Якую Імшу хацеў ІІ Ватыканскі сабор?

14394653791_a2534faf2c_k

Традыцыйная Імша падчас пілігрымкі ў Шартр не так бянтэжыць моладзь, як уяўляў сабе Папа Павел VI.

Літургічныя кансерватары і перадавікі бясконца спрачаюцца пра гэта. Іхняя спрэчка ніколі не будзе вырашана, таму што як Sacrosanctum Concilium, так і больш позні Магістэрый супярэчылі самі сабе, а таксама таму, што ніводны з бакоў канфлікту не хоча быць шчырым наконт гістарычных фактаў. Прашу прабачэння за жорсткасць, але пасля чытання твораў абодвух бакоў на працягу некалькіх гадоў цяпер я ўсё-такі мушу гэта сказаць.

Па-першае, Sacrosanctum Concilium: у чым гэтая канстытуцыя супярэчыла сабе? Яна робіць мала канкрэтных прапановаў, але некаторыя ўсё ж робіць. Яна заклікае да больш шырокага ўжывання нацыянальных моваў (63), пазбаўлення “бескарысных паўтораў” (34) і “багацейшага” прадстаўлення Божага слова ў чытаннях, размеркаваных на “адпаведны адрэзак гадоў” (51). Іншыя дэталі канстытуцыя пакідае на мясцовую ініцыятыву і афіцыйную камісію. З іншага боку, яна кажа (23):

Урэшце, інавацыі трэба ўводзіць толькі тады, калі гэтага патрабуе праўдзівае і несумненнае дабро Касцёла, і з умовай, што новыя формы пэўным чынам арганічна вырастаюць з ужо існуючых.

Даволі відавочна, што гэтая двайная ўмова не выконваецца для канкрэтных прапановаў, якія робіць сам дакумент. У літургічнай традыцыі Касцёла ні ў адным абрадзе не існуе прэцэдэнту для шматгадовага лекцыянарыя, і казаць, што гэтая рэч магла “арганічна” вырасці з аднагадовага лекцыянарыя, сапраўды абсурдна. Не існуе таксама прэцэдэнту для змешвання ў літургіі лацінскай і нацыянальнай моваў альбо для перакладу літургіі на дзясяткі нацыянальных моваў у розных краінах. Прынцып супрацьстаяння “бескарысным паўторам” цалкам чужародны для касцёльнай літургічнай традыцыі. І ні пра адну з гэтых зменаў нельга напярод сказаць, што яе патрабуе “праўдзівае і несумненнае дабро”.

З гэтай фундаментальнай супярэчнасці можна зрабіць які заўгодна вывад. Магчыма, “агульны прынцып” у параграфе 23 мусіць быць вышэйшы за нашую інтэрпрэтацыю паасобных рэформаў; магчыма, наадварот. Але фактам застаецца тое, што ў Sacrosanctum Concilium не існуе звязнай праграмы рэформаў. Давайце не будзем паддавацца фантазіям: гэта кампрамісны дакумент з мерамі перасцярогі, накіраванымі ў розныя бакі.

Аднак інтэрпрэтацыю зрабілі прызначаныя да гэтага людзі, і Папа Павел VI падпісаў Імшу Novus Ordo. Дык на які ж літургічны стыль накіроўваюць нас афіцыйныя дакументы, дакументы “жывога магістэрыя” (як іх называюць кансерватары), якія суправаджаюць і следуюць за ўвядзеннем новага Імшала?

Гэтыя дакументы таксама ўзаемна супярэчлівыя. Архітэктар рэформаў арцыбіскуп Анібале Буньіні зрабіў шмат працы параграфам 34 Sacrosanctum Conciium:

Абрады павінны адзначацца высакароднай прастатой, быць сціслымі і празрыстымі, пазбаўленымі бескарысных паўтораў, дастасаванымі да разумення вернікаў, каб наогул не патрабавалі доўгіх тлумачэнняў.

Гэта ягонае апраўданне для перапісвання амаль кожнай лацінскай малітвы ў Імшале з наступнай аўтарызацыяй яго перакладу на дзіцячую англійскую мову. Гэтыя праекты, вядома, былі афіцыйна зацверджаныя і аўтарытэтна ўведзеныя Найвышэйшым заканадаўцам Касцёла, Папам. Адкуль паходзіць “новы пераклад” 2011 года? Ён паходзіць са значна пазнейшага дакумента, інструкцыі 2001 года Liturgiam authenticam, якая кажа (27):

Калі сапраўды ў літургічных тэкстах часам ужываюцца словы і выразы, якія крыху адрозніваюцца ад звыклай і штодзённай мовы, гэта часта здараецца з прычыны таго толькі факту, што гэтыя тэксты сталіся сапраўды запамінальнымі і здольнымі выразіць нябесную рэальнасць.

