асаблівага дазволу Святога Пасаду дыякан і субдыякан на ўрачыстай спяванай Імшы так прымаюць Камунію пад абедзвюма постацямі. За гэтым выключэннем, такая практыка нідзе не мае месца, як толькі на ўрачыстай Імшы, якую цэлебруе Папа, дзе Яго Святасць заўсёды прымае Найдаражэйшую Кроў праз адну са згаданых трубачак. Дыякан, які дапамагае яму, таксама карыстаецца трубачкай, але субдыякан п’е з самога келіха (Kozma, 84, note 13).

Для ачышчэння гэтых трубачак, пасля таго, як іх прамылі віном і вадою, выкарыстоўвалася доўгая залатая іголка. Д-р Рок у сваёй вельмі каштоўнай працы The Church of Our Fathers (vol. i. p. 167) паказвае адну з такіх іголак, якая мае галоўку з сапфіру. Папская іголка, паказаная ў тым жа месцы, мае два ланцужковыя вушкі, у якія Папа ўкладае пальцы, прымаючы Найдаражэйшую Кроў.

Ілюстрацыі з кнігі “The Church of Our Fathers”: (1) іголка для ачысткі трубачкі; (2) тагачасная папская трубачка з ланцужковымі вушкамі; (3) старажытная папская трубачка; (4) трубачка са скарбніцы Монтэ-Касіна.

Пакуль мы не перайшлі да наступнай рэчы, варта згадаць, што незалежна ад таго, наколькі шматлікімі былі ахвочыя прыняць Камунію, калі пераважала дысцыпліна прыняцця абедзвюх постацей, пры алтары падчас кансэкрацыі заўсёды выкарыстоўваўся толькі адзін келіх. Калі св. Баніфацый спытаўся Папу Грыгорыя ІІ (726 год), ці дазволена выкарыстоўваць больш за адзін келіх, той адказаў так: “У цэлебрацыі Імшы павінна захоўвацца тое, што наш Пан Езус Хрыстус захоўваў са сваімі вучнямі; бо Ён узяў келіх, кажучы: “Гэта келіх Новага Запавету ў Крыві Маёй. Кожны раз, калі Яго будзеце піць, чыніце гэта на Маю памяць”. Таму пры цэлебрацыі Імшы не належыць ставіць на алтары два ці тры келіхі” (Church of Our Fathers, i. 165, note).

Келіх на Усходзе. — Надзвычайная пашана, якую ўсходнія хрысціяне, як схізматыкі, так і артадаксальныя, маюць да святога начыння, непасрэдна звязанага з Найсвяцейшым Сакрамэнтам, заслугоўвае ўсялякага адабрэння. Копты не дазваляюць, каб у склад келіха было падмяшана штосьці, акрамя самых каштоўных металаў; і нягледзячы на амаль паўсюдную беднасць іхняга народа, яны заўсёды дбаюць, каб іхнія келіхі рабіліся з найчысцейшага срэбра ці золата (Renaudot, Liturg. Orient. Collect., comment, ad Liturg. Copt. S. Basilii, vol. i. p. 175).

Большасць усходніх хрысціянаў не пераймаецца асвячэннем келіхаў. Але гэта не праз нейкую бесклапотнасць альбо непавагу з іх боку, а праз жывую веру, якую яны маюць у рэальную прысутнасць нашага Боскага Пана ў Найсвяцейшым Сакрамэнце і ў годнасць, якая паўсюль спадарожнічае гэтай святой прысутнасці. Прычына таго, што яны не звяртаюць увагі на асвячэнне келіха, заключаецца ў тым, што, на іх думку, просты кантакт з Найдаражэйшай Крывёю сам па сабе дастатковы для яго асвячэння без аніякіх дадатковых абрадаў. У пацвярджэнне гэтай веры прыводзяцца шматлікія прыклады цудоўнага характару. Копты, напрыклад, запісалі ў патрыярхальнай гісторыі Александрыі выпадак, калі адзін з іх келіхаў быў скрадзены мусульманамі і прададзены рамесніку. Калі гэты рамеснік зламаў келіх, ён убачыў, як з яго выцякае кроў. Іншая гісторыя ёсць у нестарыянаў: яна пра чалавека, які амаль разбіўся насмерць пасля падзення са сцяны, але зноў атрымаў здароўе і сілы, калі выпіў ваду з келіха. Апісваюцца і іншыя цуды, але мы лічым, што гэтых пакуль дастаткова. Вера ў тое, што келіх асвячаецца кантактам з Найдаражэйшай Крывёю, належала не толькі ўсходнім хрысціянам: некаторыя вельмі кампетэнтныя тэолагі лацінскага Касцёла таксама яе падтрымлівалі (Renaudot, ibid.; Merati, Thesaur. Sacr. Rit., 126). Але ў нашай практыцы было заўсёды прынята асвячаць келіхі, незалежна ад таго, што пра гэта казалі тэолагі ці іншыя асобы.

Трэба, аднак, заўважыць, што хоць многія ўсходнія хрысціяне не асвячаюць келіхаў, у іх абрадах ёсць адмысловая форма для гэтага асвячэння. Згодна з копцкім рытуалам, форма наступная: “О Пане Езу Хрыстэ, Бог і чалавек, чыя боская і чалавечая прырода нераздзяляльныя, Ты па сваёй уласнай свабоднай волі праліў сваю Кроў дзеля свайго стварэння, выцягні сваю боскую руку над гэтым келіхам, асвяці і ачысці яго, каб у ім магла знаходзіцца тая ж Найдаражэйшая Кроў як лек і прабачэнне для ўсіх, хто праўдзіва яе прымае”. Затым келіх памазваецца святым хрызмам усярэдзіне і звонку, і пры гэтым прамаўляюцца наступныя словы: “Святасць, чысціня, благаслаўленне і абарона ўсім, хто п’е Тваю сапраўдную і каштоўную Кроў. Амэн”. Згодна з грэцкім рытуалам (Goar, Euchology, p. 853), абрад пасвячэння амаль такі самы.


[3] З некаторымі выключэннямі яна пераважала да дванаццатага стагоддзя. Яе цалкам адмяніў Канстанцкі сабор ў 1414 годзе, каб, сярод іншага, абвергнуць вучэнне Яна Гуса і яго групы.


Аўтар:  Джон О’Браен (John O’Brien), A. M., прафесар святой Літургіі ў Каледжы Маўнт Сэйнт Мэры (Mount St. Mary’s College), Эмітсбург, Мэрылэнд, ЗША.
Выданне: A History of the Mass and Its Ceremonies in the Eastern and Western Church (15 ed., 1879).
Ілюстрацыйнае фота: Joseph Shaw (CC BY-NC-SA).

Калі вы знайшлі арфаграфічную памылку, калі ласка, вылучыце яе і націсніце Ctrl+Enter.

Пакінуць каментар