Трэба прыняць факт, што, прапануючы святарскую, святую літургічную мову, інструкцыя ўводзіць літургічны прынцып для настаўлення перакладчыкаў, які проста няможна знайсці ў Sacrosanctum Concilium ці шматлікіх дакументах 1970-х і 1980-х, такіх як бянтэжная Дырэктыва для Імшаў з удзелам дзяцей 1973 года. У 1990-х гадах адбылася масіўная кансерватыўная аддача, рэзультатам якой і сталася Liturgiam authenticam. Настолькі відавочным было супярэчанне паміж дзвюма эрамі, што Liturgiam authenticam фактычна анулявала цэлую процьму афіцыйных прадпісанняў, напісаных да 1994 года.

8. Нормы, выказаныя ў гэтай Інструкцыі павінны замяніць сабой ранейшыя прадпісанні, выдадзеныя на гэты конт.

Трэба згадзіцца з тым фактам, што ўласная інтэрпрэтацыя Sacrosanctum Concilium магістэрыем — гэта рухомая мішэнь. У 1970-я гады яна была іншай, чым у сярэдзіне 1990-х. Хто ведае, што будзе праз дзесяць гадоў?

Дазвольце мне прывесці яшчэ пару прыкладаў: наконт выкарыстання лацінскай мовы і наконт грыгарыянскага спеву.

За лацінскую мову

Sacrosanctum Concilium:

36. § 1. У лацінскіх абрадах захоўваецца выкарыстанне лацінскай мовы, за выключэннем выпадкаў, вызначаных мясцовым правам.

101. § 1. Паводле векавой традыцыі лацінскага абраду духоўныя павінны захаваць у Афіцыі лацінскую мову.

Папа Ян Павел ІІ: Dominicae Cenae (1980), 10:

Лацінская мова гэта выраз еднасці Касцёла і праз яе велічны характар яна выклікае глыбокае ўспрыняцце Эўхарыстычнай Таямніцы. … Рымскі Касцёл мае асаблівыя абавязкі ў адносінах да лацінскай мовы, раскошнай мовы старажытнага Рыма, і ён павінен сведчыць пра гэтыя абавязкі, калі толькі прадставіцца магчымасць.

Інструкцыя Ratio fundamentalis institutionis sacerdotalis (1980):

Сабор зусім не адмяніў выкарыстанне лацінскай мовы. Насамрэч ён зрабіў адваротнае. Таму сістэматычнае выключэнне лацінскай мовы — гэта не менш асуджальнае злачынства, чым сістэматычнае жаданне некаторых людзей выкарыстоўваць выключна яе. Яе раптоўнае і поўнае знікненне не пройдзе без сур’ёзных пастырскіх наступстваў.

Супраць лацінскай мовы

Папа Павел VI, 26 лістапада 1969 года:

Асноўнай мовай Імшы надалей будзе не лацінская мова, а размоўная.

Калі боская лацінская мова аддаляла нас ад дзяцей, моладзі, ад свету працы і стасункаў, калі яна была цёмным экранам, непразрыстым вакном, ці будзе правільна з боку нас, лаўцоў душаў, захоўваць яе як адзіную мову малітвы і рэлігійнага ўзаемадзеяння?

Можна працытаваць дзясяткі афіцыйных спасылак на быццам бы пазітыўны эфект перакладу літургіі на нацыянальныя мовы як нечага, што зрабіў Сабор.

За грыгарыянскі спеў

Sacrosanctum Concilium:

116. Касцёл прызнае грыгарыянскі спеў за ўласцівы для рымскай Літургіі. Таму ў літургічных дзеяннях ён павінен займаць першае месца сярод іншых разнавіднасцяў спеву.

Папа Павел VI: Sacrificium laudis (1966) (да настаяцеляў законаў):

Можна пацікавіцца, ці прыйдзе у вашыя касцёлы такая вялікая колькасць людзей у пошуках сакральнай малітвы, калі яе старажытная і родная мова, з’яднаная са спевам, поўным велічнай прыгажосці, больш не будзе раздавацца ў вашых сценах.

Папа Павел VI: Voluntati Obsequens (1974):

…літургічная рэформа не адкідвае і сапраўды не можа адкінуць мінулага. Наадварот, яна “захоўвае і заахвочвае яго з найвялікшым дбаннем”. Яна вырошчвае і перадае ўсё, што мае вялікую рэлігійную, культурную і мастацкую каштоўнасць, і асабліва тыя элементы, якія могуць нават знешне выражаць еднасць веруючых.

Супраць грыгарыянскага спеву

Папа Павел VI, 26 лістапада 1969 года:

Мы згубім вялікую частку гэтай вельмі важнай і непараўнанай мастацкай і духоўнай рэчы, грыгарыянскага спеву.

Інструкцыя Concerts in Churches (1987):

Любое выкананне сакральнай музыкі, якое мае месца падчас цэлебрацыі, павінна знаходзіцца ў гармоніі з гэтай цэлебрацыяй. Гэта часта азначае, што музычныя творы, якія паходзяць з таго перыяду, калі актыўны ўдзел вернікаў не падкрэсліваўся як крыніца аўтэнтычнага хрысціянскага духу, больш не могуць лічыцца адпаведнымі для ўключэння ў літургічныя цэлебрацыі.

Гэтыя дакументы можна прачытаць такім чынам, што напружанне зменшыцца, напрыклад, сказаўшы, што лацінская мова і грыгарыянскі спеў могуць выкарыстоўвацца ў некаторых месцах, але не ў “большай частцы” Імшы: Павел VI ўзгадвае спеў Сімвала веры і Ойча наш. Але выкладзеныя ў гэтых дакументах пазіцыі лагічна абумоўліваюць сваё больш шырокае прымяненне, таму і кансерватыўны, і прагрэсіўны бок цягнуць гэтыя дакументы ў супрацьлеглых напрамках.

Калі лацінская мова і грыгарыянскі спеў моцныя і велічныя, калі яны з’яўляюцца прыкладам еднасці і выхоўваюць пакліканні, і калі рэформа ставіла на мэце не разрыў з мінулым, а “заахвочванне” нашых традыцый, чаму тады не спяваць па-лацінску змяняльныя часткі Імшы і чаму не пакінуць Канон ці нават усю Імшу па-лацінску?

З іншага боку, калі ўдзел патрабуе разумення без усялякага тлумачэння і калі ў мінулай літургічнай практыцы гэтага не ўсведамлялі, калі яна была як “цёмны экран”, тады лацінская мова і грыгарыянскі спеў не маюць месца ў Імшы ўвогуле.

Тым, хто шукае ў саборных і паслясаборных дакументах указанняў на літургічныя прынцыпы, на тое, як мусіць цэлебравацца Імша, і, магчыма, на будучую рэформу, варта спыніцца проста цяпер. У гэтых дакументах няма адзінага, звязнага бачання літургіі. Замест гэтага ў іх ёсць спрэчка. Так ці інакш, адзін бок гэтай спрэчкі павінен выйграць, а іншы бок павінен прайграць.

Я б хацеў заклікаць тых, хто піша пра “рэформу рэформы”, і прагрэсіўны бок: перастаньце абвінавачваць адзін аднаго (і традыцыйных каталікоў) у супярэчанні аўтарытэтным дакументам і “рэальным” прынцыпам ІІ Ватыканскага сабору. У гэтым пытанні аргументы ўлады нікуды нас не прывядуць.

Адзіны спосаб думаць з Касцёлам наконт літургіі заключаецца ў больш працяглым пункце гледжання: паглядзець, што Касцёл зрабіў не за некалькі дзесяцігоддзяў, а за тысячагоддзі. Гэтая ідэя, вядома, супярэчыць заявам, што ўсё да 1965 года было кепскім. Але менавіта гэтыя заявы, а не шчырая ацэнка сучасных літургічных дакументаў, ствараюць праблемы для дактрыны пра беспамылковасць Касцёла. Бо калі Касцёл памыляўся да 1965 года, навошта звяртаць увагу на тое, што ён кажа пасля?


Аўтар: Joseph Shaw
Крыніца: LMS Chairman
Фота: Joseph Shaw (CC BY-NC-SA)

Тэкст перакладзены з англійскага арыгінала і перадрукаваны з дазволу аўтара.

Калі вы знайшлі арфаграфічную памылку, калі ласка, вылучыце яе і націсніце Ctrl+Enter.

You may also like...

Пакіньце адказ

Напішыце першы каментар!

Leave a Reply

wpDiscuz

Spelling error report

The following text will be sent to our editors: